Đồ Bảo Hộ Điện: Chọn Theo Cấp Điện Áp Và Chu Kỳ Kiểm Định

Đồ bảo hộ điện thường được mua theo bộ: một đôi găng, một đôi ủng, một tấm thảm, thêm cây bút thử. Cách mua này bỏ qua chi tiết quyết định nhất là cấp điện áp mà từng món chịu được. Một đôi găng dùng tốt cho tủ điện hạ thế sẽ không dùng được cho thao tác trên lưới trung thế, dù nhìn bề ngoài giống hệt nhau. Bài này sắp xếp lại danh mục theo cấp điện áp và theo hạn kiểm định, hai thứ đều in sẵn trên nhãn. Nhóm an toàn điện chỉ là một phần trong trang bị bảo hộ lao động cho doanh nghiệp, nên hồ sơ kiểm định nên gộp chung với sổ cấp phát của các nhóm còn lại.

Đồ Bảo Hộ Điện Chia Theo Cấp Điện Áp Chứ Không Theo Bộ

Trang bị cho người làm việc với điện chia thành hai nhóm có vai trò khác hẳn nhau. Nhóm thứ nhất là trang bị cách điện: găng, ủng, thảm, sào, ống bọc dây. Chúng chặn dòng điện đi qua người bằng cách tạo ra một lớp điện trở rất lớn, và chỉ có ý nghĩa nếu cấp của chúng cao hơn điện áp thực tế tại vị trí thao tác.

Nhóm thứ hai là trang bị chống hồ quang: quần áo vải chậm cháy, tấm che mặt, mũ trùm. Nhóm này không chặn dòng điện mà chịu nhiệt và áp lực của một vụ phóng hồ quang. Hai nhóm không thay thế nhau, và một bộ trang bị đầy đủ cho công việc trung thế cần cả hai.

Bước đầu tiên khi lập danh mục vì thế không phải là chọn hãng mà là ghi rõ điện áp làm việc của từng vị trí: tủ phân phối hạ thế, trạm biến áp treo, đường dây trung thế, phòng máy có biến tần. Có bảng đó rồi mới đối chiếu ngược lên cấp của từng món. Cách làm ngược lại, tức mua một bộ dùng chung cho mọi vị trí, luôn dẫn tới thừa ở chỗ này và thiếu ở chỗ kia.

Toàn bộ nhóm trang bị an toàn điện đều là lớp bảo vệ cuối cùng. Lớp trước nó là quy trình cắt điện, treo biển và khoá phòng ngừa đóng điện trở lại. Trang bị tốt không thay được một quy trình thao tác đúng.

Găng Tay Cách Điện Đọc Cấp Và Thử Trước Khi Đeo

Găng cách điện được phân cấp theo điện áp làm việc lớn nhất cho phép, ký hiệu từ cấp 00 tới cấp 4 theo tiêu chuẩn quốc tế IEC 60903. Cấp 00 dùng cho điện áp tới năm trăm vôn, cấp 0 tới một nghìn vôn, cấp 1 tới bảy nghìn năm trăm vôn, cấp 2 tới mười bảy nghìn vôn, cấp 3 tới hai mươi sáu nghìn năm trăm vôn và cấp 4 tới ba mươi sáu nghìn vôn.

Con số cấp được in trên cổ găng cùng ngày sản xuất và số hiệu lô. Nhiều nơi phân biệt cấp bằng màu, nhưng quy ước màu không giống nhau giữa các hệ tiêu chuẩn nên đọc chữ in vẫn chắc chắn hơn đoán theo màu. Khi nhận lô mới, nên đối chiếu con số này với bảng điện áp của từng vị trí đã lập ở bước trước.

Găng cách điện phải được thử trước mỗi lần đeo bằng phép thử phồng khí. Cuộn cổ găng lại để không khí bị nhốt bên trong, ép nhẹ cho găng căng lên rồi quan sát và áp lên má để nghe tiếng xì. Một lỗ kim nhỏ đủ để phá hỏng toàn bộ khả năng cách điện, và mắt thường rất khó thấy lỗ đó.

Găng cao su cách điện mềm và dễ rách khi va vào cạnh kim loại, nên thực tế luôn đeo kèm một lớp găng da bên ngoài để bảo vệ cơ học. Lớp da này không có chức năng cách điện; nó chỉ giữ cho lớp cao su bên trong không bị cứa. Khi chọn găng tay cách điện theo cấp điện áp, nên tính luôn phần găng da phủ ngoài vào danh mục cấp phát.

Ủng Cách Điện Khác Hẳn Giày Chống Tĩnh Điện

Đây là chỗ nhầm lẫn nguy hiểm nhất trong cả nhóm, vì hai loại nghe tên gần giống nhau nhưng làm hai việc ngược chiều.

Ủng và giày cách điện có điện trở rất lớn. Nhiệm vụ của chúng là cắt đường dòng điện chạy từ chân người xuống đất, giữ cho người thợ không trở thành một phần của mạch. Chúng được thử ở điện áp cao và có cấp ghi trên thân, giống như găng.

Giày chống tĩnh điện làm điều ngược lại: điện trở của chúng nằm ở mức trung gian có kiểm soát, đủ nhỏ để dẫn điện tích tĩnh trên người thoát dần xuống nền dẫn, và đủ lớn để hạn chế dòng nếu chạm phải nguồn hạ thế. Chúng phục vụ phòng sạch, xưởng lắp ráp linh kiện, kho hoá chất dễ bắt lửa. Đi giày chống tĩnh điện để thao tác với điện là chọn nhầm hoàn toàn, vì chúng được thiết kế để dẫn chứ không phải để chặn.

Cách phân biệt nhanh khi nhận hàng: đọc nhãn tìm cấp điện áp và tên tiêu chuẩn thử. Nhóm ủng cách điện cho thợ điện luôn ghi rõ cấp và điện áp thử; nhóm chống tĩnh điện ghi dải điện trở tính bằng ôm. Hai kiểu ghi này không lẫn vào nhau được nếu chịu lật nhãn ra đọc.

Dụng Cụ Kiểm Tra Và Thao Tác Giữ Khoảng Cách

Bút Thử Điện Chỉ Trả Lời Được Một Nửa Câu Hỏi

Bút thử điện dạng tuốc nơ vít và bút cảm ứng không tiếp xúc đều tiện, nhưng cả hai chỉ khẳng định được điều đang có điện. Khi bút không sáng, điều đó chưa đủ để kết luận đã hết điện: pin yếu, đầu dò bẩn, dây bị bọc kín hay người thao tác đứng trên nền cách điện đều làm bút im lặng.

Cách dùng đúng gồm ba nhịp: thử bút trên một nguồn chắc chắn có điện, thử lên vị trí cần kiểm tra, rồi thử lại trên nguồn có điện lần nữa. Nếu cả ba nhịp đều cho kết quả như mong đợi thì kết luận mới có giá trị. Với lưới trung thế, phải dùng thiết bị thử chuyên dụng theo cấp điện áp thay cho bút thử điện thông dụng.

Nhóm Dụng Cụ Giữ Người Ở Xa Phần Mang Điện

Sào cách điện, kìm cán dài, ống bọc dây và tấm chắn cách điện cùng phục vụ một mục tiêu: giữ khoảng cách. Chúng có cấp điện áp riêng và có vạch giới hạn tay cầm in trên thân. Vạch đó không phải trang trí; cầm vượt quá vạch là rút ngắn quãng cách điện xuống dưới mức thiết kế.

Bề mặt các dụng cụ này phải khô và sạch tuyệt đối. Một lớp bụi ẩm bám dọc thân sào tạo thành đường dẫn liên tục, biến vật cách điện thành vật dẫn. Vì vậy lau khô sau mỗi ca và cất trong ống bảo quản là việc bắt buộc chứ không phải giữ gìn cho đẹp.

Chu Kỳ Thí Nghiệm Định Kỳ Và Cách Đọc Tem Kiểm Định

Trang bị cách điện là nhóm hiếm hoi mà chất lượng không đọc được bằng mắt. Một đôi găng dùng ba năm trông vẫn như mới nhưng khả năng chịu điện áp đã giảm. Vì vậy toàn nhóm phải qua thí nghiệm điện môi định kỳ tại đơn vị có đủ thiết bị, kết quả ghi vào biên bản và dán tem lên từng món.

Chu kỳ phổ biến với găng cách điện đang sử dụng là sáu tháng một lần. Ủng, thảm, sào và tấm chắn thường theo chu kỳ dài hơn, tuỳ quy định nội bộ của đơn vị vận hành và khuyến cáo của nhà sản xuất. Điểm cần nhớ là chu kỳ tính từ lần thử gần nhất chứ không tính từ ngày mua.

• Tem kiểm định phải đọc được ba thông tin: ngày thử, điện áp thử và hạn dùng tiếp theo. Thiếu một trong ba thì coi như chưa có tem.
• Món đã quá hạn thử thì đưa về kho chờ, không để lẫn trong tủ trang bị đang dùng. Tách vật lý hai khu là cách chặn nhầm hiệu quả nhất.
• Món hỏng giữa chu kỳ, chẳng hạn găng thủng hay thảm rách mép, loại bỏ ngay không chờ tới kỳ thử.
• Sổ theo dõi lập theo số hiệu từng món, ghi người sử dụng và các lần thử. Lập theo tổ sẽ không truy được món nào đã quá hạn.
• Món mới nhập vẫn cần đối chiếu ngày sản xuất, vì cao su cách điện có tuổi thọ kể cả khi nằm trong kho chưa dùng.

Cơ quan quản lý an toàn lao động Hoa Kỳ tập hợp yêu cầu về làm việc với điện tại chuyên mục electrical của OSHA, còn cơ quan an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp Anh công bố hẳn bảng chu kỳ kiểm tra và thử lại theo môi trường sử dụng tại trang làm việc với thiết bị dùng điện của HSE, trong đó công trường dùng 110 V thử tổ hợp ba tháng một lần còn 230 V là mỗi tháng. Hai tài liệu này giúp đối chiếu khi xây dựng quy định kiểm định nội bộ.

Bảo Quản Trang Bị Cách Điện Giữa Hai Lần Dùng

Phần lớn hư hỏng của nhóm cao su cách điện không sinh ra lúc thao tác mà sinh ra trong tủ đồ. Cao su sợ bốn thứ: ánh nắng, ozone, dầu mỡ và nếp gấp cố định. Găng gấp đôi rồi nhét vào túi quần suốt ca sẽ rạn theo đúng nếp gấp đó sau vài tháng.

Cách cất đúng khá đơn giản. Găng để trong hộp cứng chuyên dụng, đặt nằm hoặc treo ngón hướng xuống, không gấp và không đè vật nặng lên. Ủng dựng đứng, không lộn ngược cổ. Thảm cuộn tròn theo chiều dài, không gấp thành nếp. Sào treo ngang trên hai giá đỡ hoặc cất trong ống, tránh dựng đứng tì một đầu xuống nền.

Về vệ sinh, lau bằng khăn ẩm với nước sạch, để khô tự nhiên trong bóng râm. Không dùng xăng, dầu hoả hay dung môi pha sơn để tẩy vết bẩn trên cao su cách điện, vì các chất này làm cao su trương nở và mất tính chất ban đầu. Vết dầu nhớt bám lâu ngày cũng là lý do đủ để đưa món đó đi thử lại trước hạn.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Đồ Bảo Hộ Điện

Găng Cao Su Rửa Bát Có Cách Điện Được Không?

Không. Găng gia dụng mỏng, không được thử điện môi, không có cấp và không có hạn kiểm định. Vật liệu có thể cùng là cao su nhưng độ dày, độ đồng đều và quy trình kiểm tra hoàn toàn khác. Dùng chúng để thao tác với điện là tự tạo cảm giác an toàn giả.

Thảm Cách Điện Có Cần Nối Đất Không?

Không, và đây là điểm phải nhớ. Thảm cách điện làm nhiệm vụ cắt đường dòng xuống đất nên nối đất là phá bỏ chính công dụng của nó. Loại phải nối đất là thảm chống tĩnh điện dùng trong phòng sạch và xưởng điện tử, một sản phẩm khác hẳn về mục đích lẫn thông số.

Quần Áo Bảo Hộ Thường Có Chống Được Hồ Quang Không?

Không, và vải pha sợi tổng hợp còn làm tình huống xấu hơn vì có thể chảy dính vào da khi gặp nhiệt cao. Trang bị chống hồ quang là dòng riêng, dùng vải chậm cháy có công bố mức năng lượng chịu được. Với công việc chỉ thao tác trên thiết bị đã cắt điện và đã kiểm tra, yêu cầu này nhẹ hơn nhiều so với thao tác trên thiết bị đang mang điện.

Mua Trang Bị Cách Điện Cần Xin Giấy Tờ Gì?

Nên yêu cầu ba loại giấy tờ đi kèm lô hàng: tài liệu kỹ thuật ghi cấp điện áp và tiêu chuẩn áp dụng, biên bản thí nghiệm điện môi của lô, và hướng dẫn sử dụng cùng bảo quản của nhà sản xuất. Thiếu biên bản thí nghiệm thì món hàng đó chưa có gì chứng minh cấp ghi trên nhãn là thật.

Bộ trang bị cho thợ điện thường gồm cả ủng cách điện đi kèm găng tay và thảm cách điện. Xem các mẫu kèm chứng từ kiểm định tại danh mục ủng bảo hộ các loại.