Khi khách hỏi mua “áo vest nam”, người bán thường đưa ra chiếc áo khoác có tay. Nhưng trong nghề may, áo gilet nam mới đúng là chiếc áo không tay mặc phủ ngoài sơ mi và bên trong áo khoác — món thứ ba làm nên bộ ba mảnh. Nhầm tên dẫn tới đặt nhầm hàng, nên bài này đi rõ vào riêng chiếc gilet: cấu tạo, quy ước mặc và cách chọn khi đặt số lượng.
Gilet Là Món Nào Trong Bộ Ba Mảnh
Bộ ba mảnh gồm áo khoác có tay, quần âu và chiếc áo không tay mặc giữa. Tiếng Pháp gọi món giữa là gilet, tiếng Anh gọi là waistcoat hoặc vest theo lối Mỹ. Ở Việt Nam, chữ vest bị dùng lẫn cho cả chiếc áo khoác, nên khi trao đổi với xưởng may nên gọi thẳng là “áo gilet” hoặc “áo không tay mặc trong” để tránh hiểu sai.
Về cấu tạo, gilet có thân trước may bằng chính vải bộ đồ, thân sau thường bằng vải lót trơn và có dây điều chỉnh eo. Phần ngực có lớp dựng nhẹ để giữ dáng thẳng, hai túi nhỏ hai bên, và hàng khuy chạy dọc thân. Đây là món ôm theo thân nhất trong cả bộ, nên sai số đo ở gilet lộ rõ hơn sai số đo ở áo khoác.
Bốn số đo quyết định một chiếc gilet vừa người, và cả bốn nên ghi bằng xăng-ti-mét trong đơn: vòng ngực đo ngang chỗ đầy nhất, vòng eo đo tại chỗ nhỏ nhất của thân, hạ eo đo từ chân cổ sau xuống đúng điểm eo đó, và dài thân trước đo từ chân cổ trước xuống mép gấu. Hạ eo là số đo chênh nhiều nhất giữa những người cùng chiều cao, nên bỏ qua nó là cách chắc chắn nhất để nhận về một lô áo chiết eo sai chỗ.
Chiếc Áo Không Tay Này Đến Từ Đâu
Theo các ghi chép phổ biến về lịch sử trang phục Anh, chiếc áo không tay mặc trong được triều đình của vua Charles Đệ Nhị đưa vào lối ăn mặc chính thức từ nửa sau thế kỷ 17. Thay thế cho những chiếc áo rộng nhiều ren trước đó, nó được ưa chuộng vì gọn và giữ ấm phần thân mà không vướng tay.
Sang đầu thế kỷ 19, phong cách ăn mặc tiết chế gắn với George Bryan Brummell đẩy bộ đồ nam về hướng may ôm, màu trầm, ít trang trí. Gilet từ chỗ là món phô trương trở thành lớp nền kín đáo. Đó cũng là lý do đến nay gilet vẫn được coi là món làm bộ đồ trông chỉn chu hơn chứ không phải nổi bật hơn.
Cúc Dưới Cùng Bỏ Ngỏ Là Quy Ước Hay Bắt Buộc
Người mới mặc hay băn khoăn vì thấy ai cũng để hở chiếc khuy cuối. Đây là quy ước lâu đời chứ không phải luật, và nó có lý do kỹ thuật: cài hết khuy làm phần gấu gilet bị kéo căng khi ngồi, sinh ra nếp hình chữ X ngay trên bụng. Bỏ khuy cuối cho vải nhả ra, giữ đường thẳng ở phía trước.
Phép thử để biết áo vừa hay chật rất đơn giản: cài hết các khuy còn lại rồi ngồi xuống. Nếu vải xô thành hình chữ X quanh khuy giữa thì áo đã chật, cần lên một cỡ hoặc nới dây sau lưng. Nếu thân áo bỏ phồng ra khỏi người khi đứng thì ngược lại, chẫn nách đang quá rộng.
Gấu Gilet Phải Che Hết Cạp Quần
Lỗi hay gặp nhất ở hàng may sẵn là gilet quá ngắn. Khi giơ tay hoặc cúi xuống, gấu áo rút lên và lộ ra một vệt sơ mi trắng giữa gilet và cạp quần. Vệt đó phá vỡ đường liền của bộ đồ và là chi tiết người đối diện dễ để ý nhất.
Khi thử đồ, hãy đứng thẳng rồi giơ cả hai tay ngang vai và nhìn gương. Gấu gilet vẫn phải phủ qua cạp quần. Với người lưng dài, hàng may sẵn thường không đủ và phải đặt riêng; đây là trường hợp nên bỏ tiền đặt may thay vì cố mua sẵn rồi sửa.
Mặc Gilet Với Sơ Mi Khi Bỏ Áo Khoác
Trong phòng làm việc hay tiệc ngoài trời, người mặc thường bỏ áo khoác và giữ lại gilet. Đây chính là lúc chất lượng phần thân sau lộ ra: nếu lớp lót lưng may cẩu thả hoặc dây điều chỉnh xoắn lại, cả bộ đồ mất điểm ngay. Với những ai hay bỏ áo khoác, nên đặt gilet có thân sau bằng chính vải bộ đồ thay vì vải lót.
Thân sau bằng vải chính nặng hơn và nóng hơn một chút, bù lại bền hơn và không bóng lệch sau nhiều lần cọ vào lưng ghế. Riêng với vải có thành phần len, vùng lưng và hai bên sườn là nơi dễ xuất hiện vò lông nhất; cơ chế hình thành và cách hạn chế được giải thích trong tài liệu về hiện tượng xoăn vò trên bề mặt vải len.
Mức xoăn vò đó chấm được thành điểm. ISO 12945-2 chà mặt vải bằng đầu Martindale cải tiến qua số vòng quy định rồi cho điểm từ 5 xuống 1, trong đó 5 là bề mặt giữ nguyên và 1 là vón nặng. Vùng cần hỏi kết quả lại không phải mặt trước áo mà là phần lưng và hai bên sườn, nơi tì vào lưng ghế suốt buổi làm việc. Với chiếc gilet đặt thân sau bằng vải chính, điểm chấm ở hai vùng này đáng được ghi vào phụ lục hợp đồng.
Gilet Trong Đồng Phục Lễ Tân Và Nhà Hàng
Ngoài bộ đồ cá nhân, gilet còn được dùng rất nhiều làm lớp nhận diện cho nhân viên phục vụ. Lý do rất thực dụng: nó mang đủ màu thương hiệu và chỗ gắn logo, nhưng không có tay nên không vướng khi bưng bê, và rẻ hơn áo khoác đủ tay khi phải cấp cho cả ca.
Với mục đích này, nên chọn vải chịu giặt thường xuyên hơn là vải giữ phom đẹp nhất, và đặt dư tỉ lệ nhỏ cho nhân sự mới. Danh mục đồng phục lễ tân và phục vụ có sẵn các dạng gilet ghép bộ với sơ mi và nơ cổ, tiện để đối chiếu kiểu dáng trước khi gửi yêu cầu cho xưởng.
Những Điểm Cần Kiểm Khi Nhận Lô Gilet
Kiểm trước tiên là hai túi ngực có cân nhau không và hoạ tiết vải hai bên có khớp ở đường giữa thân. Tiếp theo là khuyết: cài thử tất cả các khuy, khuyết chặt quá sẽ làm bứt chỉ sau vài tuần. Cuối cùng là dây điều chỉnh sau lưng: kéo hết cỡ rồi thả ra, khoá phải giữ nguyên vị trí.
Định lượng của tấm vải cũng nên nằm trên giấy tờ nhận hàng. Với vải dệt thoi dùng may bộ đồ, ISO 7211-6 xác định khối lượng sợi dọc và sợi ngang trên một đơn vị diện tích, tức con số gam trên mét vuông có phương pháp đo đứng sau. Ghi định lượng cùng thành phần sợi vào phụ lục khiến hai chào giá đặt cạnh nhau được, và cũng khiến việc lô sau mỏng hơn lô trước trở thành chuyện cân đo lại được thay vì chuyện tranh luận.
Với đơn cho doanh nghiệp, hãy chọn ngẫu nhiên một chiếc ở mỗi size và cho đúng người mặc size đó thử tại chỗ trước khi ký nhận. Nếu đặt kèm lớp giữ ấm cho mùa lạnh, xem thêm nhóm áo khoác đồng phục nam để chọn màu đặt cùng đợt, tránh lệch lô nhuộm giữa hai món mặc chồng nhau.
Phần lớn đơn hàng bị giao sai ở nhóm này bắt nguồn từ chỗ hai bên hiểu chữ vest theo hai nghĩa khác nhau, chứ không phải từ tay nghề may. Vì vậy trước khi bàn tới vải và giá, hãy chốt tên gọi món đồ ngay trong văn bản đặt hàng, và chốt luôn thân sau may bằng vải lót hay vải chính, vì đó là chi tiết không sửa lại được về sau.
Gilet Mặc Với Quần Gì Và Thắt Lưng Đặt Ở Đâu
Trong bộ ba mảnh cổ điển, gilet dùng chính vải của quần và áo khoác, nên không có gì phải cân nhắc. Vấn đề chỉ xuất hiện khi người mặc dùng gilet như một món riêng: lúc đó chiếc quần đi cùng nên cùng nhóm sắc độ hoặc đậm hơn hẳn, tránh trường hợp gilet đậm mà quần lại nhạt hơn nửa tông, vì mắt nhìn ra sự khập khiễng ngay.
Về thắt lưng, quy ước lâu đời là gilet phải phủ kín cạp quần nên thắt lưng gần như không lộ ra. Nếu bắt buộc dùng, hãy chọn bản nhỏ và khoá đơn giản, vì một chiếc khoá to sẽ tạo cục gồ ngay dưới hàng khuy cuối. Nhiều người chọn cách khác là dùng quần có khoá chỉnh eo hai bên, bỏ hẳn thắt lưng.
Với đồng phục cho nhân viên phục vụ, chi tiết này còn liên quan tới thao tác. Thắt lưng bản to cấn vào bụng khi cúi bưng bê, và khoá kim loại có thể va vào mặt bàn hoặc vào khách. Đây là lý do nhiều nơi đặt quần có sẵn phần chun giấu bên trong cạp, vừa giữ dáng vừa bỏ được thắt lưng.
Cuối cùng là chuyện màu sơ mi mặc bên trong. Gilet tối màu đi với sơ mi trắng hoặc xanh nhạt gần như luôn an toàn; sơ mi có hoạ tiết thì phải chọn hoạ tiết nhỏ, vì phần lớn thân sơ mi bị gilet che, chỉ còn tay áo và cổ áo lộ ra và hoạ tiết lớn khi bị cắt vụn nhìn rất rối.
Với người đặt gilet lần đầu, khoản chênh giữa các báo giá thường nằm ở phần không nhìn thấy: lớp dựng ngực, chất lượng vải lót lưng và loại khoá điều chỉnh eo. Chiếc gilet rẻ hay dùng dựng mỏng dán keo, sau vài lần giặt sẽ bong thành từng mảng và mặt trước nổi bong bóng. Khi so hai báo giá, hãy hỏi thẳng dựng là loại dán keo hay loại may kèm, vì đây mới là chi tiết quyết định chiếc áo giữ dáng được bao lâu, không phải tên vải ghi ngoài bìa. Với đơn cho nhà hàng, nên yêu cầu xưởng làm mẫu cả hai loại dựng rồi đem giặt thử ba lần trước khi chốt.
