Ghế treo dây cáp lau kính đưa người thợ ra ngoài mặt dựng ở độ cao mà giàn giáo không dựng tới và xe nâng không vươn đến. Nhưng chiếc ghế này chỉ làm đúng một việc: giữ người ở đúng vị trí làm việc. Nó không chặn được một cú rơi, và hiểu sai điểm này là gốc của phần lớn tai nạn trong nghề lau kính treo dây.

Ghế Treo Dây Cáp Lau Kính Không Phải Thiết Bị Chống Rơi

Trong phân loại thiết bị làm việc trên cao, ghế treo thuộc nhóm định vị làm việc: nó đỡ toàn bộ trọng lượng người trong suốt ca để hai tay được rảnh làm việc. Nhóm chống rơi thì ngược lại — nó không đỡ gì cả trong lúc bình thường và chỉ nhận tải đúng một lần, khi có sự cố.

Hai chức năng đó không thể dồn vào một sợi dây. Nếu dây treo ghế đứt, hoặc điểm neo trên mái bật, hoặc khoá hãm trượt theo thời gian, người ngồi trên ghế rơi tự do nếu không có gì khác giữ lại. Đó là lý do mọi tài liệu an toàn đều bắt buộc người treo mình phải có thêm một hệ chống rơi chạy song song, neo vào một điểm khác và dùng một sợi dây khác.

Cơ quan an toàn lao động Hoa Kỳ xếp ghế treo vào nhóm giàn treo một điểm và có quy định riêng cho phần dây treo, móc và tấm ngồi, đồng thời yêu cầu người làm việc trên giàn treo phải được bảo vệ bằng một hệ chống rơi cá nhân. Quy định áp dụng tại Việt Nam cần tra theo văn bản hiện hành và theo yêu cầu của chủ đầu tư từng công trình, nhưng nguyên tắc tách hai hệ thì giống nhau ở mọi nơi.

Cấu Tạo Tấm Ngồi, Dây Treo Và Khoá Điều Chỉnh Độ Cao

Tấm ngồi thường là nhựa cứng đúc liền khối hoặc gỗ ghép bản. Loại nhựa nhẹ, không ngấm nước, mép bo tròn để không cấn mặt sau đùi khi ngồi lâu, và thường có gân chịu lực ở mặt dưới. Bốn góc tấm ngồi có lỗ luồn dây; đây là vị trí chịu ứng suất lớn nhất và cũng là nơi nứt đầu tiên khi tấm ngồi đã giòn.

Bốn đoạn dây từ bốn góc chụm lại một điểm phía trên đầu người ngồi, tạo thành chạc treo. Điểm chụm này nối vào khoá hãm để điều chỉnh cao độ trên sợi dây chính thả từ mái xuống. Người thợ tự hạ dần bằng cách nhả khoá từng đoạn ngắn, làm xong một dải kính thì hạ tiếp dải dưới.

Ba điểm cần xem kỹ khi chọn mua một bộ ghế treo:

Kiểu nối dây vào tấm ngồi: dây luồn qua lỗ rồi thắt nút chặt hơn hay kẹp bằng ống bóp, nhưng dù kiểu nào cũng phải nhìn thấy được để kiểm tra, không bị bọc kín.
Khoá hãm điều chỉnh: phải ăn đúng đường kính và đúng kiểu bện của sợi dây đi kèm; đổi dây khác cỡ là mất lực bám.
Móc nối: loại có chốt khoá hai thao tác, không dùng móc cửa lò xo đơn giản vì nó tự mở khi tỳ vào mép tường.

Giới hạn tải trọng lấy theo con số nhà sản xuất ghi trên nhãn hoặc trong hồ sơ sản phẩm, và con số đó đã bao gồm cả người, quần áo, dụng cụ và xô nước mang theo. Không có nhãn thì không có căn cứ, và đó là lý do đủ để từ chối nhận hàng.

Hệ Chống Rơi Độc Lập Đi Kèm

Hệ thứ hai này phải độc lập ở cả ba chỗ: neo vào điểm khác với điểm treo ghế, dùng sợi dây riêng thả song song, và nối vào người qua một đai toàn thân chứ không qua chạc treo ghế. Chỉ cần chung một trong ba thứ đó, tính độc lập biến mất và cả hai hệ cùng hỏng khi điểm chung hỏng.

Đai bán thân kiểu thắt lưng không dùng được cho việc này. Khi chặn rơi, lực dồn hết vào vòng bụng và gây chấn thương nặng ngay cả khi người không chạm đất. Loại dùng đúng là dây đai toàn thân có vòng chống rơi sau lưng, siết đúng cỡ người mặc.

Vòng nối trên đai cũng phải chọn đúng vòng. Quy định về hệ chống rơi cá nhân của OSHA, mục 1910.140, đặt điểm móc ở giữa lưng ngang vai; vòng trước ngực chỉ được dùng khi bố trí sao cho quãng rơi tự do không quá 0,6 m. Cùng văn bản đó loại hẳn đai eo ra khỏi thành phần hệ chống rơi, và đòi móc nối phải là loại tự khoá cần hai thao tác liên tiếp mới mở được — đúng loại móc mà phần chọn mua ở trên đã nêu. Móc vào vòng bên hông, vốn là vòng dành cho hệ định vị, là lỗi thao tác hay gặp khi người thợ vội.

Người treo mình lâu trên ghế còn đối mặt với một rủi ro ít được nói đến: ngồi bất động quá lâu làm máu ứ ở chân, gây choáng. Vì vậy đổi tư thế, đạp chân vào mặt tường để vận động, và xuống đất nghỉ giữa ca là việc phải đưa vào kế hoạch, không phải chuyện tùy người.

Kế hoạch cứu hộ cần có trước khi ai đó treo mình lần đầu. Phải trả lời được: ai ở trên mái, ai ở dưới đất, liên lạc bằng gì, và đưa người bị treo lơ lửng xuống bằng cách nào trong vài phút chứ không phải chờ xe thang.

Hướng dẫn riêng cho nghề vệ sinh kính của cơ quan an toàn lao động Anh nói thẳng điều này: phương án cứu người phải lập xong trước khi bắt đầu công việc, và trông vào lực lượng cứu hộ bên ngoài là không chấp nhận được. Cùng tài liệu đó đòi điểm neo phải được người đủ chuyên môn kiểm tra và thử theo định kỳ, còn thiết bị tiếp cận thì chịu chế độ kiểm định thiết bị nâng. Ba yêu cầu này nằm ở phía chủ công trình và đơn vị thi công, không phải ở người thợ, nên phải chốt trong hợp đồng dịch vụ.

Neo Đầu Trên Trên Mái Và Bảo Vệ Dây Qua Mép

Điểm neo là chỗ cả hệ thống dồn lực về. Được phép dùng: móc neo chế tạo sẵn được bắt vào kết cấu chịu lực của công trình, dầm thép hoặc cột bê tông đã được người có chuyên môn xác nhận, hoặc đối trọng chuyên dụng đặt đúng thiết kế. Không được dùng: lan can nhôm, ống thoát nước, chân đế máy lạnh, cột ăng‑ten, hay bất kỳ thứ gì không có hồ sơ về khả năng chịu lực.

Người lên mái để đặt và kiểm neo cũng đang làm việc trên cao, nên phần lan can quanh khu vực đó có kích thước cụ thể để đối chiếu. Hướng dẫn của cơ quan an toàn lao động Anh đặt lan can công trường cao tối thiểu 950 mm, khe hở giữa thanh trên và thanh giữa không quá 470 mm, và gờ chắn chân cao tối thiểu 100 mm để dụng cụ không bị đá rơi xuống đường. Trong công trình đã hoàn thiện, mức đòi hỏi là 1100 mm. Cầm thước đo ba con số này khi khảo sát mái là cách nhanh nhất để biết tòa nhà có sẵn sàng cho công việc treo dây hay chưa.

Mép mái là nơi sợi dây bị cưa. Bê tông thô, tôn viền hay kính cường lực đều có cạnh đủ sắc để cắt dần lớp vỏ sợi sau vài chục lần dây trượt qua. Phải lót ống bảo vệ hoặc tấm đệm tại mọi điểm dây đổi hướng, và phải cố định tấm lót đó để nó không trượt theo dây khi người hạ xuống.

Hai sợi dây — dây treo và dây cứu sinh — nên qua mép ở hai vị trí tách nhau, mỗi sợi có lớp lót riêng. Để hai sợi chạm nhau tại một điểm tỳ khiến ma sát giữa hai dây làm nóng và mài mòn cả hai cùng lúc — đúng thứ mà việc tách hệ sinh ra để tránh.

Phần dưới đất cũng phải được quây. Khu vực bên dưới đường làm việc cần rào và có người cảnh giới, vì một chiếc khăn hay cái xô rơi từ tầng cao đủ gây thương tích cho người đi đường.

Kiểm Tra Trước Mỗi Ca Và Khi Nào Loại Bỏ

Việc này mất vài phút và do chính người sắp treo mình làm, không giao cho người khác:

Tấm ngồi: soi mặt dưới và quanh bốn lỗ luồn dây, tìm vết nứt chân chim, chỗ bạc màu do nắng, góc bị sứt.
Dây treo và chạc: vuốt tay dọc từng đoạn để tìm chỗ phồng, chỗ xẹp, sợi đứt, vết cháy do tia lửa hàn hay vết dính hóa chất.
Khoá hãm: thử bám và nhả vài lần ở sát mặt đất, xem có trượt không, lò xo có bật về không.
Móc nối: kiểm chốt tự đóng, không kẹt, không biến dạng mỏ.
Điểm neo và lớp lót mép: lên mái xem tận mắt, không nghe mô tả qua điện thoại.
Hệ chống rơi: kiểm đủ cả đai, dây cứu sinh và khoá hãm trượt đi kèm.

Căn cứ loại bỏ thì dứt khoát hơn: tấm ngồi đã nứt dù chỉ một đường, dây có sợi đứt hay lõi lộ ra, khoá hãm trượt khi thử chức năng, móc có vết nứt hoặc chốt không tự đóng — tất cả đều loại bỏ ngay, không sửa chữa tạm. Bộ thiết bị đã từng chặn một cú rơi cũng loại bỏ, kể cả khi nhìn bên ngoài vẫn nguyên.

Sau ca, lau khô và cuộn dây gọn, cất nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp và tránh để chung với can dung môi hay bình acid. Ghi ngày kiểm tra và tên người kiểm vào sổ thiết bị; không có sổ thì không ai biết bộ ghế đã dùng bao lâu và qua tay những ai.

Ai Được Phép Làm Việc Treo

Không phải cứ không sợ độ cao là làm được. Người treo mình cần đủ sức khỏe theo kết luận khám định kỳ, được huấn luyện an toàn làm việc trên cao và được hướng dẫn riêng về bộ thiết bị mình sẽ dùng. Người có vấn đề tim mạch, huyết áp, động kinh hay rối loạn thăng bằng không bố trí vào công việc này.

Luôn làm theo nhóm tối thiểu hai người. Một người treo, một người giám sát từ mái hoặc từ mặt đất và giữ liên lạc liên tục. Không treo một mình dù công việc ngắn, vì người gặp sự cố khi đang lơ lửng thì không tự cứu được.

Thời tiết là căn cứ dừng việc chứ không phải điều kiện để cân nhắc. Gió giật làm ghế đu vào mặt kính, mưa làm dây trơn và khoá hãm giảm lực bám, sấm sét thì phải xuống ngay. Công việc trên mặt dựng còn cần mũ bảo hộ có quai cằm để mũ không rớt khi người cúi xuống, và giày bám tốt để đạp tường không trượt.

Điều Đội Thi Công Hỏi Trước Khi Nhận Việc Treo Dây

Ghế Treo Có Thay Được Giàn Giáo Treo Không?

Hai thứ phục vụ hai kiểu công việc. Ghế treo gọn, triển khai nhanh, hợp với việc một người làm trong phạm vi hẹp như lau kính hay trám khe. Giàn treo có sàn đứng hợp hơn khi cần mang nhiều vật tư, làm dài ngày hoặc có hai người cùng thao tác.

Dây Treo Ghế Dùng Cáp Thép Hay Dây Bện?

Cả hai đều có trên thị trường. Điều quan trọng hơn loại dây là khoá hãm phải được chế tạo cho đúng loại dây đó và đúng đường kính. Ghép khoá của bộ này với dây của bộ khác là tình huống nguy hiểm hay gặp ở các đội nhỏ mua lẻ từng món.

Bao Lâu Phải Thay Bộ Ghế Treo?

Không có con số chung. Căn cứ là khuyến cáo của nhà sản xuất và kết quả kiểm tra định kỳ. Bộ dùng ngoài trời liên tục xuống cấp nhanh hơn nhiều so với bộ cất trong kho, nên lịch thay phải gắn với số giờ dùng thực tế chứ không phải ngày mua.

Có Cần Xin Phép Trước Khi Lau Kính Treo Dây Không?

Hầu hết ban quản lý tòa nhà yêu cầu đăng ký trước, kèm phương án thi công, danh sách người, chứng chỉ huấn luyện và hồ sơ thiết bị. Chuẩn bị sẵn bộ hồ sơ này rút ngắn thời gian chờ đáng kể so với làm từng lần theo yêu cầu.

Mua Lẻ Tấm Ngồi Rồi Tự Luồn Dây Được Không?

Không nên. Tấm ngồi, dây và khoá được tính toán như một bộ; tự ghép bằng dây mua lẻ và nút thắt tự học làm mất toàn bộ căn cứ về tải trọng. Nếu buộc phải thay một chi tiết, lấy đúng chi tiết của cùng nhà sản xuất.

Nguồn Hàng Và Nhóm Thiết Bị Đi Cùng

Bảo Hộ Xanh cung cấp ghế treo dây cáp và ghế sơn nước dùng cho mặt dựng, cùng các hạng mục thuộc nhóm thiết bị an toàn làm việc trên cao như dây cứu sinh, khoá hãm trượt và móc nối. Đội ngũ hỗ trợ kiểm tra tính đồng bộ giữa khoá và dây trước khi giao hàng, và tư vấn cấu hình theo chiều cao tòa nhà cụ thể.

Chiếc ghế chỉ giữ người ở đúng vị trí làm việc, còn phần chặn rơi nằm trọn ở chuỗi thiết bị đi kèm. Cả ghế lẫn dây cứu sinh phụ vì thế đều phải được soi theo danh mục kiểm tra ở trên, đối chiếu với hồ sơ thử tải của nhà sản xuất và biên bản kiểm định còn hiệu lực, ghi ngày vào sổ thiết bị rồi mới đưa lên mặt dựng. Không tự treo vật nặng để thử tải ngoài hiện trường: phép thử tự phát đó không cho ra căn cứ đánh giá nào mà lại làm hỏng chính phần hấp thụ năng lượng của bộ thiết bị.