Quần Áo Lội Nước – Trang Phục Lao Động Thiết Yếu

Phần lớn tài liệu về quần áo lội nước bàn tới vật liệu và kiểu dáng. Bài viết này bàn tới phần còn lại: sức khoẻ của người phải đứng dưới nước. Bộ đồ chỉ giải quyết được phần tiếp xúc với da, còn những thứ đi kèm như quy tắc vết thương hở, việc rửa sau ca, chỗ thay đồ và cách cấp phát lại quyết định người thợ có ốm sau vài tuần hay không. Phần tiêu chí kỹ thuật của bộ đồ nằm ở danh mục quần áo lội nước.

Nghề Nào Thực Sự Cần Quần Áo Lội Nước

Ranh giới để xác định khá rõ: công việc có khiến phần thân dưới người lao động chìm trong nước trong một khoảng thời gian dài hay không. Nếu chỉ bị nước tạt và mưa hắt, bộ áo mưa hoặc bộ chống thấm thông thường là đủ. Chỉ khi nước bên ngoài cao hơn đầu gối và người thợ phải đứng hoặc đi trong đó, bộ liền ủng mới trở thành thứ bắt buộc.

• Nuôi trồng thủy sản: kéo lưới, thu hoạch, vệ sinh đáy ao, kiểm tra quạt nước.
• Vận hành và vệ sinh hệ thống thoát nước, bể lắng, trạm bơm, hố ga.
• Nhà máy xử lý nước thải, khu vực vét bùn và nạo kênh mương.
• Thi công dưới nước ở độ sâu thấp: kè bờ, đặt ống, dựng cọc, sửa cống.
• Cứu hộ và khắc phục sau ngập lụt, dọn bùn trong khu dân cư.
• Chăn nuôi và trồng trọt trên ruộng ngập nước.

Mỗi nhóm trên chịu một kiểu nước khác nhau, và chính kiểu nước quyết định những rủi ro sức khoẻ phía sau. Nước ao nuôi, nước thải sinh hoạt và nước lũ mang ba nhóm tác nhân khác hẳn nhau, dù nhìn bằng mắt thì đều là nước đục. Đây là lý do không thể dùng chung một bộ quy tắc cho mọi công việc có nước.

Nước Bẩn Mang Theo Những Gì

Trong nước tù và bùn đáy có ba nhóm tác nhân đáng kể. Nhóm vi sinh vật gồm vi khuẩn đường ruột, nấm và các loại xoắn khuẩn; chúng vào cơ thể qua da trầy xước, qua niêm mạc mắt mũi miệng, hoặc qua việc ăn uống bằng tay chưa rửa. Nhóm hoá học gồm dầu, chất tẩy, thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng tích trong bùn. Nhóm thứ ba là vật sắc: mảnh thủy tinh, đinh, dây thép và vỏ sò nằm khuất dưới đáy.

Danh sách trên khớp với những gì cơ quan y tế công cộng ghi nhận được sau các đợt ngập. Hướng dẫn an toàn với nước lũ của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ liệt kê hậu quả phơi nhiễm gồm nhiễm trùng vết thương, phát ban da, bệnh đường tiêu hoá, uốn ván và leptospirosis, rồi quy về ba việc rất cụ thể: người đang có vết thương hở thì tránh xuống nước, vết thương sạch phải được che bằng băng chống thấm trước khi xuống, và quần áo dính nước lũ hoặc nước cống phải giặt bằng nước nóng với chất tẩy trước khi mặc lại. Việc thứ ba khó thực hiện nhất ở một tổ làm ngoài hiện trường.

Bộ quần áo lội nước giải quyết được phần lớn nhóm thứ nhất và thứ hai bằng cách tách da khỏi nước, nhưng nó không phải áo giáp. Chỉ cần một lỗ thủng bằng đầu đinh ở ống chân là toàn bộ cơ chế bảo vệ trở thành vô nghĩa, và tệ hơn là nước vào rồi ở lại bên trong suốt ca. Vì vậy, phần ủng phải đủ dày ở đế và mu bàn chân, và nhóm ủng bảo hộ dùng cho công trường có lót chống đâm xuyên nên được cân nhắc ở nơi đáy nhiều rác.

Hai bộ đồ cùng ghi chống thấm vẫn có thể khác nhau rất xa, và cách phân biệt là hỏi con số của phép thử áp suất thuỷ tĩnh nêu trong ISO 811. Phép thử ép nước lên một mặt của mẫu vải với áp suất tăng dần, và điểm dừng là lúc giọt nước thứ ba xuất hiện ở mặt bên kia; kết quả ghi theo chiều cao cột nước tính bằng milimét. Con số càng lớn thì lớp tráng càng chịu được áp lực của nước sâu và của việc tì người vào thành ao. Bộ đồ không có con số này chỉ chống được nước mưa hắt, không chống được cột nước ngang bụng ép vào ống chân suốt ca.

Hai bàn tay là điểm yếu còn lại. Người làm dưới nước thường thỏ tay xuống để mò và gỡ, và đó chính là lúc da tay tiếp xúc trực tiếp với bùn đáy nơi tích nhiều tác nhân nhất. Một đôi găng tay cao su cổ dài qua khuỷu là phần bổ sung rẻ nhất nhưng bị bỏ qua nhiều nhất trong bảng cấp phát cho tổ lội nước.

Vết Thương Hở Là Điều Kiện Loại Trừ

Đây là quy tắc nên được viết thành văn bản và áp dụng không ngoại lệ: người đang có vết xước, vết cắt, vết lở hoặc vết chàm ở tay và chân thì không bố trí xuống nước, kể cả khi đã có bộ đồ lội nước. Lý do là bộ đồ chỉ kín khi còn nguyên vẹn, và không ai biết nó còn nguyên vẹn hay không cho tới khi lên bờ. Với một vết thương hở, rủi ro nhiễm khuẩn tăng lên rất nhanh.

Nhóm bệnh đáng ngại nhất ở điều kiện Việt Nam là bệnh do xoắn khuẩn Leptospira, lây qua nước và bùn nhiễm nước tiểu động vật, điển hình là chuột. Mầm bệnh vào cơ thể qua da bị trầy và qua niêm mạc, và triệu chứng ban đầu rất giống cảm cúm nên hay bị bỏ qua. Bên cạnh đó là nguy cơ uốn ván khi vết thương tiếp xúc bùn đất, và nhóm nhiễm khuẩn mô mềm thông thường.

Cách làm ở hiện trường rất đơn giản: trước khi phân công, tổ trưởng hỏi một câu và nhìn nhanh hai bàn tay cùng cổ chân. Ai có vết hở thì chuyển sang phần việc trên bờ trong ngày hôm đó. Đây không phải một biện pháp kỷ luật mà là một phép đổi việc, nên nó không gây phản ứng và có thể duy trì lâu dài.

Việc Phải Làm Ngay Sau Khi Lên Bờ

Khoảng thời gian từ lúc lên bờ tới lúc rửa sạch là khoảng phơi nhiễm thật sự, và ở nhiều nơi khoảng đó kéo dài cả tiếng vì không có chỗ rửa. Trình tự dưới đây mất khoảng mười phút và giải quyết được phần lớn rủi ro.

1. Không chạm tay trần vào mặt, không hút thuốc và không ăn uống cho tới khi đã rửa tay.
2. Dội nước sạch lên mặt ngoài bộ đồ khi còn đang mặc, rửa trôi bùn trước khi cởi.
3. Cởi từ trên xuống, lộn mặt trong ra ngoài ở phần ống, để bùn không quẹt vào người.
4. Rửa tay và cẳng tay bằng xà phòng, ít nhất hai lần, chú ý kẽ móng.
5. Kiểm nhanh da chân và kẽ ngón, là hai vị trí dễ xước và dễ ẩm nhất.
6. Thay sang quần áo khô trước khi lên xe hoặc vào nhà ăn.

Về phía đơn vị, điều kiện tối thiểu để trình tự trên thực hiện được là một vòi nước sạch, xà phòng và một chỗ đứng không lầy. Ba thứ đó rẻ hơn bất kỳ món trang bị nào trong danh mục, nhưng lại bị bỏ qua nhiều nhất vì chúng không nằm trong ô phương tiện bảo vệ cá nhân của bảng dự toán.

Ở nhiều hệ quy chuẩn, ba thứ đó không phải khoản tuỳ tâm. Quy chuẩn vệ sinh nơi làm việc của Hoa Kỳ buộc chủ sử dụng lao động bố trí phương tiện rửa kèm xà phòng hoặc chất tẩy phù hợp và phương tiện làm khô hợp vệ sinh, đặt ở chỗ người lao động tới được. Ghi ba dòng đó vào dự toán hạng mục — một vòi nước sạch, xà phòng, một chỗ đứng không lầy — dễ được duyệt hơn nhiều so với việc xin bổ sung sau khi đã có người phải nghỉ vì viêm da.

Vì Sao Không Nên Dùng Chung Một Bộ

Bộ đồ lội nước đắt hơn đồ bảo hộ thông thường, nên nhiều nơi mua vài bộ treo ở kho rồi ai cần thì lấy. Cách này tiết kiệm trên sổ sách nhưng tạo ra hai vấn đề. Thứ nhất là vệ sinh: mặt trong bộ đồ hầu như luôn ẩm và đó là môi trường cho nấm da, nên nấm chân lây vòng quanh cả tổ chỉ sau vài tuần. Thứ hai là cỡ số: một bộ quá rộng khiến người mặc vướng chân khi bước trên đáy bùn.

Phương án hợp lý là cấp theo tên người cho những vị trí xuống nước thường xuyên, và chỉ giữ một hai bộ dùng chung cho trường hợp đột xuất. Bộ dùng chung phải được rửa, làm khô hẳn cả mặt trong và treo riêng, kèm một sổ nhỏ ghi ai mượn lúc nào. Khi có người báo viêm da, cuốn sổ đó cho biết ngay cần xử lý bộ nào.

Với tổ chỉ lội nước nông, một lựa chọn khác là cấp riêng ủng cao su cổ cao cho từng người và chỉ dùng chung phần quần yếm. Cách này giảm được chi phí mà vẫn tách riêng phần tiếp xúc trực tiếp với bàn chân, nơi xảy ra gần như toàn bộ các ca nấm da trong nhóm nghề này.

Triệu Chứng Cần Báo Ngay Sau Ca Lội Nước

Phần lớn bệnh liên quan tới nước bẩn không phát ngay mà xuất hiện sau vài ngày tới vài tuần. Đó là lý do người bệnh thường không liên hệ với công việc, và bác sĩ cũng không được cung cấp thông tin nghề nghiệp nên mất thêm thời gian chẩn đoán. Một danh sách ngắn dán ở chỗ thay đồ giúp rút ngắn khoảng trống đó.

• Sốt, đau đầu, đau cơ bắp chân dữ dội xuất hiện trong vòng hai tuần sau khi lội nước, kèm mắt đỏ.
• Vết xước cũ sưng nóng, chảy dịch đục hoặc lan rộng thay vì khô miệng.
• Ngứa, bọng nước hoặc bứt rát ở kẽ ngón chân kéo dài quá vài ngày.
• Tiêu chảy hoặc nôn sau ca làm việc có nước bắn vào mặt.
• Mắt đỏ cộm kéo dài, tai chảy dịch sau khi ngập nước quá đầu.
• Bàn chân tê, trắng bệch và nhăn lâu không hồi sau nhiều giờ ngâm nước.

Điều quan trọng nhất khi đi khám là nói rõ công việc: lội nước ở đâu, loại nước gì, bao lâu và có vết thương hở không. Bốn thông tin này đổi hướng chẩn đoán rất nhiều. Doanh nghiệp nên in sẵn một phiếu nhỏ ghi đặc điểm công việc để người lao động cầm theo, thay vì trông chờ họ tự nhớ và tự trình bày.

Chỗ Thay Đồ Và Nơi Treo Bộ Đồ Ướt

Chỗ thay đồ cần được chia thành hai vùng rõ rệt: vùng bẩn nơi cởi bộ đồ lội nước, và vùng sạch nơi để quần áo cá nhân. Giữa hai vùng là chỗ rửa tay. Nếu không phân vùng, bùn từ bộ đồ sẽ dính sang túi đựng đồ cá nhân và toàn bộ công sức rửa ráy trở nên vô ích. Cách chia đơn giản nhất là một tấm bạt và một vạch sơn trên nền.

Bộ đồ sau ca phải được treo lộn ngược ở nơi thoáng cho khô hẳn mặt trong. Gấp bộ đồ còn ẩm rồi nhét vào túi là cách nhanh nhất để tạo mùi và tạo nấm, đồng thời làm nếp gấp trên lớp tráng thành đường rạn. Nơi treo nên tránh nắng chiếu trực tiếp, vì tia cực tím làm lớp cao su và lớp tráng nhựa giòn đi nhanh hơn nhiều so với việc sử dụng bình thường.

Cuối cùng, nên gắn phần kiểm tình trạng bộ đồ vào đúng lúc treo lên, khi người thợ đang cầm nó trên tay và mặt trong đang được lật ra. Đó là thời điểm duy nhất trong ngày mà việc soát không tốn thêm thao tác nào. Phát hiện sớm một lỗ nhỏ giúp vá được ngay trong ngày, thay vì biết tới nó vào giữa ca hôm sau khi chân đã ướt.

Gộp lại, một tổ lội nước được bảo vệ đầy đủ cần ba thứ song song: bộ đồ còn kín, một quy tắc loại trừ khi có vết thương hở, và một chỗ rửa cuối ca. Thiếu một trong ba, hai thứ còn lại giảm giá trị rất nhanh. Đây cũng là lý do khi lập dự toán cho một hạng mục có làm việc dưới nước, phần chi phí nên gồm cả hạ tầng vệ sinh chứ không chỉ gồm bộ đồ.

Không Ai Xuống Nước Một Mình

Bộ đồ lội nước tạo ra một rủi ro riêng mà quần áo bảo hộ thông thường không có: khi nước tràn vào bên trong, khối nước đó đi theo người và làm nặng thêm rất nhanh. Ở chỗ nước ngang bụng, một bộ đã ngập nước khiến người mặc gần như không tự đứng dậy được nếu bị trượt chân trên đáy bùn. Đây là lý do quy tắc đi cặp phải được áp dụng cho mọi công việc dưới nước, kể cả những chỗ nhìn nông và quen thuộc.

• Luôn có ít nhất một người đứng trên bờ trong tầm nhìn và tầm gọi, không làm việc khác cùng lúc.
• Thống nhất trước một tín hiệu tay đơn giản cho tình huống cần lên ngay, vì nói không phải lúc nào cũng nghe được.
• Người trên bờ giữ sẵn một sào dài hoặc một đoạn dây; không nhảy xuống kéo bằng tay không.
• Không xuống nước ngay sau khi có mưa lớn, khi dòng chảy đổi hoặc khi không nhìn thấy đáy ở chỗ định bước tới.
• Dò đáy bằng chân hoặc bằng sào trước mỗi bước, không bước theo trí nhớ của lần trước.

Một thao tác nên tập trước khi cần tới: cách thoát khi bộ đồ đã ngập nước. Nguyên tắc là hạ trọng tâm, ngồi hoặc nằm nghiêng thay vì cố đứng thẳng, rồi lăn hoặc bò về phía bờ nông. Cố gượng đứng lên trong lúc chân đang lún và bộ đồ đang nặng là cách nhanh nhất để mất thăng bằng lần thứ hai. Buổi tập này mất mười lăm phút ở chỗ nước nông có người canh, và nó thay đổi hoàn toàn phản xạ của người thợ khi tình huống thật xảy ra.

Với những vị trí có nước sâu quá ngực hoặc có dòng chảy, bộ đồ lội nước không còn là phương án đúng và phải chuyển sang trang bị nổi cùng phương án cứu hộ riêng. Ranh giới này nên được ghi bằng một con số cụ thể trong quy trình của đơn vị, ví dụ mực nước tối đa cho phép làm việc bằng bộ liền ủng, thay vì để từng tổ tự ước lượng theo cảm giác vào từng ngày.