Bộ quần áo phòng sạch không phải để bảo vệ người mặc. Nó được làm để bảo vệ sản phẩm khỏi chính người mặc. Hiểu đúng chiều này thì mọi quy định về kiểu dáng, thứ tự mặc và phụ kiện đi kèm đều trở nên dễ nhớ.

Một người trưởng thành đứng yên vẫn phát tán hàng trăm nghìn hạt mỗi phút, chủ yếu là tế bào da bị bọng và sợi vải từ quần áo thường. Con số đó tăng mạnh khi người đó đi lại. Đó là toàn bộ lý do tồn tại của bộ đồ phòng sạch.

Phần vải, sợi dẫn và phép đo điện trở được bàn riêng trong danh mục quần áo phòng sạch chống tĩnh điện. Bài này tập trung vào kiểu dáng, trình tự mặc và những lỗi thao tác làm hỏng cả bộ.

Bốn Kiểu Bộ Đồ Và Cấp Độ Phòng Sạch Tương Ứng

Phòng sạch được phân cấp theo ISO 14644 dựa trên số hạt lơ lửng trong một đơn vị thể tích không khí. Cấp càng chặt thì diện tích da và tóc được phép hở ra càng nhỏ. Đó là nguyên tắc xếp bốn kiểu bộ đồ dưới đây theo thứ tự tăng dần.

Phần phân cấp vừa nhắc mang số hiệu đầy đủ là ISO 14644-1, tiêu chuẩn phân loại độ sạch không khí theo nồng độ hạt: thang chạy từ ISO Class 1 tới ISO Class 9, phép đo dựa trên máy đếm hạt tán xạ ánh sáng ở dải kích thước 0,1 đến 5 µm. Điều đáng nhớ khi đặt hàng là cấp sạch thuộc về không khí trong phòng, không thuộc về bộ đồ; không nhà cung cấp nào bán được một bộ quần áo mang sẵn nhãn ISO Class 5. Bộ đồ chỉ là một trong các nguồn phát hạt mà phòng phải giữ dưới ngưỡng, nên câu hỏi đúng khi mua là phòng đang giữ cấp nào, rồi mới xét kiểu đồ tương ứng.

Áo choàng dài qua gối là kiểu nhẹ nhàng nhất. Nó phủ phần thân và tay, để hở cổ, một phần chân và toàn bộ đầu. Kiểu này hợp với phòng kiểm tra, kho linh kiện đã đóng gói và khu phụ trợ, nơi yêu cầu chủ yếu là chặn sợi vải từ đồ mặc thường.

Bộ áo rời quần rời che kín hơn và dễ thay từng phần khi một mảnh bị bẩn. Đổi lại, đường tiếp giáp ở eo là khe hở, nên kiểu này không dùng ở khu vực yêu cầu cao.

Áo liền quần bỏ hẳn đường hở ở eo. Đây là kiểu phổ biến nhất trong sản xuất linh kiện điện tử, thường đi cùng mũ trùm rời và bao giày.

Áo liền quần liền mũ là kiểu kín nhất. Phần mũ gắn liền thân để không còn đường hở ở cổ, thường kèm bo chun ở cổ tay và cổ chân. Kiểu này dành cho khu vực chặt nhất và luôn đi kèm khẩu trang cùng kính che.

Một lưu ý khi mua: nhà máy thường có nhiều vùng với cấp khác nhau. Chọn một kiểu duy nhất cho toàn bộ nhà máy dẫn tới hai hậu quả: tốn tiền ở vùng yêu cầu thấp, và thiếu che chắn ở vùng yêu cầu cao.

Bộ Đồ Chỉ Chặn Được Hạt Từ Người Mặc

Vải phòng sạch làm từ sợi filament liên tục nên bản thân nó gần như không nhả xơ, và mật độ dệt đủ dày để giữ lại hạt sinh ra từ bên trong. Đó là toàn bộ công việc của tấm vải.

Những việc bộ đồ không làm được cần được nói rõ, vì người mới hay trông cậy vào nó quá mức.

Không chống được điện giật, và không bao giờ được dùng thay đồ cách điện
Không chống được hóa chất bắn hoặc dung môi thấm qua
Không lọc được khí thở, phần đó thuộc về khẩu trang
Không tự thoát điện tích nếu sàn và giày dép chưa nối đất

Mục đầu tiên là chỗ nhầm nguy hiểm nhất. Vải phòng sạch có dệt sợi dẫn để điện tích tĩnh thoát đi, tức là nó dẫn chứ không chặn. Đồ cách điện làm việc ngược lại và tuyệt đối không được nối đất. Mặc bộ đồ phòng sạch để thao tác với tủ điện là việc cấm.

Mục cuối cũng đáng nhớ khi nghiệm thu. Bộ đồ chỉ trở thành một mắt xích có nghĩa khi người mặc đứng trên sàn đã nối đất và đi đúng loại giày phòng sạch. Đo riêng tấm vải rồi kết luận cả hệ đạt là cách nghiệm thu bỏ sót.

Thứ Tự Mặc Đồ Trong Phòng Đệm Trước Khi Vào

Mặc đúng thứ tự quan trọng ngang với chọn đúng bộ đồ. Nguyên tắc xuyên suốt rất đơn giản: làm từ trên xuống dưới, và không để phần đã sạch chạm vào sàn hay vào đồ mặc thường.

Tháo đồ trang sức, đồng hồ, ghăm tóc và cất điện thoại vào tủ riêng
Rửa tay và làm khô hoàn toàn trước khi chạm vào bộ đồ
Đội mũ trùm, thu hết tóc và tai vào trong
Đeo khẩu trang, kéo sát sống mũi
Mặc thân bộ đồ, chân không được chạm sàn khi luồn ống quần
Đi giày hoặc bao giày, bước lần lượt qua vạch phân vùng
Đeo găng sau cùng, trùm cổ găng ra ngoài ống tay

Bước năm là chỗ hay sai nhất. Nhiều người để ống quần chạm sàn phòng đệm khi xỏ chân, sau đó mang trọn vết bẩn đó vào phòng. Cách tránh là ngồi trên ghế băng đặt ngang vạch, xỏ từng chân rồi mới xoay người sang phía sạch.

Bước bảy cũng thường bị làm ngược. Cổ găng phải nằm chồng lên ống tay chứ không luồn vào trong, nếu không sẽ còn một vòng da hở ở cổ tay mỗi lần giơ tay lên.

Thứ Tự Cởi Đồ Để Không Mang Bụi Ngược Ra

Phần cởi đồ gần như không được huấn luyện, trong khi nó quyết định bộ đồ còn dùng được ca sau hay không, và quyết định những gì bám trên bề mặt có theo người ra ngoài hay không.

Thứ tự cởi là ngược với thứ tự mặc: găng ra trước, rồi đến giày hoặc bao giày, rồi thân bộ đồ, sau đó mới đến khẩu trang và mũ trùm. Nguyên tắc là bỏ từ thứ bẩn nhất trước, và giữ phần che đầu ở lại lâu nhất.

Khi cởi thân bộ đồ, lộn mặt ngoài vào trong trong lúc kéo xuống. Cách này nhốt phần bề mặt đã tiếp xúc với môi trường vào bên trong, giảm hẳn lượng hạt bung ra không khí phòng đệm.

Với bộ dùng một lần, bỏ thẳng vào thùng đúng loại ngay tại chỗ, không cầm ra ngoài hành lang rồi mới bỏ. Với bộ tái sử dụng, treo đúng móc đánh số của người đó hoặc cho vào túi gửi đi giặt, không vắt tạm lên thành ghế.

Sau khi cởi xong, lau bề mặt ghế băng và vạch phân vùng bằng khăn lau phòng sạch. Đây là hai bề mặt bị chạm nhiều nhất trong cả phòng đệm và cũng là hai bề mặt bị bỏ quên nhiều nhất.

Phụ Kiện Đi Kèm Quyết Định Kết Quả Cuối Cùng

Bộ đồ che phần thân, nhưng phần sinh hạt nhiều nhất trên cơ thể lại là đầu và bàn tay. Vì vậy, phụ kiện không phải thứ mua thêm cho đủ bộ mà là phần quyết định kết quả.

Mũ trùm giữ tóc và gàu, hai nguồn hạt lớn và liên tục. Chọn mũ trùm tóc phòng sạch đủ sâu để phủ kín chân tóc sau gáy, vì đây là vị trí hay hở khi người đeo cúi xuống.

Găng giữ dầu da và tế bào chết từ bàn tay. Ở khu sản xuất điện tử, găng tay phòng sạch còn phải có khả năng dẫn tĩnh điện để khớp với chương trình kiểm soát chung của nhà máy.

Bao giày hoặc giày chuyên dùng chặn bụi từ đế giày đi đường, đồng thời tạo đường dẫn tĩnh điện xuống sàn. Khẩu trang chặn giọt bắn khi nói và thở, thứ mà không bộ đồ nào xử lý được.

Cách kiểm nhanh xem bộ phụ kiện có khớp không: cho người mặc đứng trước gương, giơ hai tay lên cao rồi cúi người. Nếu xuất hiện bất kỳ khoảng da hoặc đồ mặc thường nào lộ ra ở cổ, cổ tay hay thắt lưng thì bộ đó chưa đạt, bất kể thông số vải đẹp đến mức nào.

Những Lỗi Làm Hỏng Bộ Đồ Ngay Trong Ca Làm Việc

Phần lớn trường hợp bộ đồ mất tác dụng không phải vì vải kém, mà vì những việc xảy ra sau khi người mặc đã vào trong. Đây là nhóm lỗi không tốn tiền để sửa.

Kéo khóa xuống cho mát khi thấy nóng, tạo một khe hở chạy dọc thân
Xắn ống tay lên để thao tác cho gọn
Kéo khẩu trang xuống cằm khi nói chuyện
Mặc áo len hoặc áo không đạt chuẩn bên trong bộ đồ
Dùng ghăm hoặc băng dính vá tạm chỗ rách để dùng nốt ca

Mục thứ tư đáng được nhắc riêng. Phần lớn hạt và sợi sinh ra từ đồ mặc bên trong chứ không từ bộ đồ ngoài. Một chiếc áo len mặc lót bên trong bộ đồ đạt chuẩn vẫn cho ra kết quả tồi, vì sợi ngắn từ áo len thoát ra qua cổ và cổ tay theo từng chuyển động.

Mục cuối thuộc nhóm phải cấm hẳn. Băng dính vá tạm vừa nhả keo và hạt, vừa che mất chỗ rách để không ai biết mà thay. Bộ đồ rách phải rời khu vực ngay, kể cả khi ca làm còn dài.

Cách xử lý gốc của nhóm lỗi này nằm ở chỗ khác: nếu công nhân liên tục kéo khóa và xắn tay, vấn để thường là nhiệt độ phòng hoặc cỡ bộ đồ, chứ không phải ý thức. Chỉnh hai thứ đó hiệu quả hơn là dán thêm một tờ nội quy.

Hỏi Nhanh Khi Trang Bị Bộ Đồ Cho Nhà Máy

Một người cần bao nhiêu bộ? Cách tính thường dùng là số bộ đủ cho quãng thời gian giữa hai lần giặt, cộng thêm một bộ dự phòng để không ai phải mặc lại bộ ẩm. Với khu giặt ngoài, quãng luân chuyển dài hơn nên số bộ trên đầu người cũng phải cao hơn.

Có nên mua chung một cỡ cho cả xưởng? Không nên. Bộ quá chật làm người mặc kéo khóa xuống cho dễ thở, bộ quá rộng thì gấu tay và ống quần quét vào bề mặt thiết bị. Đo cỡ theo từng tổ trước khi đặt là việc mất một buổi nhưng tránh được cả lô hàng không dùng được.

Bộ dùng một lần có rẻ hơn không? Còn tùy tần suất. Khu vực chỉ ra vào vài lần mỗi tuần, hoặc khu tiếp khách tham quan, thì bộ dùng một lần gọn và rẻ hơn. Khu sản xuất chạy ba ca thì bộ giặt lại luôn có chi phí trên mỗi lượt thấp hơn.

Giặt bộ đồ ở tiệm bình thường được không? Không nên. Nước xả vải phủ một lớp làm mềm lên sợi và làm hỏng khả năng dẫn tĩnh điện, còn máy giặt thường không lọc được xơ từ mẻ giặt trước. Bộ đồ về từ tiệm ngoài thường sạch mắt nhưng trượt phép đo.

Khách hàng xuống đánh giá thường soi gì? Ba thứ dễ trượt nhất là hồ sơ cỡ và cấp phát theo người, tình trạng thực tế của bộ đồ đang mặc trên xưởng, và việc phòng đệm có đủ chỗ ngồi để thao tác đúng thứ tự hay không. Hai thứ đầu nằm trên giấy, thứ ba nhìn là thấy.