Người phụ trách mua hàng thường bắt đầu bằng câu hỏi nên mua loại găng nào. Đó là câu hỏi đặt sai thứ tự. Tên găng chỉ là nhãn dán lên một nhóm vật liệu; thứ quyết định là bàn tay ở vị trí đó đang đối mặt với điều gì.
Bài này là bảng định hướng: đi từ mối nguy của từng công đoạn ra nhóm găng phù hợp, chỉ ra các cặp hay bị chọn nhầm cho nhau, và cách ghi yêu cầu đó vào phiếu công việc để lần đặt sau không phải bàn lại từ đầu.
Bắt Đầu Từ Mối Nguy Của Công Việc, Không Từ Tên Găng
Đi một vòng xưởng và dừng ở từng vị trí, hỏi đúng bốn câu về bàn tay người đang làm ở đó.
- Tay chạm vào thứ gì: vật sắc cạnh, bề mặt nóng, chất lỏng, bề mặt trơn, hay phần mang điện.
- Tiếp xúc kéo dài bao lâu mỗi lần: vài giây, vài phút, hay gần như cả ca.
- Thao tác đòi độ khéo đến mức nào: bản lớn hay chi tiết nhỏ bằng đầu ngón.
- Có bộ phận quay nào gần tay không, và sản phẩm có yêu cầu vệ sinh riêng không.
Bốn câu trả lời đó khoá lại gần như toàn bộ lựa chọn. Câu thứ hai kéo theo hệ quả lớn nhất: cùng một dung dịch, chạm thoáng qua và nhúng tay vào suốt ca là hai bài toán khác hẳn nhau về vật liệu và về chiều dài cổ găng.
Bảng Tra Các Loại Găng Tay Bảo Hộ Theo Nhóm Mối Nguy
Bảng dưới đây dùng để khoanh vùng nhanh, không phải để chốt đơn. Sau khi khoanh được nhóm, việc tiếp theo là đọc cấp bảo vệ trên nhãn và đòi phiếu kỹ thuật của đúng lô hàng sẽ giao.
| Mối nguy chính tại vị trí | Nhóm găng cần xem trước | Điều phải hỏi nhà cung cấp |
|---|---|---|
| Va quẹt, xước nhẹ, cầm vật thô ráp cả ca | Găng sợi dệt, găng sợi phủ hạt nhựa lòng bàn tay | Số kim dệt và kiểu lớp phủ |
| Lưỡi dao, mép tôn, mảnh kính | Găng dệt sợi kỹ thuật chống cắt, găng lưới thép cho dao cầm tay | Cấp chống cắt, thuộc hệ tiêu chuẩn nào và bản soát xét năm nào |
| Nước, dầu nhẹ, dung dịch tẩy rửa thông thường | Găng cao su, găng nhựa tổng hợp cổ dài | Chiều dài cổ găng và bề mặt lòng bàn tay có vân chống trơn không |
| Axit, kiềm, dung môi công nghiệp | Găng chuyên dùng cho hoá chất | Danh mục hoá chất đã thử và thời gian thẩm thấu tương ứng |
| Bề mặt nóng, xỉ hàn, tiếp xúc ngắn với kim loại nóng | Găng da, găng hàn, găng chịu nhiệt | Kiểu nhiệt đã thử: tiếp xúc, đối lưu hay bức xạ |
| Phần mang điện, thao tác trên tủ và trên lưới | Găng cao su cách điện có cấp | Phiếu thử của từng đôi và mốc thử lại |
| Tiếp xúc thực phẩm, yêu cầu vệ sinh | Găng dùng một lần cho thực phẩm và y tế | Xác nhận phù hợp tiếp xúc thực phẩm và có bột hay không bột |
| Kho lạnh, khu cấp đông | Găng chống lạnh có lớp lót giữ nhiệt | Khả năng chịu ẩm của lớp lót và cách sấy khô giữa hai ca |
Nhóm đầu tiên trong bảng thường chiếm phần lớn sản lượng tiêu thụ của một nhà máy gia công, và cũng là nhóm dễ mua sai nhất vì trông đôi nào cũng giống đôi nào. Hai thông số tách được chúng ra là số kim dệt và kiểu lớp phủ, chi tiết nằm ở danh mục găng tay sợi dệt kim.
Danh sách mối nguy dùng để tra bảng không phải do người mua tự nghĩ ra. Quy định 1910.138 về bảo vệ bàn tay của OSHA liệt kê sẵn các nhóm buộc phải xét khi chọn găng: hoá chất hấp thụ qua da, vết cắt sâu, mài mòn nặng, đâm thủng, bỏng hoá chất, bỏng nhiệt và nhiệt độ khắc nghiệt. Quy định cũng nói rõ căn cứ chọn gồm bốn thứ chứ không chỉ một: đặc tính của găng so với thao tác, điều kiện tại chỗ, thời gian đeo và mối nguy đã nhận diện. Lấy đúng bảy nhóm trên làm cột cho bảng tra của nhà máy thì không bỏ sót cột nào.
Khi Một Công Đoạn Có Hai Mối Nguy Cùng Lúc
Đây là tình huống bảng tra không giải được, ví dụ vị trí vừa cầm tôn sắc cạnh vừa dính dầu cắt gọt, hoặc vị trí rửa khuôn bằng dung môi nóng. Có ba cách xử lý, xếp theo thứ tự nên thử.
- Tìm một đôi găng được thử cho cả hai mối nguy. Nhiều dòng găng chống cắt có lớp phủ chịu dầu; nhiều dòng găng hoá chất có thêm cấp chống cắt. Đòi xem kết quả thử cho cả hai, không chấp nhận lời khẳng định miệng.
- Đeo hai lớp. Lớp trong lo mối nguy cơ học, lớp ngoài lo chất lỏng. Cách này làm giảm độ khéo tay nên chỉ hợp với thao tác bản lớn, và phải thử thực tế trước khi áp cho cả tổ.
- Tách công đoạn. Nếu hai mối nguy không xảy ra cùng lúc mà nối tiếp nhau, bố trí hai trạm găng ở hai đầu bàn thường rẻ và an toàn hơn là tìm một đôi găng làm được tất cả.
Có một trường hợp không được cộng dồn: công việc điện. Găng cách điện không được đeo chồng thêm một đôi găng bất kỳ ở ngoài trừ khi đôi bên ngoài đúng là găng bảo vệ cơ học được thiết kế để đi kèm, và cặp này phải được kiểm tra cùng nhau.
Những Cặp Găng Hay Bị Chọn Nhầm Cho Nhau
Bốn cặp dưới đây lặp lại thường xuyên trong đơn đặt hàng, và hậu quả không giống nhau.
Găng Cao Su Thường Và Găng Cao Su Cách Điện
Nhìn bên ngoài rất giống: cùng cao su, cùng cổ dài, cùng bề mặt liền. Khác biệt nằm ở chỗ không nhìn thấy được: găng cách điện được thử điện áp theo từng đôi, có cấp gắn với điện áp làm việc, và có mốc thử lại. Găng cao su chống hoá chất không có phép thử đó, không có cấp, không có hạn kiểm định. Đây là cặp nhầm nguy hiểm nhất trong bốn cặp.
Găng Len Dệt Thường Và Găng Dệt Sợi Chống Cắt
Cùng là găng dệt ôm tay, nhưng nền sợi khác hẳn. Găng len chỉ chịu được ma sát và xước nhẹ. Đưa găng len vào công đoạn cầm dao hoặc bóc tôn là giao cho người lao động một cảm giác an toàn không có thật.
Găng Dùng Một Lần Và Găng Chống Hoá Chất
Găng mỏng dùng một lần sinh ra để giữ vệ sinh và chặn tiếp xúc thoáng qua. Nó không được thiết kế cho việc nhúng tay vào dung môi, và nhiều dung môi thẩm qua lớp màng mỏng rất nhanh mà người đeo không cảm thấy gì trên da.
Găng Da Thường Và Găng Hàn
Găng da lái xe hay găng da bốc xếp có cổ ngắn và không có lớp lót chịu nhiệt. Găng hàn có cổ dài che cổ tay và cẳng tay, chỉ khâu bằng chỉ chịu nhiệt, và được thử với các kiểu nhiệt khác nhau. Đổi chỗ hai loại này làm cháy chỉ khâu trước khi làm cháy da.
Các dòng cao su cho công việc ướt thông thường nằm ở nhóm găng cao su cổ dài cho công việc tiếp xúc nước, còn nhóm chịu nhiệt và găng hàn nằm ở nhóm găng dùng cho bề mặt nóng và xỉ hàn. Hai nhóm này không thay thế cho nhau trong bất kỳ tình huống nào.
Ghi Yêu Cầu Găng Vào Phiếu Công Việc Của Từng Vị Trí
Phần lớn rắc rối khi đặt lại hàng đến từ chỗ yêu cầu chỉ tồn tại trong đầu một người. Viết nó xuống một lần, mỗi vị trí một dòng, với năm cột.
- Tên vị trí hoặc tên công đoạn, không ghi tên người.
- Mối nguy chính và mối nguy phụ của vị trí đó.
- Nhóm găng và cấp bảo vệ tối thiểu, ghi bằng số hiệu tiêu chuẩn chứ không ghi bằng tính từ.
- Dải cỡ cần có và số lượng ước tính theo từng cỡ.
- Định mức dự kiến, ghi kèm ngày đo để lần sau biết số này cũ hay mới.
Cột thứ ba là cột đáng công nhất. Ghi “găng chống cắt tốt” thì mỗi nhà cung cấp hiểu một kiểu; ghi cấp bảo vệ cụ thể kèm tên hệ tiêu chuẩn thì báo giá của ba nhà cung cấp mới so được với nhau. Kèm theo đó, yêu cầu gửi phiếu kỹ thuật của đúng lô sẽ giao, không nhận tờ rơi chung của dòng hàng.
Riêng khu vực chế biến và đóng gói thực phẩm cần thêm một dòng về tần suất thay găng trong ca, vì ở đây găng được thay theo quy trình vệ sinh chứ không theo mức độ rách. Các dòng phục vụ mục đích này nằm ở nhóm găng dùng một lần cho thực phẩm và y tế.
Mối Nguy Đổi Theo Đơn Hàng Và Theo Mùa
Bảng tra ở trên giả định mỗi vị trí có một mối nguy ổn định. Thực tế trong nhà máy gia công thì không như vậy. Cùng một máy, cùng một người đứng, nhưng đơn hàng tháng này là tấm nhựa và tháng sau là tấm tôn. Bàn tay đối mặt với hai thứ khác nhau trong khi danh mục găng vẫn giữ nguyên.
Đây là lý do nhiều nhà máy mua đúng loại găng nhưng vẫn ghi nhận vết cắt. Không phải chọn sai ngay từ đầu, mà là chọn đúng cho đơn hàng cũ rồi quên rà lại khi đơn hàng đổi.
Ba Thời Điểm Bắt Buộc Rà Lại Danh Mục Găng
- Khi nhận đơn hàng có vật liệu mới. Đổi từ nhựa sang kim loại tấm, từ gỗ sang kính, từ hàng khô sang hàng ngâm dầu đều là đổi mối nguy. Người lập lệnh sản xuất nên có một dòng nhắc kiểm lại găng cho các công đoạn liên quan.
- Khi đổi máy hoặc đổi khuôn. Máy mới thường đi kèm thao tác tay mới, có khi thêm bộ phận quay ở vị trí trước đây không có.
- Khi vào mùa nóng. Không phải vì mối nguy đổi, mà vì mức chịu đựng của người đeo đổi. Đôi găng dùng tốt vào mùa mát có thể bị tháo ra liên tục vào tháng nóng nhất.
Rà lại không có nghĩa là đổi hàng. Phần lớn lần rà kết thúc bằng kết luận giữ nguyên, và điều đó vẫn có giá trị vì nó được ghi lại kèm ngày tháng.
Mùa Nóng Cần Cách Xử Lý Riêng
Tỷ lệ tháo găng giữa ca tăng rõ vào những tháng nóng, và biện pháp nhắc nhở hầu như không có tác dụng. Có bốn hướng xử lý thực tế hơn.
- Đổi sang cùng cấp bảo vệ nhưng nền dệt mỏng hơn, nếu công đoạn cho phép. Nhiều dòng găng đạt cùng mức bảo vệ với hai độ dày khác nhau.
- Rút ngắn chu kỳ thay. Đôi găng ẩm mồ hôi khó chịu hơn nhiều so với đôi khô, nên cấp thêm một đôi cho ca dài đôi khi hiệu quả hơn đổi loại.
- Bố trí chỗ tháo găng có quạt và có móc treo. Găng được treo cho thoáng trong lúc nghỉ sẽ dễ đeo lại hơn găng nhét trong túi.
- Xem lại có thể dùng lớp lót mỏng thay hằng ngày bên trong đôi găng ngoài không, thay vì thay cả đôi ngoài.
Điều không nên làm là hạ cấp bảo vệ để đổi lấy sự thoải mái. Nếu công đoạn có lưỡi dao thì mùa nóng cũng vẫn có lưỡi dao. Cách xử lý nằm ở kiểu dệt và ở chu kỳ thay, không nằm ở việc chấp nhận một mức bảo vệ thấp hơn.
Khi Nhà Cung Cấp Đề Xuất Đổi Sang Loại Khác
Đề xuất đổi loại có thể xuất phát từ lý do chính đáng, cũng có thể chỉ vì mã hàng cũ hết. Bốn câu hỏi dưới đây tách được hai trường hợp.
- Loại mới đạt cùng cấp bảo vệ theo cùng một hệ tiêu chuẩn hay theo hệ khác? Hai hệ khác nhau thì con số không quy đổi thẳng cho nhau được.
- Có phiếu kỹ thuật của đúng loại mới không, hay chỉ có tờ rơi chung của dòng hàng?
- Dải cỡ có giống loại cũ không? Đổi loại mà đổi luôn cách chia cỡ sẽ gây thiếu cỡ ngay tháng đầu.
- Có gửi được số lượng nhỏ cho tổ dùng thử trước khi chốt cả lô không?
Nếu câu hỏi thứ hai không có lời đáp bằng tài liệu, nên dừng ở đó. Còn nếu bên cung cấp sẵn sàng gửi hàng thử, đó thường là dấu hiệu họ tự tin vào mã hàng đang đề xuất.
Câu Hỏi Thường Gặp Khi Chọn Loại Găng Tay
Cứ Chọn Cấp Bảo Vệ Cao Nhất Cho Chắc Có Được Không?
Không nên. Cấp càng cao thì găng càng dày và càng cứng, người đeo mất cảm giác đầu ngón rồi tự tháo ra để làm cho nhanh. Một đôi găng bị tháo ra có cấp bảo vệ bằng không. Chọn cấp vừa đúng mối nguy thực tế và cho người dùng thử trước một tuần.
Nhãn Ghi Đạt Tiêu Chuẩn Quốc Tế Thì Có Đáng Tin Không?
Câu đó không mang thông tin nào cả. Một nhãn có giá trị phải nêu được số hiệu tiêu chuẩn cụ thể, kèm dãy ký hiệu kết quả thử, và phải có tài liệu kỹ thuật đứng sau. Không nêu được số hiệu thì nên coi như chưa có thông tin.
Một Nhà Máy Thường Cần Bao Nhiêu Loại Găng?
Ít hơn nhiều người nghĩ. Phần lớn nhà máy vừa và nhỏ chạy ổn định với ba đến năm dòng, mỗi dòng ba cỡ. Danh mục dài hơn thì kho khó quản, hay hết cỡ cần và tồn đọng cỡ không ai dùng.
Có Công Đoạn Nào Không Nên Đeo Găng Không?
Có. Gần các bộ phận quay như mũi khoan, trục và dao phí, găng có thể bị cuốn và kéo cả bàn tay theo. Ở những vị trí đó, giải pháp nằm ở che chắn máy và ở dụng cụ gắp, không nằm ở đôi găng.
Có Cần Để Người Lao Động Chọn Găng Không?
Nên, nhưng chọn trong khung. Bộ phận an toàn chốt nhóm và cấp bảo vệ tối thiểu; người trực tiếp làm chọn kiểu dáng và cỡ trong khung đó. Cách này giữ được mức bảo vệ mà vẫn nâng tỷ lệ người chịu đeo suốt ca.
Là chuyên viên phát triển sản phẩm và kiểm định thiết bị bảo hộ lao động, tôi am hiểu sâu về các dòng sản phẩm như mũ bảo hộ, kính chống bụi, găng tay cách điện, giày chống trượt, mặt nạ phòng độc… Tôi thường xuyên cập nhật các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế (CE, ANSI, TCVN…) để đưa ra giải pháp bảo hộ tối ưu, đồng thời kiểm tra chất lượng sản phẩm đầu ra trước khi cung cấp ra thị trường.
