Hai chiếc áo cùng thành phần sợi, cùng màu, nhưng một chiếc co giãn theo mọi hướng còn chiếc kia gần như đứng yên. Khác biệt nằm ở cách sợi được tổ chức thành tấm vải: móc thành vòng hay đan bắt chéo. Bài viết đi vào đúng chỗ khác nhau đó giữa dệt kim và dệt thoi, cùng những hệ quả kéo theo lúc cắt may và lúc mặc, để bộ phận đặt đồng phục chọn đúng nhóm vải cho từng loại trang phục.

Áo Dệt Kim Là Gì Và Khác Dệt Thoi Ở Chỗ Nào

Vải dệt kim được tạo ra bằng cách uốn một sợi liên tục thành các vòng, rồi móc vòng hàng này qua vòng hàng kia. Cả tấm vải thực chất là một chuỗi vòng liên kết, không có sợi nào chạy thẳng suốt chiều dài tấm. Vải dệt thoi thì ngược lại: hai hệ sợi vuông góc, sợi dọc căng sẵn trên khung, sợi ngang luồn qua luồn lại bắt chéo từng sợi dọc một.

Hệ quả đầu tiên đến từ hình học chứ không từ chất liệu. Vòng sợi có thể duỗi ra rồi thu lại như một chiếc lò xo dẹt, nên tấm vải giãn được ngay cả khi bản thân sợi gần như không giãn. Sợi bắt chéo trong dệt thoi thì đã ở trạng thái căng, chỉ còn dư địa xê dịch rất nhỏ tại điểm giao nhau. Vì vậy áo cùng làm từ sợi bông mà nhóm này mềm rủ, nhóm kia cứng và giữ nếp.

Cách gọi hướng vải cũng khác nhau và điều này ảnh hưởng trực tiếp tới việc trải vải cắt. Trên vải vòng sợi, hàng vòng nằm ngang gọi là hàng, cột vòng chạy dọc gọi là cột; trên vải bắt chéo thì có canh dọc và canh ngang. Đặt rập lệch canh ở nhóm bắt chéo làm thân áo xiên sau vài lần giặt, còn đặt rập lệch cột ở nhóm vòng sợi làm hai bên sườn giãn không đều, một bên bai còn bên kia vẫn ôm. Hai cách gọi ấy đi kèm hai con số đo được ngay tại kho: mật độ vải vòng sợi công bố bằng số hàng vòng và số cột vòng đếm trên một xăng-ti-mét, còn vải bắt chéo công bố bằng số sợi dọc và số sợi ngang trên cùng một đơn vị chiều dài. Cả hai đếm được bằng kính lúp đếm sợi, nên đây là chỉ tiêu nghiệm thu dễ kiểm nhất trong cả nhóm thông số vải.

Vòng Sợi Và Sợi Ngang Dọc Tạo Ra Hai Kiểu Co Giãn

Dệt kim giãn nhiều theo chiều ngang, giãn ít hơn theo chiều dọc, và giãn được cả theo đường chéo. Người mặc cảm nhận điều này rõ nhất ở vai và khuỷu tay khi với tay lên cao. Dệt thoi gần như không giãn theo hai chiều chính, chỉ mềm ra khi kéo theo đường chéo bốn mươi lăm độ, nên nhà thiết kế phải bù bằng ly, chiết, xẻ tà hoặc thêm sợi đàn hồi.

Mặt trái của độ giãn là khả năng phục hồi. Vòng sợi bị kéo quá ngưỡng sẽ không trở về hình dạng cũ, đó là lúc cổ áo bai và gấu áo loe ra. Vải dệt thoi hiếm khi bai theo kiểu đó, nhưng khi quá tải thì đường may bục hẳn. Nói gọn: nhóm dệt kim hỏng dần theo kiểu biến dạng, nhóm dệt thoi hỏng đột ngột theo kiểu rách.

Độ co sau giặt cũng đi theo hai hướng khác nhau. Vải vòng sợi thường co nhiều hơn theo chiều dài áo, vì các vòng bị kéo dãn trong quá trình dệt và hoàn tất sẽ tìm về hình dạng cân bằng khi gặp nước nóng. Vải bắt chéo co ít hơn và chia đều hơn cho hai chiều. Đây là lý do bảng cỡ của áo thun cần dung sai chiều dài rộng tay hơn, và là lý do nên giặt thử một chiếc mẫu trước khi duyệt lô lớn. Đây cũng là chỗ nên đòi con số thay vì lời hứa: độ co sau giặt phải được công bố bằng hai giá trị phần trăm ứng với hai chiều của tấm vải, kèm dung sai chấp nhận được ghi vào hợp đồng. Một mã ghi độ co 5% theo chiều dài áo và 2% theo chiều ngang nói được nhiều hơn hẳn một dòng ghi đã qua xử lý chống co.

Quăn Mép, Tuột Vòng Và Tưa Sợi Khi Cắt

Cắt một miếng vải dệt kim mặt phải trơn rồi đặt xuống bàn, mép vải sẽ tự cuộn lại: hai mép dọc cuộn về mặt trái, hai mép ngang cuộn về mặt phải. Đây là đặc tính hình học của vòng sợi chứ không phải lỗi vải, và đã được mô tả trong nghiên cứu về cơ chế quăn mép của vải dệt kim trên arXiv. Xưởng may phải tính trước độ quăn này khi trải vải và khi vắt sổ, nếu không thân áo sẽ lệch canh.

Hư hỏng đặc trưng của hai nhóm cũng khác nhau. Dệt kim bị đứt một vòng sợi thì cả cột vòng bên dưới tuột theo, tạo thành vệt chạy dọc thân áo. Dệt thoi bị cắt thì mép tưa dần từng sợi ra, nên bắt buộc phải vắt sổ hoặc viền mép. Người kiểm hàng nhìn kiểu hư hỏng là đoán ra ngay đang cầm nhóm vải nào.

Hai đặc tính này đổi cả cách xưởng vận hành khâu cắt. Vải vòng sợi thường về xưởng ở dạng ống, phải xả ra và để nghỉ cho tấm vải ổn định lại trước khi trải, nếu cắt ngay thì chi tiết sẽ co lại sau đó và bảng cỡ sai hàng loạt. Vải bắt chéo trải thẳng và cắt được ngay, nhưng bắt buộc phải xử lý mép ngay sau khi cắt, vì để qua đêm là mép đã tưa ra vài milimét và chi tiết hụt kích thước.

Kim May, Chỉ Và Đường May Cho Hai Nhóm Vải

Vải dệt kim phải may bằng kim đầu tròn. Đầu kim tù sẽ đẩy vòng sợi sang bên rồi xuyên qua khe hở, trong khi kim nhọn dùng cho dệt thoi sẽ chọc thủng chính vòng sợi. Vết thủng đó không lộ ra ngay lúc may, mà xuất hiện thành lỗ nhỏ hoặc vệt tuột dọc đường may sau vài lần giặt.

Đường may cũng phải giãn theo vải. Mũi thẳng đơn thuần không có độ dư, nên khi người mặc nhấc tay thì chỉ đứt trước vải. Với đồng phục dệt kim, đường ráp thường dùng máy vắt sổ nhiều kim hoặc mũi chần đôi ở gấu và cửa tay. Chi tiết cần đứng yên như nẹp cúc hay chân cổ thì phải ép mex hoặc chần thêm dây chặn để chặn giãn.

Chỉ may cũng nên chọn theo nhóm vải. Chỉ lõi sợi tổng hợp có độ đàn hồi tốt hơn hợp với đường ráp trên vải vòng sợi, còn đường may trên vải bắt chéo ưu tiên chỉ ít giãn để nếp may sắc và phẳng. Khi duyệt mẫu đồng phục, một phép thử nhanh là kéo giãn đường vai rồi buông ra: nếu thấy các mũi chỉ nổi gồ lên hoặc thấy lỗ kim hở ra thì phải xem lại kim, chỉ và kiểu mũi trước khi vào chuyền.

Single Jersey Và Interlock Khác Nhau Ra Sao

Single jersey là kiểu dệt một mặt kim, mặt phải thấy các cột vòng chữ V, mặt trái thấy các hàng vòng nằm ngang. Tấm vải mỏng, nhẹ, thoáng, giá thành thấp nhất trong nhóm dệt kim, nhưng quăn mép mạnh và hai mặt phân biệt rõ.

Interlock dệt bằng hai hàng kim cài vào nhau nên tấm vải có hai mặt giống hệt nhau, dày và chắc hơn, gần như không quăn mép. Đổi lại, nó nặng hơn và bí hơn khi mặc ngoài trời nắng. Chọn giữa hai kiểu này là chọn giữa nhẹ thoáng và dày ổn định, không có kiểu nào tốt hơn tuyệt đối.

Áo mặc trong xưởng nóng, mặc theo ca dài: ưu tiên kiểu dệt một mặt kim cho nhẹ và thoát ẩm.
Áo cần giữ dáng, ít nhăn, mặc tiếp khách: ưu tiên kiểu dệt hai mặt kim.
Áo cần in hoặc thêu mảng lớn ở ngực: mặt vải phẳng và ít quăn của kiểu hai mặt kim giúp hình in đỡ nhăn khi kéo căng.

Vì Sao Áo Thun Là Dệt Kim Còn Sơ Mi Là Dệt Thoi

Áo thun được mặc sát người và không có khuy nẹp mở rộng ở thân trước, nên phải tự giãn ra lúc chui đầu và lúc vận động. Chỉ cấu trúc vòng sợi làm được việc đó mà không cần thêm chi tiết cắt may. Cổ áo và gấu tay cũng khai thác cùng đặc tính: bo lại rồi tự ôm về.

Sơ mi thì cần điều ngược lại. Cổ áo phải đứng, nẹp cúc phải thẳng, thân áo phải giữ nếp sau khi là, và toàn bộ độ rộng cần thiết đã được giải quyết bằng khuy, ly và xẻ tà. Một chiếc đồng phục công sở may bằng vải vòng sợi sẽ nhăn nhúm ở chân cổ ngay tuần đầu.

Cách phân vai này còn quyết định số chi tiết phải cắt. Áo thun ráp xong bằng vài mảnh, thời gian may ngắn, nên giá thành một chiếc thấp hơn khi đặt số lượng lớn. Sơ mi cần cổ, chân cổ, nẹp, măng sết, trụ tay, ly sau, mỗi chi tiết lại có bước ép và bước là riêng. Doanh nghiệp muốn hạ chi phí cho lô đồng phục đông người thường chuyển bộ phận không tiếp khách sang nhóm áo vòng sợi và giữ sơ mi cho khối làm việc trực tiếp với đối tác.

Chọn Áo Dệt Kim Đồng Phục Theo Từng Bộ Phận

Doanh nghiệp thường đặt nhiều nhóm trang phục cùng lúc, và mỗi nhóm hợp với một cấu trúc vải khác nhau. Bộ phận sản xuất, kho vận, kỹ thuật vận động nhiều nên hợp với áo thun đồng phục vòng sợi. Đội thi đấu, sự kiện chạy bộ, hội thao cần độ giãn lớn hơn nữa và khả năng thoát ẩm nhanh, thuộc nhóm quần áo thể thao.

Lớp khoác ngoài lại là chỗ hai nhóm vải gặp nhau: thân áo dùng vải dệt thoi chắn gió, còn cổ, cửa tay và gấu dùng vải vòng sợi để ôm khít. Khi duyệt mẫu áo khoác đồng phục, nên kiểm riêng chỗ ráp giữa hai loại vải này vì đó là điểm dễ nhăn và dễ bục nhất.

Khi gửi yêu cầu báo giá, nên nêu rõ nhóm cấu trúc vải mong muốn thay vì chỉ nêu tên chất liệu. Câu hỏi có ích cho nhà may gồm bốn ý: vải một mặt kim hay hai mặt kim, mẫu vải đã qua xử lý ổn định kích thước chưa, kiểu mũi may dùng ở đường ráp thân và ở gấu, và cỡ mẫu nào sẽ được gửi để mặc thử. Bốn ý này quyết định phần lớn cảm giác mặc, trong khi tên thương mại của vải thay đổi theo từng nhà cung cấp. Thêm một ý thứ năm đáng đưa vào: định lượng vải bằng bao nhiêu gam trên mét vuông. ISO 7211-6, tiêu chuẩn xác định khối lượng sợi trên đơn vị diện tích, chỉ áp cho vải dệt thoi — nên khi đặt một mã vòng sợi cạnh một mã bắt chéo, hai con số g/m² không sinh ra từ cùng một phép đo và không so trực tiếp được.

Vướng Mắc Hay Gặp Giữa Bên Đặt May Và Xưởng

Làm sao nhận ra vải dệt kim khi chỉ có một mẩu vải nhỏ? Kéo nhẹ theo chiều ngang rồi buông tay: vải vòng sợi giãn rõ rồi thu lại. Nhìn kỹ mặt vải sẽ thấy các chữ V xếp thành cột, còn dệt thoi hiện ra ô lưới vuông góc.

Vải dệt kim có bắt buộc phải là sợi bông không? Không. Cấu trúc dệt và thành phần sợi là hai chuyện tách rời, sợi tổng hợp hoặc sợi pha đều dệt kim được. Độ giãn đến từ vòng sợi, còn cảm giác mát hay bí đến từ thành phần sợi.

Áo dệt kim có may được cổ đứng như sơ mi không? May được nhưng phải ép mex hoặc thêm lớp lót cho chân cổ, nếu không cổ sẽ đổ sau vài lần giặt. Đây là lý do nhiều mẫu chọn cổ bo dệt sẵn thay vì dựng cổ.

Vì sao áo mới về đã thấy mép gấu hơi cuộn? Đó là độ quăn tự nhiên của cấu trúc vòng sợi, thường giảm sau khi giặt và là. Nếu mép cuộn mạnh tới mức lộ đường chỉ thì nên xem lại cách gấu được chần chứ không phải chất lượng sợi.