Một đôi găng tay bảo hộ hỏng hiếm khi hỏng đột ngột. Nó mòn dần ở đầu ngón, rạn dần ở lòng bàn tay, ngấm dầu dần ở mép cổ găng, rồi đến một ca nào đó thì không còn giữ được thứ mà nó được mua về để giữ. Người đeo thường là người phát hiện sau cùng, vì tay vẫn thấy quen.
Bài này không bàn chuyện chọn loại găng nào cho công việc nào. Bài này bàn phần việc diễn ra sau khi găng đã về kho: kiểm trước ca, đeo và tháo đúng cách, làm sạch, nhận ra thời điểm phải bỏ, và ghi lại việc cấp phát để không ai phải đoán.
Kiểm Găng Trước Ca Bằng Ba Thao Tác Ngắn
Ba thao tác dưới đây mất chưa tới nửa phút cho mỗi đôi và bắt được phần lớn hư hại nhìn thấy được.
- Soi ngược sáng. Giơ găng lên phía nguồn sáng và xoay chậm. Vết mỏng, lỗ kim và chỗ sờn lộ ra dưới dạng điểm sáng. Với găng dệt, nhìn kỹ đầu ngón trỏ và ngón cái vì đây là hai chỗ mòn trước.
- Bơm hơi với găng kín. Cuộn cổ găng lại để giữ khí bên trong rồi ép nhẹ. Găng phồng đều và giữ hơi vài giây là còn kín. Hơi xì ra ở một điểm là có lỗ, dù mắt không thấy.
- Sờ mép cổ găng và đường may. Cổ găng bị giãn nhão sẽ tuột trong lúc thao tác. Đường may bung chỉ ở mép ngón là chỗ rách tiếp theo.
Với găng cách điện, phép bơm hơi không phải là tuỳ chọn mà là thao tác bắt buộc trước mỗi lần sử dụng. Găng cách điện còn có phiếu thử của từng đôi và mốc thử lại ghi trên phiếu đó. Hết mốc thì đôi găng ngừng được dùng cho công việc điện, kể cả khi nhìn còn mới.
Cuốn sổ chặt hơn đó có số hiệu riêng: IEC 60903 về găng cách điện dùng trong công tác có điện, ấn bản 3 năm 2014 thay cho bản 2002. Tài liệu chia găng thành các cấp từ Class 00 đến Class 4 ứng với dải điện áp làm việc từ 500 V đến 36.000 V, kèm phụ lục phân loại khuyết tật để người kiểm biết vết nào là lý do loại bỏ và vết nào chưa phải. Ấn bản này còn bổ sung loại găng composite đã tích hợp sẵn phần bảo vệ cơ học, thứ mà găng cách điện trơn không có. Khi nhận hàng, tổ vật tư nên đối chiếu cấp ghi trên găng với điện áp thực tế của tuyến, không đối chiếu với độ dày.
Đeo Và Tháo Găng Sao Cho Không Đưa Bẩn Vào Trong
Phần lớn viêm da bàn tay ở xưởng không đến từ hoá chất bên ngoài găng mà đến từ thứ bị nhốt bên trong: mồ hôi, bụi mài, dầu dính từ lần tháo trước. Vài thói quen nhỏ chặn được chuyện này.
- Tay phải khô hẳn trước khi xỏ găng. Tay còn ẩm làm lớp lót ẩm theo và giữ ẩm suốt ca.
- Tháo nhẫn, đồng hồ và vòng tay. Cạnh kim loại cứa rách lớp lót từ bên trong, chỗ mà phép soi ngược sáng khó thấy.
- Với găng dính hoá chất hoặc dính dầu: nắm mép cổ găng của tay này bằng tay kia đang còn đeo găng, kéo lộn mặt trong ra ngoài, rồi dùng ngón tay trần luồn vào bên trong cổ găng còn lại để lột nốt. Cách này gói toàn bộ mặt bẩn vào phía trong khối găng đã tháo, nên tay trần không chạm vào chỗ nào từng dính hoá chất.
- Không tháo găng bằng răng, không kẹp găng vào nách để rút tay ra.
- Rửa và lau khô tay sau khi tháo, kể cả khi tay nhìn sạch.
Nếu ca làm dài và tay ra nhiều mồ hôi, dùng lớp lót mỏng bên trong rồi thay lớp lót giữa ca sẽ dễ chịu hơn là thay cả đôi găng ngoài. Cách này cũng kéo dài tuổi thọ của đôi găng ngoài vốn đắt hơn.
Giặt Và Làm Sạch Theo Từng Nhóm Chất Liệu
Không có một cách làm sạch dùng chung cho mọi đôi găng. Giặt sai làm hỏng lớp phủ nhanh hơn là cứ để bẩn. Bảng dưới đây gom lại cách xử lý cho các nhóm hay gặp trong nhà xưởng.
| Nhóm găng | Cách làm sạch | Điều phải tránh |
|---|---|---|
| Găng sợi dệt, găng len | Giặt nước ấm với xà phòng nhẹ, vò tay, phơi trong bóng râm cho khô hẳn | Sấy nóng và phơi nắng gắt làm sợi co, găng chật lại và mất độ khéo tay |
| Găng sợi phủ hạt nhựa hoặc phủ cao su lòng bàn tay | Rửa phần lòng bàn tay dưới vòi nước, để ráo tự nhiên | Vắt xoắn và ngâm lâu làm lớp phủ bong khỏi nền sợi |
| Găng cao su, găng nhựa tổng hợp | Rửa sạch mặt ngoài khi còn đang đeo, lộn ra hong khô cả mặt trong | Dung môi mạnh và nước nóng làm cao su trương và giòn |
| Găng da, găng hàn | Chải bụi khô, lau ẩm chỗ bẩn, để khô tự nhiên xa nguồn nhiệt | Ngâm nước và hong gần lò làm da khô cứng rồi nứt |
| Găng lưới thép | Rửa và khử khuẩn theo quy trình vệ sinh của khu vực chế biến, làm khô kỹ | Cất khi còn ẩm gây gỉ ở mắt lưới và chốt khoá |
| Găng dùng một lần | Không làm sạch, bỏ sau mỗi lần tháo | Rửa lại để dùng tiếp làm vật liệu mỏng đi và rách khi đang thao tác |
Găng dính dầu mỡ nặng thường không cứu được bằng cách giặt. Lớp dầu ngấm vào nền sợi làm găng trơn, và găng trơn nguy hiểm hơn găng rách vì người đeo vẫn tin là mình đang cầm chắc.
Găng cách điện là ngoại lệ cuối cùng: không giặt máy, không dùng dung môi, chỉ rửa nước với xà phòng nhẹ và làm khô hoàn toàn trước khi cất vào hộp riêng. Chi tiết về hồ sơ và chu kỳ thử của nhóm này nằm ở bài so sánh các dòng găng cách điện theo hồ sơ kiểm định.
Dấu Hiệu Bắt Buộc Loại Bỏ Một Đôi Găng
Bỏ găng sớm tốn tiền, bỏ muộn tốn hơn nhiều. Ranh giới nên viết thành danh sách dán tại chỗ cấp phát để tổ trưởng và người đeo cùng nhìn một thước.
- Có lỗ, vết rách hoặc điểm mỏng thấy được khi soi ngược sáng.
- Đường may bung ở đầu ngón hoặc ở kẽ ngón.
- Lớp phủ lòng bàn tay bong mảng, để lộ nền sợi bên dưới.
- Găng cao su bị trương, dính tay, đổi độ dẻo hoặc xuất hiện vết rạn khi gập lại.
- Găng ngấm dầu, ngấm hoá chất và không sạch lại sau khi làm sạch theo đúng cách.
- Cổ găng giãn tới mức tự tuột khi giơ tay lên.
- Đã dùng để xử lý một sự cố tràn hoá chất, dù nhìn còn nguyên.
- Găng cách điện quá mốc thử lại ghi trên phiếu, hoặc trượt phép bơm hơi.
Với nhóm chống cắt, một đôi găng đã bị lưỡi dao cắt qua thì phần vật liệu ở đó không còn nguyên vẹn nữa, kể cả khi nó đã làm đúng việc là chặn nhát cắt. Đôi đó nên rời khỏi tuyến sản xuất. Cách đọc cấp bảo vệ của nhóm này nằm ở nhóm găng chống cắt cho công đoạn dao và tôn.
Bảo Quản Găng Trong Kho Và Tại Vị Trí Làm Việc
Găng hỏng trong kho là loại hao hụt khó thấy nhất, vì không ai đeo nên không ai báo. Vài nguyên tắc sắp xếp giúp lô hàng giữ nguyên trạng đến lúc phát ra.
- Để nơi khô, thoáng, tránh nắng chiếu thẳng vào thùng. Tia nắng làm cao su và nhựa lão hoá ngay cả khi găng chưa mở túi.
- Không xếp găng cạnh xăng dầu, dung môi, hoá chất bay hơi hay nguồn sinh ozon như máy hàn và mô tơ điện lớn.
- Không đè vật nặng lên thùng găng cao su. Nếp gấp bị nén lâu thành vết rạn cố định.
- Găng cách điện cất trong hộp hoặc túi riêng cho từng đôi, để nằm hoặc treo thẳng, không gập đôi.
- Xuất theo thứ tự hàng vào trước dùng trước, đọc ngày sản xuất trên bao chứ không xuất theo thùng nào tiện tay.
- Tại vị trí làm việc, treo găng lên móc thay vì nhét vào túi quần hay vắt lên máy.
Nhóm găng dùng cho khu vực kiểm soát bụi cần thêm một lớp bao gói còn nguyên khi ra khỏi kho, vì việc mở túi sớm đã đủ làm hỏng mục đích của cả đôi găng. Điều kiện đóng gói của nhóm này khác hẳn găng thường và thuộc về dòng găng dùng trong khu vực kiểm soát bụi.
Định Mức Cấp Phát Và Sổ Theo Dõi
Không có định mức chung cho mọi vị trí. Cách làm chắc chắn hơn là đo trong hai đến bốn tuần: phát găng có đánh dấu vị trí, thu lại khi người dùng báo hỏng, đếm số ngày thực tế mỗi đôi trụ được. Con số thu được mới là định mức của xưởng đó.
Có ba thứ nên ghi lại cho mỗi lần phát: vị trí làm việc, cỡ găng, ngày phát. Cỡ là mục gây nhiều phiền phức nhất trong ba thứ đó. Găng rộng làm mất cảm giác đầu ngón và dễ bị cuốn vào bộ phận quay; găng chật làm người đeo tháo ra giữa chừng. Hệ thống cỡ ghi trên bao găng bảo vệ chạy theo bộ tiêu chuẩn yêu cầu chung EN ISO 21420, trong đó có cả quy định về ghi nhãn và về độ khéo tay.
Riêng găng cách điện cần một quyển sổ chặt hơn: số hiệu từng đôi, ngày thử gần nhất, mốc thử tiếp theo, người đang giữ. Không có sổ thì không ai trả lời được câu hỏi đôi găng đang treo trên xe công tác đã thử lần cuối khi nào. Nhóm này cùng với găng cao su cách điện có phiếu thử theo đôi nên tách riêng khỏi kho găng thường ngay từ khâu nhập.
Khi Người Đeo Không Chịu Đeo
Một đôi găng bị tháo ra giữa ca không bảo vệ được ai. Trước khi coi đó là chuyện ý thức, nên hỏi ba câu.
- Có đúng cỡ không? Một xưởng thường cần ít nhất ba cỡ chứ không phải một cỡ duy nhất cho cả tổ.
- Có nóng quá không? Găng dày cấp cho công đoạn chỉ cần găng mỏng sẽ bị tháo ra sau ba mươi phút. Chọn cấp bảo vệ vừa đúng mối nguy, không chọn cấp cao nhất cho chắc.
- Có chỗ tháo và cất đàng hoàng không? Nếu tháo găng ra là mất luôn thì người ta sẽ không tháo đúng lúc cần tháo, cũng không đeo lại đúng lúc cần đeo.
Với công đoạn tiếp xúc dung môi, còn một câu thứ tư: găng có đúng nhóm vật liệu cho loại dung môi đó không. Một đôi găng chịu được dung môi này có thể thấm rất nhanh với dung môi khác, và người đeo không cảm nhận được điều đó qua da. Đây là lý do nhóm găng chuyên dùng cho dung môi và axit phải chọn theo đúng danh mục hoá chất đang dùng chứ không chọn theo cảm giác dày mỏng.
Ghi Lại Lý Do Từ Chối Thay Vì Nhắc Lại Nội Quy
Khi thấy một tổ hay tháo găng, phản xạ thường gặp là nhắc lại nội quy trong buổi họp đầu ca. Cách đó ít khi đổi được gì, vì người tháo găng đã biết nội quy rồi. Việc có ích hơn là hỏi từng người và ghi lại lý do bằng đúng chữ họ nói, trong khoảng một tuần.
Danh sách lý do thu được thường ngắn và lặp lại: nóng, trơn khi cầm chi tiết nhỏ, rộng ở đầu ngón, hôi sau hai ngày, hoặc đơn giản là không có găng đúng cỡ vào hôm đó. Bốn trong năm lý do này giải quyết được bằng cách đổi loại hoặc đổi cách cấp phát, không cần đến biện pháp kỷ luật.
Ghi lại còn có tác dụng thứ hai. Khi cần đề xuất mua loại khác, một danh sách lý do có chữ ký của tổ trưởng thuyết phục hơn nhiều so với nhận định chung chung rằng công nhân không hợp tác.
Cho Tổ Chọn Trong Ba Mẫu Đã Duyệt
Bộ phận an toàn chốt mức bảo vệ tối thiểu và loại bỏ những mẫu không đạt. Phần còn lại nên để người trực tiếp làm quyết định. Cách triển khai đơn giản: mua số lượng nhỏ ba mẫu cùng đạt mức tối thiểu, phát cho tổ dùng thử mỗi mẫu một tuần, rồi đếm phiếu.
Ba điểm cần chuẩn bị trước khi chạy thử để kết quả có giá trị.
- Cả ba mẫu phải có đủ dải cỡ. Thiếu cỡ thì người mang cỡ đó bỏ phiếu theo cảm giác khó chịu chứ không theo chất lượng găng.
- Không tiết lộ giá của từng mẫu trước khi bỏ phiếu, để tránh việc chọn theo suy đoán về hàng đắt hàng rẻ.
- Ghi lại số đôi dùng hết trong tuần thử của từng mẫu. Con số này quan trọng ngang với phiếu bầu, vì mẫu được ưa thích nhưng nhanh hỏng vẫn tốn hơn về dài hạn.
Sau đợt thử, giữ lại một mẫu chính và một mẫu dự phòng cho những người không hợp mẫu chính. Danh mục hai mẫu vẫn dễ quản hơn nhiều so với việc mỗi tổ tự mua một kiểu, và tránh được tình trạng kho tồn đọng những đôi không ai nhận.
Đặt Trạm Găng Đúng Chỗ Người Ta Đi Qua
Quãng đường từ vị trí làm việc tới chỗ lấy găng ảnh hưởng đến tỷ lệ đeo nhiều hơn mọi bài huấn luyện. Nếu phải đi ngược lại hai mươi mét giữa ca để đổi một đôi găng rách, phần lớn người ta sẽ dùng nốt đôi cũ tới hết ca.
Đặt hộp găng ngay tại đầu chuyền và tại lối vào khu vực bắt buộc đeo. Kèm theo mỗi hộp là một thùng thu hồi găng cũ, vì nếu không có chỗ bỏ thì găng bẩn sẽ nằm lại trên máy hoặc trong túi quần. Với găng dùng một lần, thùng thu hồi còn giúp đếm được lượng tiêu thụ thật của từng vị trí.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Sử Dụng Và Bảo Quản Găng Tay Bảo Hộ
Găng Tay Bảo Hộ Mua Về Chưa Dùng Thì Để Được Bao Lâu?
Tuỳ vật liệu và tuỳ điều kiện kho. Găng dệt sợi để được lâu nếu khô ráo. Găng cao su và nhựa tổng hợp lão hoá theo thời gian ngay cả khi chưa mở túi, nên đọc ngày sản xuất trên bao và xuất kho theo thứ tự hàng vào trước. Nhà cung cấp phải nêu được mốc khuyến nghị cho từng dòng hàng; nếu không nêu được thì nên hỏi lại trước khi đặt lô lớn.
Có Nên Giặt Găng Tay Dùng Một Lần Để Dùng Lại Không?
Không. Loại này được làm mỏng để giữ cảm giác đầu ngón, và việc rửa lại làm vật liệu mỏng thêm cùng lúc với việc kéo giãn cổ găng. Đôi găng sẽ rách giữa lúc đang thao tác, thời điểm bất lợi nhất.
Găng Cao Su Thường Có Dùng Thay Găng Cách Điện Được Không?
Không. Hai nhóm này khác nhau ở chỗ găng cách điện được thử điện áp theo từng đôi, có cấp tương ứng với điện áp làm việc, và có mốc thử lại. Găng cao su chống hoá chất hay găng cao su gia dụng không có phép thử đó, không có cấp và không có mốc kiểm định, nên không thay thế được dù nhìn bên ngoài khá giống.
Nên Phát Găng Theo Tuần Hay Phát Khi Người Dùng Báo Hỏng?
Phát khi báo hỏng dễ dẫn tới việc dùng cố. Cách cân bằng là đặt định mức theo số liệu đo được của chính xưởng, đồng thời vẫn cho phép đổi sớm khi găng hỏng trước hạn mà không cần giải trình dài dòng. Số lần đổi sớm bất thường ở một vị trí là dấu hiệu chọn sai loại găng cho vị trí đó.
Đánh Dấu Tên Lên Găng Bằng Bút Dạ Có Ảnh Hưởng Gì Không?
Với găng dệt thì không đáng ngại. Với găng cao su và găng cách điện thì nên tránh: mực bút dạ chứa dung môi và có thể làm hỏng vật liệu tại chỗ đánh dấu. Nhóm này nên đánh dấu trên hộp hoặc trên thẻ treo kèm, không viết lên thân găng.
Chuyên gia Bảo hộ lao động tại Bảo Hộ Xanh – Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực cung cấp thiết bị bảo hộ chính hãng, tôi chuyên chia sẻ kiến thức và hướng dẫn lựa chọn sản phẩm an toàn, đạt chuẩn quốc tế. Đồng hành cùng baohoxanh.com, tôi cam kết mang đến thông tin chính xác, hữu ích và đáng tin cậy cho người lao động và doanh nghiệp.
