Dây Cẩu Hàng

Dây Cẩu Hàng Là Thiết Bị Nâng Hạ, Không Phải Dây Buộc Thông Thường

Đây là điểm cần nói rõ trước tiên vì nhầm lẫn ở đây dẫn tới tai nạn. Dây cẩu hàng — còn gọi là dây cẩu bản dẹt hoặc cáp vải — là thiết bị nâng có tải trọng làm việc được công bố, dùng để treo tải lên móc cẩu. Nó khác hoàn toàn với dây thừng, dây chằng hàng hay dây buộc, những thứ chỉ giữ hàng cố định chứ không chịu toàn bộ trọng lượng khi tải lơ lửng.

Ưu điểm của dây bản dẹt so với cáp thép là mềm, nhẹ, không làm xước bề mặt tải, và người thao tác một mình xoay xở được. Đây là lý do nó thay thế cáp thép ở phần lớn công việc nâng hàng trong nhà máy, kho bãi và công trình, trừ các tải quá nặng hoặc có cạnh sắc.

Nhược điểm cũng đến từ chính vật liệu: sợi tổng hợp bị cắt bởi cạnh sắc, bị suy giảm khi tiếp xúc hóa chất, và lão hoá dưới tia UV. Một sợi dây nhìn còn nguyên vẹn có thể đã mất đáng kể khả năng chịu tải nếu phơi nắng nhiều tháng ngoài công trường.

Đọc Bản Rộng Và Tải Trọng — Ba Kiểu Móc Cho Ba Con Số Khác Nhau

Đây là phần kỹ thuật quan trọng nhất và cũng hay bị hiểu sai. Cùng một sợi dây có ba mức tải trọng khác nhau tuỳ cách móc. Móc thẳng đứng hai đầu vào móc cẩu cho tải trọng cơ bản. Móc kiểu ôm vòng quanh tải cho mức thấp hơn vì dây bị bóp lại tại điểm siết. Móc kiểu chữ V hai nhánh cho mức phụ thuộc vào góc mở giữa hai nhánh.

Điểm mấu chốt về góc: góc mở càng lớn thì lực căng trên mỗi nhánh càng tăng, dù trọng lượng tải không đổi. Đây là lý do nhiều vụ đứt dây xảy ra khi tải không hề vượt quá con số ghi trên nhãn — người thao tác móc hai nhánh quá xoè để cân bằng tải, và lực thực tế trên mỗi nhánh vượt xa dự tính.

Về bản rộng, các cỡ thông dụng đi theo bậc từ 5cm, 7,5cm tới 10cm và lớn hơn, mỗi bậc ứng với một khoảng tải trọng. Bản rộng hơn không chỉ chịu tải cao hơn mà còn phân tán lực trên diện tích lớn hơn, giảm nguy cơ làm móp bề mặt tải mềm.

Chọn Dây Theo Loại Tải Và Môi Trường Làm Việc

Với tải có cạnh sắc như thép tấm, khung máy, kết cấu hàn, bắt buộc phải dùng đệm bảo vệ tại điểm tiếp xúc. Một cạnh thép có thể cắt đứt sợi dây bản dẹt chỉ trong một lần nâng, và điều này xảy ra ngay cả với dây mới hoàn toàn.

Với môi trường có hóa chất hoặc dầu, cần hỏi rõ loại sợi và khả năng chịu hóa chất tương ứng. Các loại sợi tổng hợp khác nhau phản ứng khác nhau với axit và kiềm, và một sợi dây ngấm hóa chất có thể mất khả năng chịu tải mà bề ngoài không đổi.

Với công việc ngoài trời dài ngày, yếu tố quyết định là tia UV. Dây để phơi nắng thường xuyên xuống cấp nhanh hơn nhiều so với dây cất trong kho giữa các lần dùng. Thói quen treo dây trong bóng râm sau ca làm kéo dài tuổi thọ đáng kể mà không tốn gì.

Kiểm Tra Trước Mỗi Ca Và Dấu Hiệu Phải Loại Bỏ Ngay

Dây cẩu là thiết bị cần kiểm tra bằng mắt trước mỗi lần dùng, không phải kiểm định kỳ theo tháng. Thao tác chỉ mất vài chục giây: kéo dây qua tay, nhìn hai mặt, xem nhãn còn đọc được không.

Các dấu hiệu bắt buộc loại bỏ, không có ngoại lệ và không sửa chữa: sợi bị cắt hoặc rách ở bất kỳ vị trí nào; vùng dây bị chai cứng hoặc chảy do ma sát nhiệt; vết cháy hoặc vết hóa chất; mắt dây hai đầu bị biến dạng; và nhãn tải trọng đã mất hoặc không đọc được.

Điểm cuối hay bị xem nhẹ nhưng rất quan trọng: dây mất nhãn là dây không xác định được tải trọng, và không xác định được tải trọng thì không được dùng để nâng. Không nên đoán theo bản rộng, vì cùng bản rộng vẫn có nhiều mức tải khác nhau tuỳ nhà sản xuất.

Một thói quen nên đưa vào quy trình: không kéo lê dây trên nền xưởng. Nền bê tông có hạt cát và mảnh kim loại nhỏ, và mỗi lần kéo lê là một lần các sợi bề mặt bị mài đứt. Đây là kiểu hao mòn tích luỹ mà không ai để ý cho tới khi dây bung sợi thành mảng.

Tương tự, không nên dùng dây cẩu để kéo tải nằm ngang trên sàn. Dây được thiết kế để chịu lực kéo dọc trục khi treo, không phải chịu ma sát ngang. Việc kéo lê tải bằng dây cẩu vừa làm hỏng dây vừa tạo lực giật vượt quá tải trọng làm việc khi tải mắc kẹt rồi bật ra.

Trang Bị Và Quản Lý Dây Cẩu Cho Nhà Xưởng

Nên mua theo bộ nhiều cỡ thay vì chỉ mua một cỡ lớn nhất dùng cho mọi việc. Dùng dây quá to cho tải nhỏ vừa cồng kềnh vừa khó luồn, và người thao tác sẽ tự tìm cách quấn tắt — chính lúc đó phát sinh kiểu móc sai làm giảm tải trọng thực.

Về quản lý, nên đánh số từng sợi và ghi ngày đưa vào sử dụng, giống cách quản lý các thiết bị an toàn khác. Khi có sợi bị loại, đánh số giúp truy được nó đã dùng bao lâu và trong công việc nào, từ đó điều chỉnh chu kỳ thay cho cả bộ.

Người thao tác cần được trang bị bảo hộ tay phù hợp vì mép dây bản dẹt cọ vào tay khi kéo căng — tham khảo găng tay da bảo vệ khi thao tác nâng hạ. Với công việc nâng hạ trên cao, cần thêm thiết bị chống rơi cho người, xem nhóm thiết bị làm việc trên cao. Các vật tư và dụng cụ khác của nhà xưởng nằm ở danh mục vật tư công nghiệp.