Không khó để chúng ta có thể nhận thấy các thiết bị giao thông khi di chuyển đường bộ. Kể cả khi dừng chân, bạn có thể bắt gặp chúng với kiểu dáng đa dạng và chức năng hoạt động riêng. Các thiết bị được lắp đặt xuyên suốt đường đi để người tham gia lưu chuyển an toàn thuận lợi, hạn chế thiệt hại đáng kể. Bài viết này đóng vai một bản đồ tổng quan: gọi tên từng nhóm thiết bị, chỉ ra nhóm nào giải quyết vấn đề gì, và dẫn xuống đúng danh mục khi bạn cần đi sâu vào một loại cụ thể.
Công Dụng Chính Của Thiết Bị Giao Thông
Thiết bị được chế tạo vì nhiều mục đích sau:
- Hỗ trợ tầm nhìn và cảnh báo nguy hiểm khi lưu thông đường bộ
- Kiểm soát tình hình giao thông hiệu quả hơn, đặc biệt vào giờ cao điểm
- Tạo cảm giác an toàn và hạn chế các trường hợp bất lợi có thể xảy ra
- Khoanh vùng khu vực thi công, sự cố hoặc khu vực tạm cấm để tách người và xe khỏi vùng nguy hiểm
- Buộc phương tiện giảm tốc ở những điểm mà biển báo đơn thuần không đủ sức thay đổi hành vi lái xe
Điểm chung của cả năm mục đích trên là chúng đều tác động vào hành vi người điều khiển phương tiện chứ không tác động vào chiếc xe. Đây là lý do một thiết bị đặt sai vị trí gần như mất sạch tác dụng, dù bản thân thiết bị vẫn còn tốt.
Phân Nhóm Thiết Bị Giao Thông Theo Chức Năng
Cách phân loại quen thuộc nhất là theo hình dáng: cái gì tròn, cái gì trụ đứng, cái gì nằm trên mặt đường. Cách này dễ nhớ nhưng không giúp ích khi phải chọn mua. Phân theo chức năng thì hữu dụng hơn, vì mỗi nhóm trả lời một câu hỏi khác nhau của người quản lý mặt bằng.
- Nhóm hỗ trợ tầm nhìn: giúp người lái nhìn thấy thứ bị che khuất. Gương cầu lồi là đại diện chính.
- Nhóm truyền đạt hiệu lệnh: nói cho người lái biết điều gì được phép và điều gì bị cấm. Biển báo hiệu, vạch sơn thuộc nhóm này.
- Nhóm cưỡng bức giảm tốc: không nhắc mà buộc xe phải chậm lại bằng tác động vật lý. Gờ giảm tốc là đại diện.
- Nhóm dẫn hướng và phân làn: vẽ ra ranh giới mềm trên mặt đường, chỉ cho xe biết đi vào đâu. Cọc tiêu, dải phân cách, xích nhựa, cột phân cách nằm ở đây.
- Nhóm cảnh báo ban đêm: làm cho một điểm nguy hiểm nhìn thấy được khi thiếu sáng. Đèn cảnh báo, gậy chỉ huy phát sáng, đinh phản quang, tiêu phản quang.
- Nhóm bảo vệ kết cấu: đỡ va đập cho cột, tường, góc cua trong bãi xe và nhà xưởng. Ốp góc cột, chặn lùi sau xe.
Cắt ngang sáu nhóm trên là câu chuyện vật liệu, và ở đây chỉ có ba họ đáng nhớ. Họ thứ nhất là nhựa và cao su đúc: nhẹ, đàn hồi khi bị đâm, chịu nắng mưa tốt, nhưng bạc màu dần và giòn đi sau vài mùa phơi trực tiếp. Họ thứ hai là kim loại sơn hoặc mạ: cứng, giữ dáng, phù hợp với thứ phải đứng yên nhiều năm, đổi lại nặng và cần chống gỉ ở vùng ven biển. Họ thứ ba là màng phản quang dán lên bề mặt, thứ quyết định thiết bị có còn đọc được vào ban đêm hay không.
Sai lầm hay gặp là đánh giá tuổi thọ thiết bị theo phần thân mà quên phần phản quang. Thân nhựa có thể còn nguyên vẹn sau ba bốn năm trong khi lớp màng đã mờ tới mức đèn xe không dội lại được nữa. Khi đó thiết bị vẫn đứng đó nhưng đã ngừng làm việc vào đúng khoảng thời gian nguy hiểm nhất trong ngày. Với những vị trí quan trọng, nên đưa việc kiểm tra độ phản quang vào lịch bảo trì định kỳ thay vì chờ đến lúc thay mới cả cụm.
Nhiều người gộp nhóm dẫn hướng với nhóm cưỡng bức giảm tốc, rồi đặt cọc tiêu ở nơi lẽ ra phải đặt gờ. Cọc tiêu chỉ nói cho tài xế biết ranh giới ở đâu, nó không có khả năng ép ai chậm lại. Ngược lại, rải gờ giảm tốc ở nơi chỉ cần phân làn thì vừa tốn tiền vừa gây khó chịu cho xe qua lại hàng ngày.
Gương Cầu Lồi Và Nhóm Hỗ Trợ Tầm Nhìn
Gương có cấu trúc trông giống như một phần quả cầu. Gương được thiết kế để mở rộng vùng quan sát của người nhìn, giúp cảnh báo nguy hiểm sắp tới. Mặt cong khiến ảnh thu được nhỏ hơn vật thật nhưng bù lại góc nhìn rộng ra rất nhiều. Trong khu vực có xe qua lại, cơ quan an toàn lao động Anh xếp gương vào nhóm biện pháp dành cho chỗ cua khuất tầm nhìn, đặt kèm biển dừng hoặc cấm hẳn lối đó, như trình bày trong hướng dẫn xử lý xe và thao tác lùi trong khu vực làm việc của HSE.
Chúng được sử dụng chủ yếu làm phương tiện quan sát cho các tài xế khi di chuyển nhiều lần trong ngày. Gương giúp mở rộng tầm nhìn của tài xế để phản xạ nhanh nhạy khi gặp tình huống bất ngờ, đặc biệt khi họ chuẩn bị rẽ hướng trên con đường đèo hoặc núi, khu vực bị che khuất, hoặc tại bãi đỗ xe.
Ngoài ra, gương được sử dụng tại các siêu thị mini hoặc cây ATM để kiểm soát tình trạng trộm cắp. Trong nhà xưởng, gương đặt ở đầu các lối cắt nhau giữa đường xe nâng và lối đi bộ là cách rẻ nhất để giảm va chạm mà không phải sửa mặt bằng. Khi chọn, hai thông số quyết định là đường kính mặt gương và chất liệu: đường kính lớn cho vùng quan sát rộng hơn nhưng cần khoảng lùi xa hơn để nhìn rõ. Xem các cỡ đang có trong nhóm gương cầu lồi để đối chiếu với khoảng cách thực tế tại điểm định lắp.
Biển Báo Hiệu Và Nhóm Truyền Đạt Hiệu Lệnh
Bạn không nên bỏ qua những biển báo này khi dừng chân tại các ngã rẽ, hướng đèn giao thông. Chúng rất phổ biến với ba kiểu dáng tam giác, tròn, chữ nhật cùng các màu đỏ, xanh, vàng. Với các ký hiệu đơn giản và hình ảnh minh hoạ cụ thể, ta có thể nhận biết các thông tin sau:
- Lưu ý nguy hiểm có thể xảy ra tại các ngã rẽ, đường đèo hoặc núi, khu vực thi công
- Khoảng cách an toàn giữa xe cộ khi di chuyển, hạn chế va chạm
- Chỉ dẫn đường ưu tiên cho đối tượng đặc biệt, địa điểm đến
- Yêu cầu chấp hành hiệu lệnh: hạn chế tốc độ, hướng đi cho phép, cấm rẽ trái hoặc phải, cấm đi thẳng
Điểm cần nhớ khi đặt biển trong khuôn viên riêng như nhà máy, kho bãi hay chung cư: biển chỉ có giá trị khi nó nằm trong tầm nhìn đủ sớm để người lái kịp xử lý. Một tấm biển hạn chế tốc độ dán ngay tại điểm cần giảm tốc là tấm biển vô nghĩa. Chi tiết về từng nhóm biển và kích thước tiêu chuẩn nằm ở trang biển báo hiệu đường bộ.
Gờ Giảm Tốc Và Nhóm Cưỡng Bức Giảm Tốc
Chỉ cần nghe tên là đã hiểu được công dụng của thiết bị. Đây là nhóm duy nhất trong bài không nhắc nhở mà tác động thẳng vào chiếc xe, nên nó cũng là nhóm gây phản ứng nhiều nhất nếu lắp sai chỗ.
Gờ giảm tốc được làm từ cao su, chịu được nhiệt độ cao và bền lâu trong thời gian dài. Chúng được xây dựng theo kiểu vạch sơn kẻ đường với hai màu vàng đen nổi bật thu hút tầm mắt người đi đường.
Gờ được lắp đặt tại các ngã rẽ hiểm hóc hoặc khu vực từng có tai nạn giao thông. Chúng rất hữu dụng đối với quá trình quy hoạch đường bộ còn chưa hoàn thiện, vì việc tăng tốc đi đường của người dân rất dễ khiến họ gặp tai nạn không mong muốn.
Ngoài ra, chúng còn được lắp đặt ở bãi đỗ xe, hoặc tại đường dốc xuống tầng hầm giữ xe. Điều này có thể thấy ở các trung tâm thương mại, chung cư hoặc trường học. Gờ được đặt ngay cổng giúp quản lý xe dễ hơn và kiểm soát quá trình ra vào của các loại xe. Các mẫu và chiều cao khác nhau nằm trong nhóm gờ giảm tốc cao su.
Vị trí đặt gờ có vài quy tắc đã được cơ quan an toàn lao động Anh viết thành hướng dẫn cho khu vực làm việc. Gờ kéo tốc độ trung bình xuống khoảng 15 dặm mỗi giờ, tức chừng 24 km/h, nhưng chỉ khi được lặp lại theo khoảng dọc tuyến; một gờ đơn lẻ chỉ làm xe phanh gấp rồi tăng tốc ngay sau đó. Hướng dẫn cũng khuyến cáo không đặt gờ trong phạm vi 15 mét tính từ giao lộ hoặc khúc cua, vì xe đang vào cua mà gặp gờ sẽ mất ổn định đúng lúc bánh đang chịu lực ngang. Bản thân gờ phải được sơn kẻ rõ và biển báo phải đặt đủ xa để tài xế kịp nhả ga.
Hai chi tiết nữa cần tính khi lắp trong nhà máy. Xe nâng công nghiệp và một số xe chuyên dụng không qua gờ an toàn được, nên tuyến có gờ phải chừa sẵn lối tránh cho nhóm xe này thay vì buộc họ leo qua. Và con số ghi trên biển hạn chế tốc độ chỉ có giá trị khi nó được chốt từ kết quả đo tốc độ thực tế tại nhiều điểm trên chính tuyến đó; giới hạn đặt bằng cách ước lượng thì không ai cưỡng chế được, và mỗi tuyến trong khu nên có con số riêng thay vì áp một mức cho cả mặt bằng.
Cọc Tiêu, Dải Phân Cách Và Nhóm Dẫn Hướng
Cọc tiêu được thiết kế với dạng chóp tam giác hoặc trụ đứng, sơn màu đỏ, cam, vàng. Nhờ chất liệu cao su hoặc nhựa, cọc tiêu có khả năng đàn hồi tốt khi xảy ra va chạm mạnh. Cọc tiêu được bổ sung thêm lớp phản quang nhằm thu hút sự chú ý khi lưu chuyển. Điều này khiến chúng có thể sử dụng trong thời gian dài cộng thêm tính chất chịu nhiệt tương đối tốt trên đường bộ.
Cọc tiêu được sử dụng không chỉ trong giao thông, mà còn ở các sân bay, bãi giữ xe. Gần gũi hơn, ta có thể thấy chúng tại các trường thi sát hạch bằng lái. Chúng được sử dụng chủ yếu theo hàng với những mục đích sau:
- Nhận biết khu vực nguy hiểm
- Hướng dẫn phạm vi di chuyển trên đường
- Phân làn cho các loại xe máy, xe tải, ô tô
Cùng nhóm dẫn hướng còn có dải phân cách, xích nhựa và cột phân cách. Khác biệt giữa chúng nằm ở mức độ kiên cố và khả năng di dời. Cọc tiêu và xích nhựa dùng cho ranh giới tạm, dựng buổi sáng gỡ buổi chiều. Dải phân cách nhựa đổ nước hoặc bê tông dùng cho ranh giới giữ nhiều tháng. Cột phân cách inox dùng cho không gian cần hình thức chỉn chu như sảnh toà nhà. Các loại cọc và quy cách chiều cao nằm trong danh mục cọc tiêu phản quang.
Ranh giới bên trong nhóm này rất hay bị gán lẫn. Hướng dẫn về tuyến giao thông nội bộ của cơ quan an toàn lao động Anh xếp biển báo và cọc tiêu vào vai trò báo trước, còn vật cản nguy hiểm thì phải được che chắn bằng thứ chịu được va chạm — khung cổng, cột đo chiều cao hoặc rào chắn. Nghĩa là một hàng cọc nhựa đặt quanh trụ điện hay quanh bồn hoá chất không phải là biện pháp bảo vệ trụ đó, nó chỉ nói cho tài xế biết trụ ở đâu. Danh sách vật cần che chắn trong tài liệu ấy gồm cả mép không được bảo vệ nơi xe có thể lao xuống, như mép cân xe nâng cao hay khoang xếp dỡ.
Độ dốc của tuyến cũng có con số để đối chiếu khi bố trí mặt bằng: tránh dốc quá 1/10 trên mọi tuyến xe chạy, và tại vị trí xe bồn nạp hoặc xả thì khuyến cáo tối đa 1/30, để xe ít xê dịch và để dễ khoanh vùng nếu có tràn. Nhóm xe dễ mất ổn định trên dốc được nêu tên cụ thể gồm một số xe nâng, xe ben khi nâng thùng, xe bồn chở bột hoặc chất rắn rời khi nâng thân, và xe kéo rơ moóc chở chất lỏng không có vách ngăn sóng.
Đèn Cảnh Báo, Gậy Chỉ Huy Và Nhóm Cảnh Báo Ban Đêm
Đèn cảnh báo thường sử dụng tại công trình xây dựng, khu vực có tai nạn giao thông. Với màu đỏ chủ đạo, đèn được lắp đặt để báo hiệu người dân cẩn thận các trở ngại trên đường. Ngoài ra, đèn cũng được tích hợp vào các sản phẩm gậy chỉ huy hoặc cọc tiêu trong giao thông.
Có thể thấy rõ ở các loại gậy phát sáng với ba màu nổi bật xanh, đỏ, vàng. Với mục đích tăng sự chú ý và hướng dẫn cho người tham gia, chúng hỗ trợ hiệu quả đối với tình hình kẹt xe, ùn tắc.
Nguồn điện là điểm phải hỏi trước khi chốt: nhóm này chia làm hai họ, loại dùng pin rời và loại dùng pin sạc. Loại pin rời tiện khi triển khai đột xuất ngoài hiện trường vì không phụ thuộc ổ cắm, nhưng chi phí pin cộng dồn theo tháng. Loại sạc rẻ về lâu dài nhưng cần một chỗ cắm sạc cố định trong ca trực, và nếu quên sạc thì cả ca đêm mất thiết bị.
Chọn Thiết Bị Giao Thông Theo Tình Huống Lắp Đặt
Thay vì chọn theo tên sản phẩm, cách nhanh hơn là bắt đầu từ tình huống đang gặp. Sáu tình huống dưới đây bao phủ phần lớn nhu cầu của nhà xưởng, kho bãi và khu dân cư:
- Điểm giao cắt bị tường hoặc cây che khuất: gương cầu lồi trước, biển cảnh báo sau. Đảo thứ tự sẽ không giải quyết được gốc vấn đề là thiếu tầm nhìn.
- Xe chạy nhanh trong sân nội bộ: gờ giảm tốc, đặt cách điểm cần chậm một quãng đủ để tài xế nhả ga.
- Khu vực thi công tạm vài ngày: cọc tiêu kèm xích nhựa và đèn nháy, ưu tiên thứ tháo lắp nhanh.
- Ranh giới giữ nhiều tháng: dải phân cách đổ nước hoặc cột phân cách cố định, không dùng cọc tiêu vì cọc dễ bị xê dịch dần.
- Lối đi bộ cắt ngang đường xe nâng: vạch sơn phản quang, gương cầu lồi tại góc khuất và biển nhắc nhường đường.
- Cột và góc tường hay bị quẹt: ốp góc cột cao su, rẻ hơn nhiều so với chi phí sửa kết cấu về sau.
Một nguyên tắc chung khép lại: thiết bị giao thông chỉ phát huy tác dụng khi nó được nhìn thấy sớm hơn thời điểm cần phản ứng. Vì vậy trước khi tính đến chủng loại, hãy đứng ở vị trí của người lái, nhìn về phía điểm cần cảnh báo và ước lượng xem họ có bao nhiêu giây để xử lý. Con số đó quyết định thiết bị nên đặt ở đâu, và đôi khi nó cho thấy vấn đề không nằm ở thiết bị mà nằm ở bố trí mặt bằng.
