Dây Đai An Toàn – 1 Số Công Dụng Đặc Biệt Mà Bạn Nên Biết

Bài này đi vào từng ngành cụ thể: ai dùng dây đai an toàn, dùng ở tư thế nào và bộ đai đi kèm những gì. Phần khái quát chung nằm ở danh mục dây đai an toàn.

Trước Khi Nói Ứng Dụng, Cần Bỏ Hai Hiểu Nhầm

Hiểu nhầm thứ nhất là gọi chung dây đai an toàn lao động với dây an toàn trên ô tô. Hai thứ này khác nhau về nguyên lý: dây trên xe giữ người tại chỗ khi xe giảm tốc đột ngột theo phương ngang, còn bộ đai lao động phải đỡ toàn bộ trọng lượng người treo lơ lửng theo phương đứng trong nhiều phút. Không thể lấy kết luận của bên này áp sang bên kia, và càng không được dùng thay nhau.

Hiểu nhầm thứ hai là đồng nhất đai lao động với đai leo núi thể thao. Đai thể thao được thiết kế cho người đã qua đào tạo, tự đánh giá rủi ro và chủ động điều chỉnh; đai lao động phải bảo vệ được người không chủ động, trong tình huống bất ngờ, và phải nằm trong một hệ có điểm neo, dây nối và kế hoạch cứu người đã tính trước. Mua đai thể thao về cấp cho công nhân là việc từng xảy ra, và đó là sai sót về hồ sơ chứ không chỉ về sản phẩm.

Điểm thứ ba cần nhớ trước khi đọc các phần sau: bộ đai tự nó không cứu được ai. Nó chỉ là một mắt trong chuỗi gồm điểm neo, dây nối có bộ giảm chấn, và phương án đưa người xuống sau khi rơi. Ngành nào cũng vậy, chỉ khác ở chỗ điểm neo nằm ở đâu và người phải đứng ở tư thế nào.

Điện Lực Và Viễn Thông: Làm Việc Ở Tư Thế Tựa Người

Thợ điện và thợ viễn thông có một đặc thù: họ không chỉ cần được giữ khỏi rơi mà còn cần rảnh cả hai tay để thao tác. Vì vậy bộ trang bị thường gồm hai phần: một dây vòng qua cột để tựa người ra sau, và một dây chống rơi móc lên điểm neo cao hơn để đề phòng khi dây tựa tuột. Thiếu phần thứ hai là lỗi hay gặp nhất ở nhóm này.

Việc leo lên và xuống mới là giai đoạn nguy hiểm, không phải lúc đứng làm. Trong lúc di chuyển dọc cột, người thợ phải tháo móc ra để vượt qua chướng ngại, và khoảnh khắc đó họ không được bảo vệ gì. Đây là lý do dây chống rơi hai nhánh được dùng phổ biến: tháo nhánh này thì nhánh kia vẫn còn móc, người thợ luôn giữ được một điểm bám.

Riêng công việc có điện, mọi phụ kiện kim loại trên bộ đai đều là vật dẫn. Việc chọn bộ đai cho thợ điện phải bàn cùng bộ phận kỹ thuật điện, không tự quyết ở khâu mua hàng. Các trang bị cách điện đi kèm là một dòng riêng, có cấp điện áp và hạn kiểm định, không lẫn với phần chống rơi.

Xây Dựng Và Lắp Dựng Kết Cấu Thép

Ở công trường, khó khăn lớn nhất không phải chọn đai mà tìm điểm neo. Kết cấu thay đổi từng ngày, chỗ hôm qua móc được thì hôm nay đã tháo. Những đơn vị làm tốt thường dựng sẵn dây cứu sinh ngang chạy dọc theo tuyến làm việc, để người thợ móc vào một lần rồi trượt theo suốt chiều dài mà không phải tháo ra lắp lại.

Vấn đề thứ hai là khoảng trống phía dưới. Ở tầng thấp, khoảng cách từ chân người đến sàn bên dưới có khi không đủ để bộ giảm chấn bật hết hành trình. Khi đó phải đổi sang giải pháp giữ người không cho ra tới mép, hoặc dùng bộ tự thu có hành trình ngắn, chứ không phải cứ móc dây vào là yên tâm. Phương án che chắn tập thể như lưới an toàn căng dưới sàn thao tác nên được tính trước, vì nó bảo vệ được cả những người chưa kịp móc dây.

Tấm lưới hứng người là một hạng mục có kích thước ghi thành số, không phải một tấm lưới bất kỳ căng cho có. Điều 1926.105 trong quy chuẩn lao động Hoa Kỳ đặt ra mấy con số đo được bằng thước: mắt lưới không quá 6 × 6 inch, tức khoảng 15 × 15 cm; mép lưới phải vươn ra 8 ft, khoảng 2,4 m, tính từ mép sàn thao tác; và mặt lưới treo càng sát sàn càng tốt, tuyệt đối không quá 25 ft, khoảng 7,6 m, bên dưới. Lưới mới phải mang nhãn ghi kết quả thử va đập do nhà sản xuất chứng nhận, mức tối thiểu là 17.500 ft-lb, còn dây biên phải chịu đứt tối thiểu 5.000 lb, khoảng 2.270 kg. Khi nhận lô, đọc đúng nhãn đó và đo thử một ô mắt lưới bằng thước là kiểm được ngay tại kho.

Vấn đề thứ ba là cạnh sắc. Thép hình có góc và có ba via, dây nối vắt qua cạnh thép khi chịu tải có thể đứt ngay tại điểm tiếp xúc. Phải bọc cạnh hoặc chọn loại dây có công bố dùng được trên cạnh sắc trước khi đưa cụm này vào sử dụng.

Lau Kính Mặt Dựng Và Bảo Trì Ngoài Vỏ Toà Nhà

Nhóm này làm việc ở tư thế treo hoàn toàn, không có sàn dưới chân. Bộ đai ở đây không chỉ để chống rơi mà còn là ghế ngồi suốt ca, nên bản đai đùi phải rộng và có đệm, nếu không thì chân tê sau một giờ. Nguyên tắc bắt buộc ở đây là luôn có hai dây độc lập: một dây treo người và một dây dự phòng gắn vào thiết bị bám dây, hai dây neo vào hai điểm khác nhau trên mái.

Mối nguy đặc thù của nhóm này là chứng treo lơ lửng. Người bị treo bất động trong đai quá lâu sẽ gặp vấn đề tuần hoàn ở chân, kể cả khi không hề bị thương do va đập. Vì vậy kế hoạch đưa người xuống phải có trước khi người đầu tiên trèo lên, và phải thực hiện được bằng chính nhân lực đang có mặt tại hiện trường.

Yêu cầu này nằm trong văn bản quy phạm chứ không chỉ là kinh nghiệm nghề: mục 1910.140 của OSHA về hệ chống rơi cá nhân buộc người sử dụng lao động phải bố trí sẵn phương án đưa người xuống nhanh cho từng nhân sự khi có cú rơi. Cùng mục này quy định hệ định vị làm việc — loại dây vòng qua cột để tựa người mà thợ điện và thợ viễn thông dùng — chỉ phải chịu phép thử thả rơi vật nặng 113 kg từ độ cao 1,2 m. Đó là mức thấp hơn hẳn phép thử của hệ chống rơi, và là lý do kỹ thuật khiến dây tựa không bao giờ được dùng thay dây chống rơi dù nhìn bề ngoài chúng giống nhau.

Phần đường lên xuống cũng cần tính. Nhiều đội dùng thang để tiếp cận mái trước khi chuyển sang hệ dây, và chặng đường ngắn đó lại là chỗ hay xảy ra ngã nhất vì ai cũng nghĩ nó không đáng kể.

Kho Cao Tầng Và Các Bề Mặt Không Đỡ Được Người

Trong kho cao tầng, người làm thường đứng trên sàn nâng hoặc trên xe nâng người để lấy hàng ở tầng giá trên. Ở tư thế này, mối nguy không phải rơi tự do mà là bị hất văng ra ngoài khi sàn giật hoặc khi xe va vào giá. Giải pháp đúng là dây ngắn giữ người trong lòng sàn, không phải dây dài có giảm chấn.

Trên mái tôn và mái có tấm lấy sáng, mối nguy lại là sụp mái. Tấm nhựa lấy sáng bạc màu sau vài năm trông giống hệt tấm tôn bên cạnh, và người bước lên đó sẽ lọt thẳng xuống dưới. Ở khu vực này, bộ đai phải đi kèm tuyến dây neo dọc sống mái, và các tấm lấy sáng phải được đánh dấu hoặc phủ lưới từ bên dưới.

Với việc phải chui vào bồn, si lô hay hố sâu, bộ đai còn thêm một vai trò nữa: là điểm để kéo người lên từ bên ngoài khi có sự cố. Loại đai dùng cho việc này cần có thêm điểm móc trên vai để người được kéo lên ở tư thế thẳng đứng, chứ không phải gập người.

Cắt Tỉa Cây Xanh Đô Thị

Người cắt tỉa cây làm việc trên một kết cấu sống, không đứng yên và không có số liệu chịu lực. Cành đủ to để đứng chưa chắc đủ khỏe để làm điểm neo, và cành mục bên trong nhìn từ ngoài vẫn lành lặn. Người được phân công phải biết đánh giá cây trước khi đặt chân lên, đây là phần đào tạo riêng chứ không phải chuyện của thiết bị.

Mối nguy thứ hai là cưa máy. Lưỡi cưa cắt trúng dây đai là tình huống đã xảy ra nhiều lần, nên dây dùng cho việc này nên có phần lõi thép hoặc lớp bọc chống cắt ở đoạn gần người. Ngoài ra, người ở dưới gốc cũng nằm trong vùng nguy hiểm vì cành rơi, nên phải căng dây và cử người cảnh giới.

Điểm cuối: công việc này hay được thuê khoán theo buổi, và người được thuê thường mang thiết bị của riêng họ. Đơn vị thuê vẫn phải kiểm bộ đai đó trước khi cho làm, vì trách nhiệm khi có chuyện không chuyển theo hợp đồng khoán.

Bộ tiêu chí kiểm nên viết bằng những thứ nhìn thấy được. Bản đai bị cháy sém hoặc chảy nhựa do tia lửa; sợi dệt bị cắt đứt ngang, kể cả một sợi; vùng bản đai bạc màu và cứng lại do phơi nắng dài ngày; chỉ ở đường may chịu lực bị bung; móc không tự khoá lại được sau khi buông tay; và tem nhãn đã mờ tới mức không đọc ra ngày sản xuất. Thêm một quy tắc dứt khoát mà điều 1926.502 nêu thẳng: bộ nào đã chịu một cú rơi thì rút khỏi sử dụng, không dùng lại dù nhìn bề ngoài còn lành. Đi kèm là điều cấm nhiều nơi vẫn vi phạm — không tự treo bao cát hay treo người lên để thử tải tại công trường, vì phép thử đó vừa không cho ra số liệu vừa làm hỏng chính bộ đai.

Bốn Câu Hỏi Trước Khi Đặt Bộ Đai Cho Một Ngành

Câu thứ nhất: người làm ở tư thế nào trong phần lớn thời gian? Đứng trên sàn, tựa người ra sau, hay treo hoàn toàn? Ba tư thế này dẫn tới ba cấu hình khác nhau, và mua sai tư thế thì bộ đai sẽ bị tháo ra giữa ca dù nó đạt mọi tiêu chuẩn.

Câu thứ hai: điểm neo ở đâu và có sẵn không? Nếu chưa có thì phần phải đầu tư trước là hệ neo chứ không phải bộ đai. Nhiều đơn vị mua đủ đai cho cả tổ rồi mới phát hiện không có chỗ nào để móc.

Câu thứ ba: bên dưới còn bao nhiêu khoảng trống? Con số này quyết định được dùng dây có giảm chấn hay phải chuyển sang bộ tự thu. Đo thật tại hiện trường, đừng ước lượng bằng mắt.

Khoảng trống cần thiết là một phép cộng, làm được bằng thước dây ngay tại chỗ. Bốn số hạng: chiều dài dây nối lúc chưa chịu tải, quãng bung tối đa của bộ giảm chấn ghi trên nhãn dây, chiều cao của chính người dùng tính từ điểm móc sau lưng xuống gót, và một khoảng dự phòng cho độ võng của tuyến dây cứu sinh ngang nếu có. Cộng bốn số hạng đó rồi so với khoảng cách thật từ điểm neo xuống mặt sàn bên dưới. Cùng bộ quy chuẩn Hoa Kỳ, điều 1926.502 chốt thêm một ràng buộc phía trên: quãng rơi tự do không được vượt 1,8 m. Ra kết quả không đủ thì đổi sang bộ tự thu có hành trình ngắn, hoặc rút ngắn dây để người không ra được tới mép.

Câu thứ tư: ai sẽ đưa người xuống nếu có người rơi và bị treo? Nếu câu trả lời là gọi cứu hỏa thì kế hoạch đó chưa đạt, vì thời gian chờ thường dài hơn mức an toàn cho người đang treo. Trả lời được bốn câu này thì việc chọn mã hàng chỉ còn là khâu cuối, và có thể tra trong nhóm hàng an toàn trên cao theo đúng cấu hình đã chốt.