Một toà nhà chín tầng cần lau kính mặt ngoài, một nhà xưởng cần sơn lại tường hồi, một chung cư cần trám lại khe co giãn — ba đầu việc cùng nằm trên mặt đứng nhưng không dùng chung một cách đưa người ra ngoài. Bài viết đặt bốn phương án cạnh nhau: giàn giáo, sàn treo, xe nâng người và ghế treo, rồi soi từng phương án theo chiều cao, mặt bằng chân công trình, khối lượng vật tư mang theo và thời gian thi công.
Bốn Cách Đưa Người Ra Mặt Đứng
Khác biệt gốc giữa bốn phương án nằm ở hai chỗ: trọng lượng người được đỡ từ đâu, và hướng triển khai đi từ đâu tới đâu.
- Giàn giáo: đỡ từ mặt đất, dựng dần từ dưới lên, chiếm chỗ ở chân công trình suốt thời gian thi công.
- Sàn treo: đỡ từ mái, có sàn đứng và tời nâng hạ, thả xuống rồi kéo lên lại theo từng cao độ.
- Xe nâng người: đỡ từ khung gầm xe đặt dưới đất, cần vươn lên và vươn ra, tầm với bị giới hạn theo cấu hình cần.
- Ghế treo: đỡ từ mái bằng dây, người ngồi trên tấm ngồi, chỉ đi được theo chiều từ trên hạ xuống.
Ba câu hỏi tách bốn nhóm này ra rất nhanh: chân công trình có chỗ trống không, người thợ cần đứng hay ngồi cũng làm được, và mỗi lượt phải mang bao nhiêu vật tư ra cùng mình.
Giàn Giáo Hợp Với Mặt Bằng Nào
Giàn giáo là phương án cho một sàn công tác rộng, liên tục và đứng yên. Thợ đi lại được, đặt xô vữa và thùng vật tư ngay cạnh chỗ làm, hai ba người cùng thao tác trên một khoang. Vì vậy nó gần như bắt buộc với việc xây trát, ốp đá, lắp khung nhôm hay bất cứ việc gì cần cả hai tay và cần vật tư nặng ở sát bên.
Cái giá phải trả nằm ở chân công trình. Chân giàn cần nền cứng, phẳng, chịu được tải dồn xuống chân đế, và cần một dải mặt bằng chạy dọc suốt chiều dài mặt đứng. Vỉa hè công cộng, lối xe ra vào hầm, mái đua tầng hai hay bồn cây đều là những thứ cắt vụn dải mặt bằng đó và đẩy chi phí dựng lên.
Chiều cao cũng đổi cán cân. Vật tư giàn giáo tăng theo chiều cao nhanh hơn diện tích cần xử lý, nên với một vết nứt đơn lẻ ở tầng mười hai, dựng giàn từ đất là cách đắt nhất trong bốn cách. Mặt ngoài giàn giáo còn phải phủ lưới an toàn bao che công trình để giữ vật rơi lại trong phạm vi giàn.
Sàn Treo Gondola Và Lúc Nào Nên Bắt Buộc Dùng
Sàn treo là một sàn công tác kim loại treo trên hai sợi cáp, nâng hạ bằng tời, thả từ dầm côngxon có đối trọng đặt trên mái hoặc từ hệ ray của một cỗ máy bảo trì toà nhà lắp sẵn. Ở châu Âu, nhóm thiết bị này được thiết kế và thử theo bộ tiêu chuẩn EN 1808 dành riêng cho nền tảng làm việc treo.
Cơ quan an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp Anh xếp sàn treo và máy bảo trì toà nhà vào nhóm thiết bị tiếp cận chuyên dụng cần người vận hành được đào tạo riêng, kèm yêu cầu người trên sàn phải mang đai toàn thân nối vào hệ chặn rơi độc lập. Đây không phải thiết bị mà một tổ nhỏ tự sắm rồi tự dựng được.
Nên chuyển hẳn sang sàn treo, thay vì cố dùng ghế, trong bốn tình huống: công việc buộc phải đứng mới làm được như lắp kính, hàn hoặc bắt vít; hai người cần cùng thao tác trên một điểm; mỗi lượt phải mang theo tấm ốp, hộp keo hay máy cầm tay nặng; và khi ban quản lý toà nhà chỉ chấp thuận phương án có sàn đứng và lan can.
Xe Nâng Người Boom Lift Và Ràng Buộc Từ Mặt Đất
Xe nâng người đưa giỏ công tác lên bằng cần khớp hoặc cần thẳng, nên nó là phương án nhanh nhất khi mặt đứng thấp và mặt bằng dưới rộng rãi: nhà xưởng một tầng, mặt tiền khối đế, biển hiệu, hệ thống đèn ngoài trời. Không phải dựng gì, không phải lên mái, và di chuyển sang vị trí kế tiếp trong vài phút.
Ràng buộc nằm hết ở phần dưới. Xe cần đường vào đủ rộng, nền chịu được tải chân chống, và một khoảng trống để cần quay mà không chạm vật cản. Càng vươn xa khỏi thân xe, tầm với hữu ích càng giảm, nên một mặt đứng có mái đua nhô ra thường chặn giỏ lại trước khi tới được bề mặt cần xử lý.
Quy định của cơ quan an toàn lao động Hoa Kỳ về xe nâng người trong xây dựng nêu rõ vài điều dễ bị vi phạm: người trong giỏ phải đứng vững trên sàn giỏ, không được ngồi hay trèo lên mép giỏ và không được kê ván hay thang trong giỏ để với cao thêm; bộ điều khiển phải được thử mỗi ngày trước khi dùng; giới hạn tải của cần và giỏ do nhà sản xuất công bố không được vượt; và người làm việc từ giỏ không được đeo guốc trèo cột.
So Sánh Ghế Treo Và Giàn Giáo Trên Cùng Một Mặt Đứng
Ghế treo là phương án gọn nhất và cũng hạn chế nhất. Một người, một bộ thiết bị vác lên mái, triển khai xong trong ít phút, không chiếm dải mặt bằng dài dưới chân nhà mà chỉ cần một vùng quây nhỏ ngay dưới đường làm việc. Đổi lại, người ngồi nên tầm với hai bên hẹp, chỉ mang được dụng cụ nhẹ móc vào đai, và mỗi lượt chỉ đi được một chiều xuống.
| Tiêu chí | Ghế treo | Giàn giáo |
|---|---|---|
| Thời gian triển khai | Vài chục phút, chủ yếu là khảo sát điểm neo | Nhiều ngày dựng và tháo |
| Chỗ chiếm dưới đất | Một vùng quây nhỏ | Dải mặt bằng chạy suốt mặt đứng |
| Vật tư mang theo | Rất ít, móc vào người | Đặt được thùng và xô ngay cạnh |
| Số người trên một đường | Một | Nhiều người cùng khoang |
| Tư thế thao tác | Ngồi | Đứng, đi lại được |
| Hợp với | Điểm rời rạc, lau kính, trám khe, sơn dặm | Toàn mặt đứng, việc kéo dài, vật tư nặng |
Bảng so sánh trên còn thiếu một dòng quan trọng: ghế treo chỉ làm nhiệm vụ giữ người ở đúng vị trí làm việc, phần chặn một cú rơi thuộc về hệ thiết bị khác chạy song song. Nếu đội thi công chưa có sẵn hệ đó và chưa có người biết dùng, phương án ghế nên bị loại từ vòng đầu chứ không phải bù sau. Nhóm ghế sơn nước bán theo bộ đồng bộ luôn được bán kèm phần dây và móc nối tương thích vì lý do đó.
Chi Phí Vận Hành Và Thời Gian Dựng Tháo
Bốn phương án có cấu trúc chi phí khác nhau về bản chất, nên so bằng đơn giá thuê là so sai. Giàn giáo tính theo diện tích bao che nhân số ngày, cộng công dựng và công tháo — phần công này gần như không đổi dù chỉ xử lý một điểm hay cả mặt đứng.
Sàn treo tính theo ngày thuê thiết bị, cộng công lắp dầm côngxon và xếp đối trọng trên mái, cộng người vận hành có chứng chỉ. Xe nâng người tính theo ca, cộng chi phí đưa xe tới công trình và trả về. Ghế treo thì phần lớn là chi phí mua đứt bộ thiết bị dùng nhiều năm, còn chi phí mỗi lần làm chủ yếu là công người và thời gian khảo sát điểm neo.
Vì vậy hai con số quyết định thường không phải đơn giá, mà là tổng diện tích phải xử lý và số lần đội sẽ quay lại toà nhà đó trong năm. Việc lặp lại nhiều lần trên cùng một mặt đứng đẩy cán cân về phía thiết bị sở hữu; việc làm một lần trên diện rộng đẩy cán cân về phía thiết bị đi thuê.
Bảng Quyết Định Cho Một Toà Nhà Cụ Thể
Trả lời lần lượt bảy câu hỏi dưới đây cho đúng toà nhà đang xét, rồi đếm xem phương án nào được chọn nhiều lần nhất.
| Câu hỏi | Nghiêng về |
|---|---|
| Chiều cao dưới một tầng, có nền phẳng bên dưới | Thang hoặc xe nâng người |
| Chiều cao trung bình, mặt bằng dưới rộng và trống | Xe nâng người |
| Nhà cao tầng, chân nhà là vỉa hè hoặc đường xe chạy | Sàn treo hoặc ghế treo |
| Phải xử lý toàn bộ mặt đứng, làm liên tục nhiều tuần | Giàn giáo hoặc sàn treo |
| Chỉ vài điểm rời rạc, mỗi điểm làm trong ít giờ | Ghế treo |
| Mỗi lượt phải mang vật tư nặng hoặc máy cầm tay lớn | Sàn treo hoặc giàn giáo |
| Công việc buộc phải đứng mới thao tác được | Sàn treo, giàn giáo hoặc xe nâng người |
Với chiều cao thấp, đừng bỏ qua phương án đơn giản nhất: một cây thang nhôm chữ A hoặc thang rút đúng chiều cao xử lý gọn phần lớn việc bảo trì trong nhà xưởng mà không cần thiết bị treo nào. Ba phương án còn lại chỉ nên vào cuộc khi thang đã hết tầm.
Toà Nhà Chưa Có Điểm Neo Thì Còn Phương Án Nào
Có Được Dùng Ghế Treo Để Thay Giàn Giáo Cho Cả Mặt Đứng Không?
Về mặt kỹ thuật thì hạ hết mặt đứng bằng ghế là làm được, nhưng năng suất rơi rất nhanh vì mỗi lượt chỉ một người và mang được rất ít vật tư. Ghế treo phát huy khi công việc rải rác theo điểm, còn khi phải phủ kín diện tích thì sàn treo hoặc giàn giáo về đích sớm hơn nhiều.
Xe Nâng Người Có Dùng Được Cho Nhà Cao Tầng Không?
Tầm với của cần là giới hạn cứng, và càng vươn xa khỏi thân xe thì chiều cao hữu ích càng giảm. Với mặt đứng cao vượt tầm cần, hoặc khi không có mặt bằng đủ chịu tải chân chống, phương án phải chuyển sang nhóm thả từ mái.
Toà Nhà Không Có Điểm Neo Sẵn Trên Mái Thì Tính Sao?
Khi mái chưa có móc neo chế tạo sẵn hoặc chưa có hồ sơ về khả năng chịu lực của kết cấu, cả ghế treo lẫn sàn treo đều phải dừng cho tới khi có người đủ chuyên môn xác nhận. Trong lúc chờ, xe nâng người thường là lối ra khả thi cho các tầng thấp.
Một Đội Nhỏ Nên Đầu Tư Phương Án Nào Trước?
Bộ ghế treo cùng hệ chặn rơi đi kèm là khoản đầu tư vừa sức nhất, vì mua đứt và dùng lại nhiều năm. Sàn treo và xe nâng người nên đi thuê theo công trình, ít nhất cho tới khi khối lượng việc đủ đều để nuôi thiết bị.
Có Cần Trang Bị Gì Dùng Chung Cho Cả Bốn Phương Án Không?
Có. Mũ có quai cằm, giày bám tốt, dụng cụ buộc dây chống rơi và vùng quây phía dưới là phần chung, không đổi theo phương án. Các hạng mục này nằm trong nhóm nhóm hàng an toàn làm việc trên cao và nên được cấp trọn bộ cho tổ trước khi bàn tới việc chọn cách tiếp cận mặt đứng.
Bảo Hộ Xanh cung cấp bộ ghế treo mặt đứng, dây và móc nối đồng bộ, thang nhôm các cỡ cùng vật tư quây vùng bên dưới cho đội thi công. Đội ngũ hỗ trợ đối chiếu tính tương thích giữa khoá hãm và sợi dây trước khi giao, và tính số bộ cần cấp theo số đường làm việc dự kiến chạy song song trên một mặt đứng.
