Ghế đu nhựa (còn gọi là ghế treo công trình, ghế sơn nước) là ghế ngồi treo bằng dây, giúp thợ sơn nước, thợ vệ sinh kính và thợ lắp bảng hiệu ngồi thao tác ổn định khi làm việc bên ngoài công trình cao tầng. Đây là dụng cụ hỗ trợ tư thế làm việc, không phải thiết bị chống rơi ngã, và hiểu đúng điều này là yếu tố quyết định an toàn của cả ê-kíp. Bài viết dưới đây phân tích cấu tạo, thông số cần xem, quy tắc sử dụng và cách chọn ghế đu cho từng loại công việc.
Ghế Đu Nhựa Nằm Ở Đâu Trong Hệ Thiết Bị Làm Việc Trên Cao
Khi thợ phải thao tác ngoài mặt dựng nhà cao tầng, có ba nhóm giải pháp: giàn giáo cố định, sàn treo (gondola) và hệ dây treo có ghế ngồi. Giàn giáo tốn thời gian dựng, sàn treo chi phí cao và khó triển khai cho công việc nhỏ. Vì vậy với các hạng mục ngắn như dặm vá tường, sơn lại mảng bị ố, lau kính, siết lại bảng hiệu, ghế đu là phương án được chọn nhiều nhất vì gọn, rẻ và triển khai nhanh.
Một bộ làm việc bằng ghế đu đầy đủ gồm bốn thành phần: mặt ghế ngồi, dây treo chính cùng bộ hãm hoặc khoá điều chỉnh độ cao, điểm neo trên mái, và hệ chống rơi ngã độc lập gồm dây đai toàn thân nối vào một dây cứu sinh riêng. Thiếu thành phần cuối cùng thì toàn bộ tính mạng người thợ phụ thuộc vào một sợi dây duy nhất, điều không được chấp nhận trong bất kỳ quy trình an toàn nào.
Một cách gọi khác của loại ghế này trong tài liệu nước ngoài là ghế thủy thủ. Quy định về giàn giáo của cơ quan an toàn lao động Hoa Kỳ xếp nó vào nhóm giàn giáo treo và đặt ra yêu cầu riêng cho phần dây treo. Đáng chú ý nhất là hai điểm: dây treo phải luồn qua bốn lỗ ở bốn góc mặt ghế, và khi công việc có sinh nhiệt như hàn hơi hay hàn hồ quang thì phải dùng dây cáp thép thay cho dây sợi. Chi tiết nằm trong quy định về yêu cầu bổ sung cho từng loại giàn giáo của OSHA.
Cấu Tạo Và Hai Dòng Mặt Ghế Phổ Biến
Mặt Ghế Tấm Nhựa Đúc
Loại sản xuất tại Việt Nam dùng nhựa cứng đúc dày, kết hợp dây cáp hoặc dây dù luồn qua bốn góc. Ưu điểm là nhẹ, không ngấm nước, không mục khi để ngoài mưa nắng, dễ rửa sạch vết sơn sau ca làm. Bản rộng cho phép thợ ngồi thoải mái và xoay người thao tác, một số mẫu còn cho phép ghép nối hai tấm để tăng diện tích đặt dụng cụ.
Mặt Ghế Gỗ Khung Thép
Dòng này dùng khung thép sơn tĩnh điện ôm lấy mặt gỗ dày, cứng vững hơn và ít võng khi ngồi lâu. Mẫu Ghế Sơn Nước 250 x 550 mm (mã ATC0274) tại Bảo Hộ Xanh thuộc nhóm này, thiết kế dạng thanh dài bản hẹp để dễ luồn qua cửa sổ và khe hẹp giữa hai tòa nhà. Bạn có thể xem chi tiết trong nhóm ghế sơn nước thuộc ngành hàng an toàn trên cao.
Dù chọn dòng nào, phần dây và khoá mới là chi tiết chịu lực thực sự. Dây treo cần đúng đường kính khuyến cáo của bộ hãm, không chai cứng, không xơ tước; các móc cần có khoá chốt tự động, tuyệt đối không dùng móc hở kiểu móc chữ S.
Lỗ luồn dây là chi tiết nhỏ nhưng đáng soi kỹ nhất trên mặt ghế. Lỗ khoan trơn không bọc viền sẽ tạo một cạnh sắc cọ vào dây mỗi lần thợ nhún người, và sau vài tháng thì sợi ngoài của dây bắt đầu tước. Mẫu làm kỹ sẽ có khoen kim loại ốp vào miệng lỗ hoặc vành nhựa bo tròn, đáng để trả thêm tiền.
Thông Số Cần Xem Trước Khi Mua
- Kích thước mặt ghế: bản hẹp (khoảng 200–250 mm) linh hoạt khi luồn qua khe; bản rộng êm hơn cho ca làm dài.
- Tải trọng làm việc: phải tính cả trọng lượng người, dụng cụ, thiết bị và thùng sơn mang theo, không chỉ cân nặng thợ.
- Vị trí và số điểm luồn dây: lỗ luồn phải được bọc viền, tránh cạnh sắc cứa mòn dây theo thời gian.
- Bề mặt chống trượt: quan trọng khi làm việc ở nơi có hơi nước, mặt ghế dính sơn hoặc dung môi.
- Khả năng tháo lắp: bộ có thể tháo rời giúp vận chuyển giữa các công trình dễ dàng hơn.
Phần hay bị bỏ trống khi đặt hàng là chiều dài dây treo. Chiều dài phải tính từ điểm neo trên mái xuống tới điểm thấp nhất của hạng mục, cộng thêm phần dự để buộc neo và phần thừa rơi xuống đất. Dây ngắn hơn dự tính là tình huống rất phiền vì không thể nối thêm bằng cách buộc hai đoạn dây vào nhau.
Khi so sánh báo giá giữa các nơi, nên tách rõ từng món thành dòng riêng: mặt ghế, dây treo theo mét, bộ hãm, móc khoá, dây đai toàn thân và dây cứu sinh. Gộp tất cả thành một dòng “bộ ghế treo” khiến không biết nơi nào đang bớt món gì, và món hay bị bớt nhất chính là phần chống rơi ngã.
Quy Tắc An Toàn Bắt Buộc Khi Dùng Ghế Đu
Đây là phần không được phép rút gọn. Theo quy định về an toàn lao động khi làm việc trên cao tại Việt Nam, người lao động làm việc ở độ cao có nguy cơ ngã phải được trang bị phương tiện chống rơi ngã cá nhân. Cụ thể với công việc trên ghế đu:
- Luôn có hai hệ độc lập. Dây treo ghế là hệ làm việc; ngoài ra phải có dây đai an toàn toàn thân nối vào một dây cứu sinh neo ở điểm khác. Hai hệ không được dùng chung điểm neo.
- Kiểm tra điểm neo trước mỗi ca. Neo vào kết cấu chịu lực thật (dầm, cột, móc chế tạo sẵn), không neo vào lan can nhôm, ống nước, chân ang-ten hay cục điều hòa.
- Bọc chống mài tại mép mái. Dây vắt qua cạnh bê tông sắc là nguyên nhân đứt dây phổ biến nhất, phải lót ống bọc hoặc tấm đệm.
- Không làm việc một mình. Phải có người giám sát trên mái và phương án cứu hộ khi thợ bị treo lơ lửng.
- Dừng khi thời tiết xấu. Gió giật, mưa, sấm sét đều là điều kiện phải ngừng thao tác treo.
Với các công trình đông người qua lại bên dưới, nên căng thêm lưới an toàn để hứng dụng cụ hoặc vật liệu rơi, vì rủi ro lớn nhất của công việc trên cao không chỉ đến từ người thợ. Phần mặt đất bên dưới cũng nên rào lại và cắm biển, vì một chiếc cọ lăn rơi từ tầng mười đủ sức gây thương tích nặng.
Phương Án Cứu Hộ Khi Thợ Bị Treo Lơ Lửng
Đây là phần bị bỏ qua nhiều nhất và cũng là phần có hậu quả nặng nhất. Khi dây đai toàn thân giữ được người thợ sau một cú trượt, mọi người thường thở phào vì đã không rơi xuống đất. Nhưng tình huống chưa kết thúc ở đó: một người bị treo bất động trong dây đai, hai chân buông thõng không đạp được vào đâu, sẽ bị ứ máu ở phần thân dưới và có thể mất ý thức.
Hệ quả thực tế là khoảng thời gian để đưa người xuống rất ngắn, ngắn hơn nhiều so với thời gian chời đội cứu hộ bên ngoài tới nơi và triển khai. Vì vậy phương án cứu hộ phải do chính đội thi công chuẩn bị trước, chứ không phải nghĩ tới khi sự việc đã xảy ra. Cơ quan an toàn lao động Anh nói thẳng điều đó trong hướng dẫn an toàn khi vệ sinh kính của HSE: phương án cứu người phải được lập xong trước khi bắt đầu công việc, và trông vào lực lượng cứu hộ bên ngoài là không chấp nhận được.
Một phương án tối thiểu cần trả lời bốn câu. Ai là người phát hiện và phát hiện bằng cách nào, vì thợ treo bên ngoài mặt dựng thường khuất tầm nhìn từ trên mái. Thiết bị hạ người đang ở đâu và ai biết dùng. Đưa người xuống đất hay kéo vào ban công gần nhất. Và ai gọi cấp cứu cùng lúc để không phải chờ xong mới gọi.
Hai chi tiết nhỏ giúp kéo dài thời gian chịu đựng. Thứ nhất, dây đai nên có quai đạp chân để người bị treo tự duy trì được vòng tuần hoàn. Thứ hai, người trên mái nên giữ liên lạc bằng lời nói với nạn nhân để biết tình trạng tỉnh táo, đồng thời nhắc họ cử động chân. Đây là hai việc không tốn tiền nhưng phải được tập trước.
Chọn Ghế Đu Theo Từng Loại Công Việc
Sơn nước mặt dựng: ưu tiên mặt ghế nhựa dễ vệ sinh, vì sơn bám vào gỗ rất khó làm sạch và lâu ngày gây trơn.
Vệ sinh kính tòa nhà: chọn bản hẹp, nhẹ, kèm túi đựng dụng cụ gắn vào dây treo để không phải cầm tay khi di chuyển.
Lắp đặt bảng hiệu, sửa điện ngoài trời: cần mặt ghế cứng vững để tỳ lực khi siết ốc, phù hợp dòng khung thép mặt gỗ.
Thao tác ở độ cao thấp trong nhà: nhiều trường hợp không cần đến hệ treo. Một chiếc thang nhôm đúng tải trọng an toàn hơn và nhanh hơn nhiều so với việc dựng hệ dây treo.
Công việc có sinh nhiệt: hàn, cắt bằng máy mài hay khò nhựa đều làm cháy dây sợi chỉ trong vài giây tiếp xúc. Những hạng mục này bắt buộc chuyển sang dây cáp thép cho cả dây treo ghế lẫn dây cứu sinh, kèm tấm chắn hứng xỉ ở phía dưới chỗ làm.
Kiểm Tra Trước Ca, Bảo Quản Và Trang Bị Cho Đội
Trước mỗi ca, kiểm tra mặt ghế xem có vết nứt chân chim, cong vênh hay biến màu bạc phấn do lão hóa tia UV không. Nhựa bị giòn vì phơi nắng lâu năm có thể vỡ đột ngột dù nhìn bề ngoài vẫn nguyên vẹn. Với khung thép, chú ý điểm hàn và vị trí sơn bị tróc dẫn tới ăn mòn.
Dây treo cần được cuộn gọn, cất nơi khô ráo, tránh để tiếp xúc với xăng dầu, axit và tránh phơi nắng trực tiếp dài ngày. Bất kỳ dây nào đã từng chịu một cú rơi, bị cháy xém hay xơ lõi đều phải loại bỏ, không tiếc rẻ.
Cách kiểm dây nhanh là vuốt toàn bộ chiều dài qua lòng bàn tay đeo găng mỏng. Chỗ nào phình, xẹp, cứng bất thường hay gợn lạo xạo bên trong đều là dấu hiệu lõi đã hỏng dù vỏ ngoài còn nguyên. Việc này mất vài phút và nên ghi vào sổ theo dõi cùng ngày kiểm.
Sai lầm thường gặp khi trang bị là mua rời mỗi thứ một nơi rồi ghép lại: ghế mua chợ, dây mua theo mét, móc tận dụng từ bộ cũ. Cách làm này khiến không ai chịu trách nhiệm về tổng thể hệ thống. Nên trang bị đồng bộ từ một nhà cung cấp có hồ sơ sản phẩm đầy đủ, đồng thời chốt rõ số lượng bộ dây đai toàn thân tương ứng – mỗi người một bộ, không dùng chung. Toàn bộ nhóm hàng liên quan nằm trong ngành an toàn trên cao với dải sản phẩm từ dây đai, thang, lưới đến ghế treo công trình.
Đội Thi Công Hay Hỏi Gì Trước Khi Nhận Việc Treo
Ghế Đu Nhựa Có Thay Được Dây Đai An Toàn Không?
Không. Ghế chỉ giữ tư thế ngồi, không có chức năng chống rơi ngã. Người thợ vẫn phải mang dây đai toàn thân nối vào một dây cứu sinh độc lập trong suốt thời gian làm việc.
Mặt Ghế Nhựa Hay Mặt Gỗ Tốt Hơn?
Nhựa nhẹ và dễ vệ sinh, phù hợp việc sơn. Khung thép mặt gỗ cứng vững hơn, phù hợp việc cần tỳ lực. Lựa chọn nên dựa trên tính chất công việc chứ không phải giá.
Ghế Đu Có Dùng Để Kéo Vật Liệu Lên Cao Được Không?
Trong thực tế nhiều đội thợ tận dụng bộ dây để kéo thùng sơn, bao vật liệu. Điều này chỉ chấp nhận được khi hệ dây còn tốt, không có người ngồi trên ghế cùng lúc và không ai đứng bên dưới đường rơi.
Bao Lâu Thì Phải Thay Ghế?
Không có mốc cố định cho mọi điều kiện. Hãy thay ngay khi phát hiện nứt, cong vênh, bạc giòn bề mặt hoặc mòn lỗ luồn dây. Với ghế phơi nắng thường xuyên, nên đưa vào lịch kiểm tra định kỳ ngắn hơn.
Một Điểm Neo Có Treo Được Hai Người Không?
Không nên, trừ khi điểm neo đó được tính toán cho nhiều người. Mỗi thợ nên có điểm neo riêng cho dây treo và một điểm neo khác cho dây cứu sinh. Chia sẻ neo làm tăng tải và khiến sự cố của người này kéo theo người kia.
Có Cần Huấn Luyện Trước Khi Cho Thợ Ngồi Ghế Treo Không?
Có. Ngoài huấn luyện an toàn chung, thợ cần tập riêng thao tác lắp dây vào bộ hãm, điều chỉnh độ cao, và tình huống dừng khẩn. Buổi tập nên làm ở độ cao thấp có đệm bên dưới, trước khi đưa người ra mặt dựng thật.
