An Toàn Trên Cao

Bốn Câu Hỏi Phải Trả Lời Trước Khi Mua Bất Kỳ Thiết Bị Nào

Ngã cao là nhóm tai nạn có tỉ lệ tử vong cao nhất trong xây dựng, và điều đáng nói là phần lớn các vụ đều xảy ra khi người lao động có đeo dây đai. Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu thiết bị mà nằm ở việc thiếu bốn câu trả lời trước khi mua: neo vào đâu, ngã bao xa thì dừng, bên dưới có đủ khoảng trống không, và ai kéo người bị treo lên.

Câu hỏi về điểm neo là câu bị bỏ qua nhiều nhất. Một bộ dây đai tốt nhất thế giới móc vào lan can tôn mỏng hoặc vào ống nước không có giá trị gì; điểm neo phải là kết cấu chịu được lực giật khi hệ thống hãm rơi hoạt động, và lực đó lớn hơn nhiều lần trọng lượng người. Nếu không xác định được điểm neo trên hiện trường, việc mua thiết bị chưa nên bắt đầu.

Câu hỏi về khoảng trống bên dưới cũng quan trọng không kém. Người rơi sẽ đi xuống một quãng trước khi hệ thống hãm lại hoàn toàn, và quãng đó gồm chiều dài dây, phần bung ra của bộ hãm xung, chiều cao cơ thể cộng thêm một khoảng dự phòng. Nếu tổng quãng đó lớn hơn khoảng cách tới mặt đất hoặc tới sàn phía dưới, bộ dây đai chỉ làm người bị nạn chạm đất chậm hơn một chút.

Bốn Nhóm Thiết Bị Cho Bốn Kiểu Làm Việc Trên Cao

Nhóm thứ nhất là thiết bị đeo trên người, gồm dây đai an toàn và bộ dây nối có hãm xung. Đây là nhóm nhiều người nghĩ tới đầu tiên nhưng thực ra nên nghĩ tới sau cùng, vì nó là lớp phòng vệ cuối khi mọi biện pháp khác đã thất bại.

Nhóm thứ hai là biện pháp ngăn không cho người rơi ngay từ đầu: lan can, rào chắn, và lưới an toàn căng để hứng người. Về nguyên tắc an toàn, nhóm này luôn được ưu tiên hơn nhóm thứ nhất, vì nó loại bỏ tai nạn thay vì giảm hậu quả.

Nhóm thứ ba là phương tiện tiếp cận: thang các loại dùng để lên xuống, giàn giáo và sàn thao tác. Nhóm thứ tư là thiết bị treo người để làm việc như ghế treo và hệ dây công tác, dùng cho lau kính, sơn tường ngoài và bảo trì mặt đứng công trình. Nhóm thứ tư luôn phải có một hệ bảo hiểm thứ hai độc lập với hệ treo chính.

Ranh giới giữa bốn nhóm này hay bị lẫn trên thực tế, và đó là nguồn của những sai lầm nguy hiểm. Ghế treo dùng để sơn nước hay lau kính không phải là hệ chống rơi, dù nó cũng treo người trên cao; nó là hệ công tác, và bắt buộc phải có một đường dây bảo hiểm thứ hai neo vào điểm khác. Lưới bao che căng ở mặt ngoài giàn giáo cũng không đỡ được người ngã: nó chỉ ngăn vật rơi và chắn bụi, còn khi người rơi vào thì lưới sẽ rách và người mang theo cả tấm lưới xuống dưới. Chỉ lưới hứng rơi được thiết kế và lắp đúng cách mới chịu được tải trọng của một người.

Hiểu Đúng Ba Kiểu Hệ Thống Để Không Mua Nhầm

Kiểu thứ nhất là hệ định vị: dây giữ người ở một vị trí để hai tay được rảnh làm việc, thường dùng khi leo cột. Hệ này giữ người không rơi chứ không thiết kế để hãm một cú rơi tự do, nên không được dùng thay hệ hãm rơi.

Kiểu thứ hai là hệ hạn chế di chuyển: dây được điều chỉnh ngắn tới mức người lao động không thể tới được mép nguy hiểm. Đây là hệ an toàn nhất về mặt nguyên lý vì cú rơi không bao giờ xảy ra, và nên được ưu tiên ở những nơi có thể áp dụng.

Kiểu thứ ba là hệ hãm rơi: chấp nhận rằng cú rơi có thể xảy ra và thiết kế để hãm lại an toàn. Hệ này bắt buộc phải có bộ hãm xung để giảm lực giật lên cơ thể, và bắt buộc phải dùng đai toàn thân chứ không dùng đai thắt lưng, vì đai thắt lưng khi hãm một cú rơi có thể gây chấn thương cột sống hoặc làm người tuột ra.

Một hệ quả trực tiếp của cách phân loại này là không thể dùng chung một bộ thiết bị cho mọi tình huống trên công trường. Thợ leo cột điện, thợ lắp mái tôn, thợ sơn mặt đứng và thợ bảo trì thang máy làm bốn kiểu việc khác nhau và cần bốn cấu hình khác nhau. Khi lập danh sách mua, hãy đi theo từng đầu việc thay vì mua một loại dây đai chung rồi phát cho tất cả.

Điều Ít Ai Chuẩn Bị: Kế Hoạch Cứu Người Đang Bị Treo

Đây là phần thiếu trong hầu hết phương án an toàn tại Việt Nam. Một người bị hệ thống hãm rơi giữ lại sẽ treo lơ lửng, và nếu bất tỉnh hoặc không tự leo lên được thì tình trạng treo bất động kéo dài gây nguy hiểm nghiêm trọng tới tuần hoàn máu. Thời gian có ý nghĩa ở đây tính bằng phút chứ không phải bằng giờ.

Vì thế, trước khi cho bất kỳ ai làm việc trên cao, phải trả lời được: ai phát hiện ra người bị treo, ai đưa họ xuống, bằng thiết bị gì, và mất bao lâu. Nếu câu trả lời là gọi lực lượng bên ngoài, hãy tính thời gian di chuyển thực tế của lực lượng đó tới hiện trường rồi đối chiếu với khoảng thời gian an toàn.

Hệ quả về mua sắm: bộ thiết bị cho một tổ làm việc trên cao không chỉ gồm dây đai cho từng người, mà còn gồm phương tiện tiếp cận và hạ người, và ít nhất một người trong tổ phải được huấn luyện sử dụng. Không bao giờ để một người làm việc trên cao một mình mà không có người thứ hai quan sát.

Kiểm Trước Mỗi Lần Dùng Và Hồ Sơ Theo Dõi Thiết Bị

Toàn bộ thiết bị chống rơi ngã đều phải được kiểm bằng mắt và bằng tay trước mỗi lần sử dụng, không phải theo lịch định kỳ. Nội dung kiểm gồm: dây có sợi đứt, xơ, cháy sém hay đổi màu do hoá chất không; đường may có mũi chỉ đứt không; khoá và móc có tự đóng và tự khoá lại không; và bộ hãm xung đã bung ra hay chưa.

Dấu hiệu bộ hãm xung đã bung là dấu hiệu quan trọng nhất và tuyệt đối không được bỏ qua: nó nghĩa là bộ thiết bị này đã hãm một cú rơi thật, và phải loại bỏ ngay lập tức. Thiết bị chống rơi ngã hoạt động đúng một lần; sau lần đó nó không còn khả năng bảo vệ dù nhìn bên ngoài vẫn nguyên vẹn.

Về hồ sơ, mỗi bộ nên có mã riêng, ngày đưa vào sử dụng và nhật ký kiểm. Với thiết bị bằng sợi tổng hợp, tuổi thọ bị giới hạn cả bởi thời gian lẫn bởi số lần dùng, vì tia cực tím và độ ẩm làm sợi yếu đi theo năm tháng ngay cả khi thiết bị nằm trong kho. Kho cất phải khô, thoáng, tránh nắng, và tách xa khu vực có hoá chất.

Với công việc treo người ở mặt đứng công trình, nên tách riêng và trang bị theo nhóm ghế treo dùng cho sơn và lau mặt đứng, đồng thời chuẩn bị sẵn phương án hạ người khẩn cấp cho chính vị trí đó.

Cuối cùng, một lưu ý về huấn luyện: thiết bị đúng nhưng đeo sai vẫn không bảo vệ được. Hai lỗi phổ biến nhất là đai đùi để quá lỏng khiến người tuột xuống khi bị treo, và móc dây vào vòng D ở bụng thay vì vòng D ở lưng khi dùng hệ hãm rơi. Cả hai lỗi này đều nhìn thấy được từ xa, nên người giám sát nên kiểm bằng mắt trước mỗi ca thay vì tin vào việc ai cũng đã biết cách đeo.