Thiết Bị An Toàn Điện Đạt Chuẩn Cao Cấp An Toàn

Thiết Bị An Toàn Điện Gồm Những Nhóm Nào

Thiết bị an toàn điện là nhóm dụng cụ và trang bị bảo hộ giúp người thợ không chạm trực tiếp vào phần mang điện, hoặc cắt đường dẫn dòng điện đi qua cơ thể khi có sự cố. Trong một xưởng sản xuất, nhóm này thường chia làm hai phần: trang bị mặc trên người như găng tay, ủng, giày; và dụng cụ thao tác như sào cách điện, bộ tiếp địa di động, bút thử điện.

Điểm khác biệt của rủi ro điện so với các rủi ro khác là không nhìn thấy trước. Một dây bị chạm vỏ, một tủ điện ẩm sau mưa, một ổ cắm quá tải đều không phát tín hiệu gì cho tới lúc có người chạm vào. Vì vậy quy trình an toàn điện luôn đặt nặng phần cắt điện và kiểm tra trước khi thao tác, chứ không trông chờ vào phản xạ của người thợ.

Với hộ gia đình, mức tối thiểu là aptomat tổng, cầu dao chống giật cho nhánh nhà tắm và bếp, cùng một bút thử điện để kiểm tra trước khi tháo thiết bị. Với đơn vị thi công điện, danh sách dài hơn nhiều và phải cấp phát theo từng vị trí công việc chứ không cấp chung một bộ cho cả tổ.

Phân Biệt Cách Điện Và Chống Tĩnh Điện Trước Khi Mua

Đây là chỗ sai phổ biến nhất khi đặt hàng, và sai ở đây dẫn thẳng tới tai nạn. Hai nhóm sản phẩm nghe gần giống tên nhưng phục vụ hai mục đích ngược nhau.

Nhóm cách điện có điện trở rất cao, nhiệm vụ là chặn dòng điện đi qua. Thảm cách điện, găng tay cách điện, ủng cách điện, giày cách điện và sào cách điện đều thuộc nhóm này. Chúng tuyệt đối không được nối đất, vì nối đất là phá bỏ chính chức năng của chúng.

Nhóm chống tĩnh điện, hay còn gọi là ESD, có điện trở ở mức trung gian. Nhiệm vụ của chúng ngược lại: dẫn điện tích tĩnh tích tụ trên người và trên bàn thao tác xuống đất một cách có kiểm soát. Thảm chống tĩnh điện, dép chống tĩnh điện, giày phòng sạch bắt buộc phải nối đất mới hoạt động đúng.

Hệ quả thực tế rất rõ. Lấy thảm chống tĩnh điện trải cho thợ đứng thao tác tủ điện là sai hoàn toàn, vì tấm thảm đó dẫn điện tích xuống đất. Ngược lại, lắp thảm cách điện trong phòng lắp ráp vi mạch cũng sai, vì điện tích tĩnh sẽ tích lại và đánh hỏng linh kiện. Khi nhận hàng, hãy đọc tên đầy đủ trên phiếu giao chứ đừng đoán theo màu tấm thảm.

Năm Thiết Bị An Toàn Điện Nên Có Trong Xưởng

Thảm Cách Điện

Thảm cách điện là tấm cao su trải dưới chân người thao tác, đặt trước tủ điện, trạm biến áp hoặc bàn thí nghiệm điện. Vai trò của nó là cắt đường dẫn từ chân người xuống nền, để nếu tay có chạm vào phần mang điện thì dòng cũng không khép được mạch qua cơ thể.

Khi chọn, cần xem cấp điện áp ghi trên mép thảm và bề dày tấm, hai thông số này luôn đi cùng nhau. Mặt thảm thường có gân nổi để chống trơn khi nền ẩm. Thảm cần được giữ khô, không để dính dầu mỡ và không chồng vật nặng có cạnh sắc lên trên. Tham khảo dải sản phẩm trong danh mục thảm cách điện để so bề dày trước khi đặt.

Thảm bị rách mép, phồng rộp hoặc thủng thì phải thay, không vá. Nhiều đơn vị đặt lịch kiểm tra bằng mắt hằng tháng và đưa thảm đi thí nghiệm lại theo chu kỳ do bộ phận an toàn quy định.

Sào Cách Điện

Sào cách điện giữ khoảng cách giữa người thợ và phần mang điện khi phải thao tác đóng cắt, treo tiếp địa hoặc gỡ vật vướng trên đường dây. Loại thông dụng làm bằng ống nhựa composite, thiết kế kiểu lồng rút nhiều đoạn nên thu gọn được khi vận chuyển.

Sào phải khô và sạch mới giữ được khả năng cách điện; bụi bẩn bám thành lớp trên thân sào chính là đường dẫn rò. Sau mỗi ca nên lau khô và cất trong ống bảo quản, không dựng thẳng xuống nền ẩm. Xem thêm các kiểu sào lồng rút trong danh mục sào cách điện.

Sào chỉ phát huy tác dụng khi dùng cùng găng tay và ủng cách điện. Dùng sào mà chân đứng trên nền bê tông ẩm, tay không đeo găng, thì lớp bảo vệ chỉ còn đúng một tầng.

Bộ Tiếp Địa Di Động

Bộ tiếp địa di động dùng để nối đất tạm thời đoạn đường dây đã cắt điện, phòng trường hợp có nguồn đóng nhầm hoặc điện cảm ứng từ tuyến chạy song song. Đây là bước bắt buộc trong phiếu công tác trước khi người thợ trèo lên thao tác.

Một bộ đầy đủ gồm các đầu kẹp pha, kẹp tiếp địa, dây đồng mềm bọc vỏ trong suốt và túi đựng. Đầu kẹp làm bằng hợp kim dẫn điện tốt, còn phần tay cầm thao tác mới là phần cách điện. Đây là điểm hay bị mô tả ngược: dây và kẹp phải dẫn điện thật tốt thì bộ tiếp địa mới làm được nhiệm vụ của nó.

Hệ quả của việc mô tả ngược lộ ra ngay lúc so hai báo giá. IEC 61230 về thiết bị tiếp địa và nối tắt di động biểu thị khả năng chịu đựng của bộ tiếp địa bằng cường độ dòng ngắn mạch, thời gian chịu dòng và hệ số đỉnh, hoàn toàn không có mục điện áp danh định như găng hay thảm cách điện. Vì vậy một bộ tiếp địa được chào là dùng cho 35 kV là câu chào sai đơn vị đo; thứ phải hỏi là bộ chịu được bao nhiêu kA trong bao nhiêu giây, rồi đối chiếu với dòng ngắn mạch tính toán của tuyến đang thao tác.

Trước mỗi lần dùng, kiểm tra dây đồng có đứt sợi bên trong lớp vỏ không, lực kẹp còn chắc không, bề mặt tiếp xúc có bị oxy hóa không. Dây đứt sợi làm tăng điện trở và bộ tiếp địa mất tác dụng đúng vào lúc cần nhất.

Giày Và Ủng Cách Điện

Giày và ủng cách điện chặn đường dẫn từ bàn chân xuống nền, là lớp bảo vệ nền tảng cho thợ điện lực và thợ bảo trì tủ điện. Chất liệu thường là cao su tự nhiên hoặc latex, đế liền không đinh kim loại, thân ủng cao che kín ống chân khi làm ngoài trời.

Cần phân biệt với giày phòng sạch và dép chống tĩnh điện: hai loại sau dẫn điện tích xuống đất và không dùng thay ủng cách điện được. Khi cấp phát cho tổ, nên ghi rõ cấp điện áp lên phiếu cấp để tránh dùng lẫn giữa các vị trí công việc.

Ủng cách điện phải còn nguyên vẹn. Nứt chân chim ở phần gấp cổ chân, thủng đế hoặc vết cắt sâu đều là lý do loại bỏ ngay. Không phơi ủng trực tiếp dưới nắng gắt vì cao su sẽ lão hóa nhanh.

Găng Tay Cách Điện

Găng tay cách điện là trang bị tiếp xúc gần nguồn nguy hiểm nhất nên cũng bị kiểm tra chặt nhất. Loại dùng cho lưới điện làm bằng cao su tự nhiên, liền khối không đường may, được thử điện áp theo chu kỳ và ghi ngày thử trên tem dán.

Trước khi đeo, thợ thường cuộn miệng găng để bơm khí vào và nghe tiếng xì, cách kiểm tra thủng đơn giản mà hiệu quả. Nhiều đơn vị dùng thêm găng da khoác ngoài để chống rách khi thao tác gần vật sắc, vì một vết xước nhỏ cũng làm mất tác dụng của lớp cao su. Xem các mẫu trong danh mục găng tay cách điện.

Găng tay cách điện không phải găng chống tĩnh điện dùng trong phòng lắp ráp bán dẫn. Hai loại khác nhau cả về vật liệu lẫn cách bảo quản, đặt nhầm là mua về không dùng được cho đúng vị trí.

Lưu Ý Khi Sửa Điện Tại Nhà Và Trong Xưởng

Lắp aptomat ở đầu đường dây chính và ở đầu từng nhánh phụ. Khi có sự cố ở một nhánh, chỉ nhánh đó mất điện và người sửa khoanh vùng được ngay thay vì phải dò cả hệ thống.

Ổ cắm và hộp nối nên đặt cao, có nắp che, tránh tầm với của trẻ nhỏ và tránh vị trí hắt nước. Không dùng thiết bị không rõ nguồn gốc cho phần đấu nối cố định, vì phần này rất khó kiểm tra lại sau khi đã đi dây âm tường.

Trước khi tháo bất kỳ thiết bị nào, cắt aptomat nhánh rồi thử lại bằng bút thử điện ngay tại điểm sẽ chạm tay vào. Cắt cầu dao không đồng nghĩa với hết điện, vì đấu nhầm dây nguội và dây pha là lỗi rất hay gặp ở nhà cũ và ở các nhánh cải tạo nhiều lần.

Khi làm gần đường dây cao áp, giữ khoảng cách theo quy định của đơn vị quản lý lưới và không mang vật dài bằng kim loại vào khu vực đó. Khoảng cách an toàn khác nhau theo từng cấp điện áp, nên phải lấy con số từ phiếu công tác chứ không ước lượng bằng mắt.

Xử Lý Khi Có Người Bị Điện Giật

Việc đầu tiên là cắt nguồn: gạt aptomat, rút phích hoặc ngắt cầu dao gần nhất. Chỉ khi chắc chắn đã cắt được nguồn mới chạm vào nạn nhân.

Nếu không cắt được nguồn ngay, và chỉ khi sự cố nằm trên lưới hạ áp, tách nạn nhân khỏi vật mang điện bằng vật khô và không dẫn điện, chẳng hạn thanh gỗ khô hoặc cán chổi nhựa. Người cứu phải đứng trên vật liệu khô như tấm ván gỗ, tuyệt đối không đứng chân trần trên nền ẩm.

Trên lưới trung thế và cao thế, cách làm vừa nêu giết chết chính người đi cứu. Không ai được tiếp cận nạn nhân bằng sào, gậy hay bất cứ vật gì trong tầm tay, dù vật đó khô. Việc phải làm là báo ngay đơn vị vận hành để họ cắt điện và tiếp địa đoạn đường dây, đồng thời giữ tất cả mọi người ra xa theo khoảng cách quy định cho cấp điện áp đó: mặt đất quanh điểm chạm còn mang điện áp bước đủ sức quật ngã người bước vào vùng ấy.

Sau khi tách được nạn nhân, kiểm tra hô hấp. Nếu nạn nhân ngừng thở thì hô hấp nhân tạo ngay tại chỗ, gọi cấp cứu và đưa tới cơ sở y tế gần nhất. Ngay cả khi nạn nhân tỉnh lại, vẫn cần được khám vì tổn thương do dòng điện có thể nằm bên trong cơ thể.

Bảo Quản Và Kiểm Tra Định Kỳ Trang Bị Cách Điện

Trang bị cách điện hỏng theo cách khó thấy. Cao su lão hóa từ bên trong, vết nứt chân chim chỉ hiện ra khi bẻ cong, và bụi kim loại bám lâu ngày tạo thành đường dẫn trên bề mặt. Vì vậy việc bảo quản không phải là chuyện gọn gàng cho đẹp kho, mà là một phần của chức năng bảo vệ.

Nguyên tắc chung cho cả găng tay, ủng và thảm: cất nơi khô ráo, tránh nắng trực tiếp, tránh nguồn nhiệt và tránh tiếp xúc với dầu mỡ hoặc dung môi. Không gấp gập găng tay theo nếp cố định, vì nếp gấp là chỗ nứt đầu tiên. Sào cách điện nên treo hoặc đặt nằm trên giá, không dựng đứng tì mũi xuống nền.

Về nhịp kiểm tra, thực tế các đơn vị hay áp dụng ba mức. Kiểm tra bằng mắt trước mỗi ca, do chính người dùng thực hiện. Kiểm tra chi tiết hằng tháng do tổ trưởng hoặc cán bộ an toàn ghi sổ. Thí nghiệm điện áp theo chu kỳ tại đơn vị có chức năng, kết quả lưu thành phiếu kèm theo từng bộ trang bị.

Nên đánh số từng bộ và ghi lại ngày cấp phát. Khi một bộ tới hạn thí nghiệm mà chưa kịp gửi đi, phải rút khỏi kho cấp phát chứ không để lẫn với hàng còn hạn. Đây là lỗi quản lý hay gặp nhất, và cũng là lỗi khiến người thợ tin nhầm vào một món đồ đã hết tác dụng.

Chọn Thiết Bị An Toàn Điện Đạt Chuẩn Cho Doanh Nghiệp

Với đơn hàng cấp phát cho cả đơn vị, cụm từ đạt chuẩn cần được quy về những thứ kiểm được bằng giấy tờ: hàng có tem nhà sản xuất, có phiếu thí nghiệm điện áp còn hiệu lực cho đúng lô giao, có ghi cấp điện áp trên thân sản phẩm, và nhà cung cấp nhận thí nghiệm lại theo chu kỳ. Thiếu phiếu thí nghiệm thì món hàng chỉ là tấm cao su, không phải trang bị an toàn.

Nên lập danh mục cấp phát theo vị trí công việc thay vì theo đầu người. Thợ trèo cột, thợ tủ điện hạ thế và nhân viên phòng lắp ráp điện tử cần ba bộ trang bị khác nhau, dù cùng làm việc liên quan tới điện.

Cuối cùng, đặt lịch kiểm tra định kỳ và ghi sổ. Găng tay, ủng và thảm đều là vật tư có tuổi thọ. Giữ chúng quá hạn thí nghiệm còn nguy hiểm hơn là không có, vì người dùng tưởng mình đang được bảo vệ. Khi lập danh sách mua, có thể đối chiếu đầy đủ nhóm hàng trong danh mục an toàn điện.