Áo Bác Sĩ Phòng Mổ Và Những Điều Cần Biết

Bộ đồ mà kíp phẫu thuật mặc trong phòng mổ khác hẳn chiếc áo blouse trắng quen thuộc ở phòng khám: khác màu, khác kiểu dáng, khác cả cách cấp phát và cách giặt. Bài viết đi qua từng món trong bộ, trình tự thay đồ khi ra vào khu vô khuẩn, cách lấy size và cách tính số bộ cần đặt cho một khu phẫu thuật, để bộ phận vật tư có căn cứ khi làm dự trù và khi soạn trang phục bệnh viện cho khu mổ.

Bộ Trang Phục Khu Phẫu Thuật Gồm Những Món Nào

Trang phục khu phẫu thuật không chỉ có chiếc áo. Một bộ đầy đủ thường gồm áo và quần rời dáng suông, mũ trùm tóc, khẩu trang y tế, bao giày và găng tay. Riêng áo choàng vô khuẩn và găng phẫu thuật được tiệt trùng riêng và chỉ mở ngay trước khi vào bàn mổ.

• Bộ áo quần rời mặc bên trong: lớp tiếp xúc với da, mặc suốt ca trực và chỉ thay khi bẩn hoặc ướt.
• Áo choàng phẫu thuật: lớp ngoài tiệt trùng, mặc cho người trực tiếp đứng bàn, thay theo từng ca mổ.
• Mũ trùm tóc: giữ tóc và gàu không rơi xuống vùng đã trải khăn vô khuẩn.
• Khẩu trang: chặn giọt bắn từ đường hô hấp của kíp về phía vết mổ.
• Bao giày hoặc dép riêng của khu: chặn bụi và chất bẩn theo đế giày đi từ hành lang vào.
• Găng phẫu thuật: loại tiệt trùng, đóng gói đôi theo cỡ, khác với găng khám thông thường.
• Kính hoặc tấm che mặt: dùng ở những ca có nguy cơ bắn dịch về phía mặt.

Bộ đồ mổ mặc bên trong thuộc nhóm đồng phục dùng hàng ngày, giặt tập trung tại bệnh viện. Các món dùng một lần như mũ, khẩu trang, bao giày thuộc nhóm trang bị bảo hộ dùng trong y tế và cần được thay theo từng ca. Khi đặt hàng, nên tách rõ hai nhóm này để tính đúng định mức cấp phát.

Đồ Dùng Lại Và Đồ Dùng Một Lần Phải Tách Thành Hai Dòng

Hai nhóm này khác nhau ở mọi khâu chứ không chỉ khác ở giá. Đồ dùng lại là tài sản quay vòng, số lượng tính theo quân số nhân với số bộ cần có để luôn đủ hàng sạch trong lúc nhà giặt đang xử lý đợt trước. Đồ dùng một lần là vật tư tiêu hao, số lượng tính theo số ca mổ dự kiến cộng phần hao hụt, và phải theo dõi hạn dùng in trên bao bì.

Lẫn hai dòng này vào một dòng dự trù là lỗi thường gặp. Kết quả hay thấy là kho thừa bộ giặt được nhưng thiếu mũ trùm vào cuối tháng, hoặc ngược lại là tồn đọng hàng tiệt trùng quá hạn phải huỷ. Nên lập hai bảng riêng, cùng kiểm kê theo tháng nhưng đọc theo hai loại chỉ số: bộ đồ dùng lại đếm theo số bộ còn dùng được, hàng tiêu hao đếm theo số lượt còn lại trong kho.

Khi nhận hàng tiệt trùng, ba thứ phải kiểm ngay tại cửa kho: bao bì còn nguyên vẹn không rách không ẩm, chỉ thị tiệt trùng đã đổi màu đúng, và hạn dùng còn đủ xa so với tốc độ tiêu thụ của khu. Lô nào hạn ngắn thì xếp ra phía ngoài để dùng trước, tránh tình trạng hàng mới chồng lên hàng cũ.

Trình Tự Thay Đồ Khi Ra Vào Khu Vô Khuẩn

Bộ đồ mổ được thay tại phòng thay đồ của khu, không mang từ nhà đến và không mặc ra khỏi khu rồi quay vào. Thứ tự quen dùng là thay bộ áo quần rời trước, đội mũ trùm gọn hết tóc, rồi mới đeo khẩu trang để dây mũ không đè lên dây khẩu trang và làm hở mép. Bao giày hoặc dép riêng của khu đi sau cùng, ngay trước khi bước qua vạch phân vùng.

Người trực tiếp đứng bàn còn thêm một vòng nữa: rửa tay ngoại khoa, làm khô tay, sau đó mặc áo choàng tiệt trùng và đi găng phẫu thuật. Phần buộc dây sau lưng do người phụ làm, vì người đã vô khuẩn không chạm ra phía sau của chính mình. Từ lúc đó tay chỉ giữ trong khoảng trước ngực, không buông thông xuống dưới tầm bàn.

Lúc ra thì làm ngược lại theo mức độ bẩn. Áo choàng và găng là hai món bẩn nhất nên cởi trước và bỏ ngay vào thùng thu gom trong phòng, cuộn mặt bẩn vào trong. Khẩu trang và mũ trùm tháo sau khi đã ra khỏi phòng mổ, chỉ cầm vào dây chứ không cầm vào mặt trước. Vệ sinh tay sau mỗi bước tháo bỏ. Trình tự chi tiết phải bám theo quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn của chính cơ sở, vì mỗi bệnh viện có sơ đồ phân vùng và vị trí thùng thu gom khác nhau.

Kiểu Dáng Và Chất Liệu Áo Bác Sĩ Phòng Mổ

Kiểu Dáng

Dáng suông, không bó sát, cổ tròn hoặc cổ tim dễ chụp qua đầu. Ống tay ngắn hoặc lỡ để không vướng khi rửa tay vô khuẩn. Đường may ở nách và đũng nên may kép vì người mặc phải giơ tay cao và cúi xuống liên tục. Chi tiết kim loại như khoá kéo hay nút bấm thường bị bỏ, thay bằng dây rút, vừa tránh vướng vừa đỡ tạo khe giữ bẩn khi giặt. Quy cách cụ thể nên bám theo quy định quản lý trang phục y tế của chính cơ sở.

Chất Liệu

Ưu tiên chất liệu thoáng, thấm hút mồ hôi tốt và giữ màu sau nhiều chu kỳ giặt nhiệt độ cao. Không dùng hoạ tiết cầu kỳ gây phân tâm, cũng không dùng vải mặt bóng vì đèn mổ luôn bật hết công suất và bề mặt bóng sẽ hắt sáng vào mắt kíp. Nếu đơn vị cần vải đáp ứng ngưỡng giặt công nghiệp hay một chỉ tiêu cụ thể nào đó, hãy yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ số hiệu phép thử và số chu kỳ giặt đã kiểm kèm kết quả thử nghiệm trong hợp đồng, thay vì chấp nhận mô tả chung chung.

Số hiệu phép thử cần hỏi trong trường hợp này có tên cụ thể là ISO 15797 về các quy trình giặt và sấy công nghiệp dùng để thử quần áo bảo hộ. Tài liệu chuẩn hoá tám chu trình giặt cùng các chu trình sấy đi kèm, phân biệt nhau ở nhiệt độ, loại hoá chất và cường độ cơ học, để mẫu vải của những nhà cung cấp khác nhau được đặt trên cùng một mặt bằng so sánh. Trên phiếu thử phải đọc ra được ba thứ: mã chu trình đã dùng, số chu kỳ đã chạy và chỉ tiêu được đánh giá sau đó, chẳng hạn mức co rút hay mức giữ màu. Thiếu mã chu trình thì câu “đã kiểm 50 lần giặt” gần như không nói lên điều gì, vì 50 lần ở chu trình nhẹ và 50 lần ở chu trình khử khuẩn nhiệt cao cách nhau rất xa.

Túi trên bộ đồ mổ không phải chi tiết mặc định. Bộ đồ mổ thường chỉ giữ một túi ngực hoặc bỏ hẳn túi ở quần, vì vật dụng để trong túi có thể rơi ra khi người mặc cúi xuống. Nếu nhân viên cần mang bút, đèn soi hay điện thoại nội bộ, nên giải quyết bằng túi ngoài của áo khoác mặc ở khu vực ngoài phòng mổ, không thêm túi vào bộ đồ mổ.

Màu Xanh Của Bộ Đồ Mổ Bắt Nguồn Từ Đâu

Kíp mổ từng mặc đồ trắng như ở khu khám. Nhưng khi mắt phải nhìn liên tục vào sắc đỏ của máu và mô trong nhiều giờ, chuyển sang nhìn nền trắng sáng sẽ sinh ra một vệt xanh lục mờ do hiệu ứng bù màu của thị giác. Nền xanh lá hoặc xanh lam nằm đối diện với đỏ trên vòng tròn màu nên trung hoà bớt hiện tượng đó.

Phần giải thích đầy đủ về cơ chế thị giác này, cách dựng bảng màu phân tuyến cho từng nhóm nhân sự và cách chốt mã màu vải giữa các đợt đặt may nằm ở bài lý do áo bác sĩ phòng mổ mang màu xanh. Ở đây chỉ cần nhớ một điều khi đi mua hàng: màu của bộ đồ mổ là yêu cầu kỹ thuật, không phải lựa chọn thẩm mỹ, nên không để nhà cung cấp tự đổi tông vì lý do sẵn vải.

Lấy Size Và Tính Số Bộ Cho Một Khu Phẫu Thuật

Vì bộ đồ mổ mặc rộng và không ôm dáng, số cỡ cần làm ít hơn đồng phục công sở. Phần lớn cơ sở chỉ cần bốn đến năm cỡ phủ hết nhân sự, lấy theo vòng ngực và chiều dài thân là đủ. Điều quan trọng hơn số cỡ là phải có bộ mẫu để nhân viên mặc thử trước khi chốt, vì cùng ghi cỡ L nhưng hai xưởng may có thể cho ra hai số đo khác nhau.

Số bộ cần đặt tính từ bốn con số: quân số có mặt đồng thời trong khu, số lần thay trung bình trong một ca, số ngày một bộ bẩn phải nằm ở nhà giặt trước khi quay lại kệ, và phần dự phòng cho ca mổ kéo dài bất thường. Bỏ sót con số thứ ba là nguyên nhân phổ biến khiến kệ trống vào ca chiều dù tổng số bộ mua về nhìn trên sổ vẫn rất nhiều.

Khi đặt may cho khu phẫu thuật, nên lấy dư số bộ so với quân số trực để luôn có hàng sạch dự phòng khi ca mổ kéo dài hoặc phải thay giữa chừng. Đánh dấu size bằng chỉ thêu ở cổ áo giúp bộ phận giặt là trả đúng cỡ cho từng kíp, tránh tình trạng thất lạc sau vài tháng sử dụng. Thêu chỉ bền hơn in nhiệt vì mực in bị nhạt dần sau vài chục chu kỳ giặt nóng.

Giặt, Bảo Quản Và Thời Điểm Loại Bộ Đồ Khỏi Vòng Quay

• Không dùng chất tẩy mạnh ngoài định mức khi giặt, vì sợi vải mục nhanh hơn nhiều so với phần màu bị phai.
• Không giặt chung đồ khu phẫu thuật với đồng phục của các khoa khác.
• Không phơi trực tiếp dưới nắng gắt vì vải dễ bạc màu và giảm độ bền sợi; phơi nơi thoáng hoặc sấy ở nhiệt độ theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
• Không mang bộ đồ mổ về nhà giặt riêng, vì như vậy mất toàn bộ phần kiểm soát nhiệt độ và hoá chất.

Mỗi bộ nên có một mã riêng để nhà giặt đếm được số chu kỳ đã đi qua. Con số đó là căn cứ duy nhất để đối chiếu với số chu kỳ mà nhà cung cấp đã cam kết. Khi không đếm, mọi tranh luận về việc vải xuống cấp sớm hay đúng hạn đều dựa vào cảm nhận.

Bỏ một bộ ra khỏi vòng quay khi có một trong những dấu hiệu sau: vải mỏng đi thấy rõ khi đưa lên nguồn sáng, đường may bung chỉ ở nách hoặc đũng, cổ áo giãn không còn ôm, dây rút đứt hoặc vết ố không sạch sau khi đã giặt lại. Những bộ này nên cắt bỏ mã và loại hẳn, không chuyển sang khoa khác dùng tiếp, để sổ tài sản của khu mổ khớp với số bộ thực tế trên kệ.