Quần áo lội nước là bộ đồ liền thân liền ủng, dùng cho người phải đứng hoặc lội trong nước trong suốt ca làm. Nó không phải áo mưa, cũng không phải đồ bơi. Điểm khác biệt nằm ở chỗ nó tạo một khối kín từ bàn chân lên tới ngực hoặc vai, không có mối nối nào ở vùng ngập nước.
Bài này tập trung vào cấu tạo và cách chọn theo môi trường làm việc. Nhánh chi tiết về tiêu chí đánh giá khả năng chống thấm nằm ở danh mục quần áo lội nước chống thấm.
Nhầm Quần Áo Lội Nước Với Đồ Lặn Là Sai Từ Gốc
Hai nhóm sản phẩm này giải quyết hai bài toán ngược nhau. Đồ lặn ôm sát người và cho phép một lớp nước mỏng lọt vào trong, lớp nước đó ấm lên nhờ thân nhiệt và trở thành lớp cách nhiệt. Người lặn ướt toàn thân là chuyện bình thường.
Quần áo lội nước làm ngược lại: chặn nước từ ngoài vào để người mặc không bị ướt từ phía ngoài. Thân đồ rộng, không ôm sát, bên trong vẫn mặc được quần áo thường. Đó là lý do nó phù hợp với công việc kéo dài nhiều giờ trong nước nông, chứ không phù hợp với việc bơi hay lặn sâu.
Sự khác biệt này đổi hẳn hệ quả an toàn. Khi người mặc bị ngã xuống chỗ sâu, nước tràn vào thân đồ sẽ biến bộ quần áo thành một khối nặng kéo chân xuống. Đó là lý do bộ đồ luôn đi kèm khuyến cáo thắt chặt đai eo, và là lý do không được dùng nó ở nơi nước sâu quá ngực hay có dòng chảy mạnh.
Định nghĩa gọn lại như sau: đây là trang phục bảo hộ tạo rào cản cơ học giữa cơ thể với nước, bùn và chất lỏng bẩn, dùng ở độ sâu không quá chiều cao thân đồ. Mọi tính năng khác đều phụ thuộc vào việc rào cản đó còn nguyên vẹn hay không.
PVC Tráng Vải, Cao Su Lưu Hoá Và Nylon Phủ
Nhóm PVC tráng trên nền vải là loại phổ biến nhất ở Việt Nam. Cấu tạo gồm một lớp vải dệt làm xương chịu lực, hai mặt phủ PVC để chặn nước. Ưu điểm là giá hợp lý, dễ hàn vá khi thủng và kháng được nhiều loại chất bẩn. Nhược điểm là cứng khi trời lạnh và nóng bí khi trời nắng, vì không thoát được hơi ẩm từ bên trong.
Nhóm cao su lưu hoá nặng hơn và đắt hơn, bù lại mềm dẻo hơn rõ rệt và chịu được số lần gấp nhiều hơn trước khi nứt. Ở những vị trí phải ngồi xổm, quỳ gối hoặc bước qua thành bể liên tục, cao su bền hơn hẳn. Đây cũng là nhóm chịu được dầu mỡ và một số hoá chất tốt hơn.
Nhóm nylon phủ nhẹ nhất trong ba loại, gấp gọn được và ít gây mệt khi đi bộ xa. Đổi lại độ bền cơ học thấp, dễ rách khi cọ vào đá dăm, kim loại sắc hay gốc cây. Nhóm này hợp với công việc kiểm tra di chuyển nhiều, không hợp với thi công.
Độ dày vật liệu không đồng nghĩa với độ bền. Một bộ dày nhưng nền vải thưa vẫn rách nhanh hơn bộ mỏng có nền vải dệt dày. Khi so hai mẫu, nên nhìn vào mật độ sợi của lớp vải ở chỗ cắt, không chỉ sờ độ dày tổng.
Với môi trường có hoá chất thật, ba nhóm trên đều không đủ. Phải chuyển sang trang phục có phân loại chống hoá chất theo từng kiểu phơi nhiễm, ví dụ tạt lỏng hay phun tia. Các kiểu phân loại này được giải thích ở danh mục bộ đồ chống hoá chất.
Kiểu Liền Ủng, Rời Ủng Và Kiểu Yếm
Kiểu liền ủng gắn thẳng ủng vào thân đồ, không có đường nối ở cổ chân. Đây là kiểu kín nhất và phù hợp với người đứng nước nhiều giờ. Điểm bất lợi là khi ủng hỏng thì phải bỏ cả bộ, và cỡ ủng đã cố định theo cỡ thân nên không chọn riêng được.
Kiểu rời ủng dùng thân quần có viền bó ở cổ chân, đi kèm ủng riêng. Ưu điểm là thay được từng phần, chọn đúng cỡ chân và dễ vệ sinh hơn. Nhược điểm là chỗ giao nhau luôn là điểm yếu, phải bó chặt và kiểm tra thường xuyên.
Kiểu yếm cao đến ngực và có quai đeo vai, phần trên hở lưng. Đây là kiểu thoáng nhất, giảm đáng kể cảm giác hấp hơi khi làm ngoài trời nắng. Đổi lại nó chỉ hợp khi mực nước thấp và không có nước bắn mạnh từ trên xuống.
Còn một biến thể ít gặp hơn là kiểu liền thân có mũ trùm. Kiểu này dành cho công việc có nước bắn từ trên như xịt rửa áp lực, vệ sinh bể chứa. Điểm cần cân nhắc là mũ trùm làm giảm tầm nhìn ngang và cản nghe, nên không dùng ở khu vực có xe nâng hoặc thiết bị di chuyển.
Khi chọn kiểu, nên bắt đầu bằng câu hỏi nước tới đâu và nước đến từ hướng nào. Nước tầm bắp chân thì kiểu rời ủng là đủ và tiện nhất. Nước tới đùi trở lên thì phải liền ủng. Nước bắn từ trên thì cần thêm mũ hoặc áo khoác phủ ngoài.
Mối Hàn Là Chỗ Rò Đầu Tiên
Vật liệu hiếm khi thủng giữa mảng. Chỗ hỏng đầu tiên gần như luôn là đường ghép nối hai tấm. Đó là lý do chất lượng mối nối quyết định tuổi thọ bộ đồ nhiều hơn bản thân vật liệu.
Có ba cách ghép. Ghép bằng chỉ khâu là rẻ nhất nhưng mỗi mũi kim là một lỗ xuyên qua vật liệu, nên bắt buộc phải dán băng chèn bên trong. Ghép bằng hàn nhiệt làm chảy hai mép thành một khối, không tạo lỗ và kín hơn hẳn. Ghép bằng hàn cao tần cho mối nối đều nhất và thường gặp ở hàng cao cấp.
Cách kiểm tra mối nối rất đơn giản: lộn trái bộ đồ và soi dọc đường ghép ra ánh sáng. Đường hàn tốt liền mạch, không rỗ khí, không có đoạn bị chảy quá tay làm mỏng vật liệu. Nếu thấy đường chỉ mà không thấy băng chèn bên trong, bộ đó sẽ rỉ ngay từ những buổi đầu.
Ba vị trí chịu lực nhiều nhất là đáy quần, đầu gối và chỗ nối thân với ủng. Hàng làm tốt sẽ gia cố thêm một lớp ở đúng ba chỗ đó. Khi nhận hàng, nên sờ và so ba vị trí này giữa các mẫu; chênh lệch về giá thường nằm ở đây chứ không ở chỗ khác.
Chọn Theo Độ Sâu Và Nhiệt Độ Nước
Độ sâu quyết định chiều cao thân đồ, và quy tắc là lấy mức nước sâu nhất cộng thêm một khoảng dự trữ. Nước ngang đầu gối mà chọn bộ cao đến đùi là sớm muộn cũng ướt, vì người làm việc có lúc phải cúi xuống hay bước hụt.
Nhiệt độ nước quyết định lớp mặc bên trong. Bộ đồ lội nước không giữ ấm, nó chỉ giữ khô. Người đứng nước lạnh nhiều giờ vẫn mất nhiệt nhanh qua lớp vật liệu mỏng. Giải pháp là mặc thêm lớp giữ nhiệt bên trong, không phải mua bộ đồ dày hơn.
Chuyện hơi ẩm đọng bên trong đã được đưa vào nhãn từ lâu. Trang tổng hợp về quần áo bảo vệ trước mối nguy vật lý của Cơ quan An toàn và Sức khỏe Lao động châu Âu mô tả cách EN 343 chấm quần áo chống nước bằng hai chỉ số riêng biệt, mỗi chỉ số từ 1 đến 4: một chỉ số cho khả năng cản nước từ ngoài vào, một chỉ số cho trở kháng hơi nước tức khả năng cho mồ hôi thoát ra. Khi chỉ số thứ hai chỉ đạt hạng 1, nhãn buộc phải ghi rằng thời gian mặc bị giới hạn. Đọc theo đó, bộ đạt 4 và 1 không phải hàng tốt hơn bộ đạt 3 và 3; nó là bộ dành cho ca ngắn.
Ngược lại, làm việc giữa trưa nắng thì vấn đề là hơi ẩm đọng bên trong. Mồ hôi không thoát được sẽ làm ướt người mặc từ phía trong, và nhiều người tưởng bộ đồ bị thủng. Cách xử lý là chọn kiểu yếm hở lưng, mặc áo thấm hút bên trong và sắp xếp giờ làm tránh khung giờ nắng gắt.
Mặt đáy nơi làm việc cũng phải tính. Đáy bùn mềm cần đế vấu cao để không lún; đáy đá trơn rêu cần đế nhiều cạnh nhỏ; đáy bê tông có mảnh vỡ cần đế dày chống đâm. Nhiều bộ đồ lội nước bán sẵn có đế khá mỏng, nên nếu đáy xấu thì kiểu rời ủng ghép với ủng mũi thép là phương án an toàn hơn. Các dòng ủng mũi và đế thép nằm ở trang ủng Thùy Dương.
Cuối cùng là cỡ người. Bộ đồ quá chật làm căng đường hàn mỗi khi cúi người, và đó chính là nguyên nhân bục sớm. Bộ quá rộng thì vướng chân và dễ vấp. Nên thử bằng cách ngồi xổm hết cỡ và giơ tay cao quá đầu ngay tại chỗ, trước khi chốt đơn.
Quy Tắc Làm Việc Dưới Nước Cho Cả Tổ
Bộ đồ chỉ là một phần của phương án. Phần còn lại là cách tổ chức công việc, và đây mới là chỗ quyết định khi có sự cố. Nguyên tắc đầu tiên là không làm việc một mình dưới nước, kể cả ở chỗ chỉ ngập ngang đầu gối. Người thứ hai đứng trên bờ có nhiệm vụ quan sát và giữ liên lạc, không kiêm việc khác.
Nguyên tắc thứ hai là dò đáy trước khi bước. Nước đục che hết hố, ống chôn, mảnh kính và bùn lún. Một cây gậy dài dùng để thăm dò từng bước giúp tránh phần lớn tình huống hụt chân. Với khu vực làm việc thường xuyên, nên khảo sát và cắm cọc đánh dấu vùng an toàn thay vì dò lại mỗi lần.
Nguyên tắc thứ ba liên quan tới nước thải và nước tù. Ngoài rủi ro cơ học còn có rủi ro sinh học. Vết xước hở dưới lớp đồ bảo hộ là đường vào của vi khuẩn, nên người có vết thương hở ở chân không nên nhận việc lội nước cho tới khi lành. Sau ca làm, rửa tay chân bằng nước sạch và xà phòng là bước bắt buộc, không phải tùy chọn.
Nguyên tắc thứ tư là điện. Nhiều khu vực lội nước có bơm chìm, đèn chiếu sáng tạm hoặc dây kéo từ tủ điện gần đó. Nước và dây điện tạm là tổ hợp nguy hiểm nhất trong nhóm công việc này. Mọi thiết bị điện dùng ở khu vực ngập phải qua thiết bị chống dòng rò, và dây dẫn phải treo cao chứ không thả xuống nước.
Nguyên tắc cuối là biết khi nào dừng. Nước dâng nhanh, dòng chảy mạnh lên, trời chuyển mưa lớn hoặc người bắt đầu run vì lạnh đều là căn cứ rút lên bờ. Bộ đồ lội nước không giúp gì trong ba tình huống đó, và cố làm nốt phần việc còn lại là cách sinh ra tai nạn ở đúng những chỗ vốn không nguy hiểm.
Chăm Bộ Đồ Sau Mỗi Ca Làm
Sau mỗi ca, phải xả sạch bùn và chất bẩn bám trên bề mặt. Bùn khô đóng thành mảng cứng sẽ cào xước lớp phủ mỗi khi bộ đồ bị gấp. Với khu vực có nước thải, nên tráng bằng nước sạch trước khi treo, vừa để giữ vật liệu vừa để tránh mang mầm bệnh về nhà.
Phơi đúng cách quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Treo ngược để nước trong ủng chảy hết ra, phơi nơi thoáng gió và tránh nắng trực tiếp. Ánh nắng gắt làm bạc và giòn lớp phủ, còn treo trong phòng kín ẩm thì sinh mốc ở mặt trong. Đóng bộ đồ còn ẩm vào túi là cách hủy nó nhanh nhất.
Không gấp bộ đồ theo cùng một nếp lặp lại. Nếp gấp cố định sẽ thành vết rạn rồi thành lỗ. Cách tốt nhất là treo trên móc rộng bản; nếu phải cất vào túi, nên cuộn lỏng thay vì gấp góc và đổi chiều cuộn giữa các lần.
Chỗ thủng nhỏ hoàn toàn vá được và nên vá sớm. Bộ kit vá gồm miếng vá cùng chất liệu và keo chuyên dụng. Quy trình là làm sạch, làm khô, làm nhám nhẹ quanh lỗ, dán miếng vá trùm rộng hơn mép lỗ ít nhất 2 cm mỗi phía, rồi ép và để khô đủ thời gian theo hướng dẫn. Để tới khi lỗ rách dài thì không vá được nữa.
Một bộ đồ lội nước đã rỉ nhiều chỗ không nên giữ lại cho người khác dùng tạm. Nó tạo cảm giác đã được bảo vệ trong khi thực tế thì không, đây là tình huống tệ hơn so với biết rõ mình đang không có đồ bảo hộ. Danh mục trang phục bảo hộ theo từng mối nguy có ở trang quần áo bảo hộ cho từng vị trí.
Về số lượng cấp phát, nên tính dư so với số người, vì bộ đồ ướt bên trong cần ít nhất một ngày để khô hẳn. Đơn vị chỉ cấp đúng số người thường rơi vào cảnh người đi làm ca sáng mặc lại bộ còn ẩm của ca chiều hôm trước, và đó là con đường dẫn tới bệnh ngoài da chứ không phải tiết kiệm.
Mỗi bộ nên được đánh dấu tên người dùng bằng bút không phai ở mặt trong. Dùng chung bộ đồ lội nước giữa nhiều người vừa gây vấn đề vệ sinh, vừa khiến không ai chịu trách nhiệm khi bộ đồ hỏng. Một dấu tên nhỏ giải quyết được cả hai chuyện đó mà không tốn thêm chi phí nào.
Quần áo lội nước thường được dùng kèm ủng cổ cao để bịt kín phần chân. Xem các mẫu phù hợp trong danh mục ủng bảo hộ cổ cao chống thấm để trang bị đồng bộ cho tổ làm việc.
