Phần lớn đơn hàng nút bịt tai được chốt theo giá và theo con số in to nhất trên bao bì. Kết quả là nhiều nhà máy phát đủ nút cho công nhân mà mức ồn tới tai vẫn vượt ngưỡng, hoặc ngược lại, giảm ồn quá tay khiến người đứng máy không nghe được còi xe nâng. Bài này đi theo trình tự ngược với thói quen mua hàng: bắt đầu từ số đo tại vị trí làm việc, quy đổi ra mức giảm ồn cần có, rồi mới chọn sản phẩm.
Cách Chọn Nút Bịt Tai Chống Ồn Bắt Đầu Từ Số Đo
Việc đầu tiên không phải là gọi nhà cung cấp mà là đo mức ồn tại từng vị trí làm việc. Một xưởng thường có nhiều vùng ồn khác nhau tới hơn mười đề xi ben, và chênh lệch đó đủ để đổi hẳn nhóm sản phẩm cần dùng. Số đo nên ghi theo vị trí đứng thật của người thợ, ở tầm tai, trong lúc máy chạy chế độ nặng nhất.
Kết quả đo nên có hai con số cho mỗi vị trí: mức theo thang A và mức theo thang C. Thang A mô phỏng cách tai người cảm nhận, dùng để so với ngưỡng cho phép. Thang C giữ lại phần âm trầm, và đây là con số cần thiết khi tính hiệu quả của thiết bị bảo vệ thính giác. Thiếu thang C thì phép quy đổi ở mục sau chỉ là ước lượng thô.
Có bảng đo rồi thì bài toán chọn sản phẩm trở nên rõ ràng. Vùng ồn vừa phải cần mức giảm thấp và ưu tiên sự thoải mái; vùng ồn cao cần mức giảm lớn hơn; vùng ồn rất cao cần tính tới phương án đeo hai lớp và rút ngắn thời gian tiếp xúc. Cách phân nhóm này cũng giúp lập định mức mua theo từng khu thay vì mua một mã cho cả nhà máy.
Ba Nhóm Nút Bịt Tai Và Cách Dùng Từng Nhóm
Nhóm bọt polyurethane nở chậm được bóp nhỏ, nhét vào ống tai rồi tự nở lấp đầy. Đây là nhóm cho mức giảm ồn cao nhất và giá thấp nhất, nhưng chỉ dùng một lần hoặc vài lần rồi bỏ. Bọt xốp giữ lại bụi và dầu rất tốt, nên khi bẩn thì thay chứ không rửa.
Nhóm silicone hoặc cao su định hình dạng thông, dạng cánh thì tái sử dụng được: rửa sạch bằng nước xà phòng loãng, để khô là dùng tiếp. Vật liệu mềm dẻo nên không gây đau khi đeo thời gian dài, phù hợp người đeo liên tục cả ca. Chi phí dài hạn thấp hơn nhóm bọt nếu quản lý vệ sinh tốt.
Nhóm có cán cầm có phần cán cứng cho phép đeo mà không chạm tay vào phần nhét vào tai. Đây là nhóm rất đáng giá ở xưởng cơ khí, đúc, sơn, nơi tay công nhân luôn dính dầu mỡ và bụi kim loại, nguyên nhân phổ biến gây viêm ống tai ngoài.
Toàn bộ ba nhóm đều có bản nối dây và bản rời. Bản nối dây tiện cho người ra vào vùng ồn nhiều lần trong ca. Bản rời bắt buộc dùng ở nơi có trục quay, băng tải hoặc chi tiết cuốn hở, vì sợi dây có thể bị cuốn vào máy. Nguyên tắc ngắn gọn: có chi tiết quay hở thì không dùng dây nối.
Đọc Chỉ Số SNR Và NRR Trên Bao Bì
Tiêu chuẩn châu Âu EN 352-2 là phần dành riêng cho nút tai, còn EN 352-1 dành cho chụp tai. Sản phẩm đạt chuẩn công bố kèm chỉ số SNR, tức mức giảm ồn đơn trị tính bằng đề xi ben. Cách dùng chỉ số này là lấy mức ồn đo theo thang C tại vị trí làm việc trừ đi SNR, ra mức ồn ước tính tại tai.
NRR là chỉ số đơn trị của hệ Mỹ, đo theo ANSI S3.19 và tính ra con số cuối theo một lối riêng, nên không có hằng số nào quy đổi được NRR sang SNR hay ngược lại. Cách dùng NRR cũng khác: OSHA hướng dẫn lấy mức đo theo thang A tại vị trí làm việc rồi trừ đi phần NRR trừ bảy, tức phải hạ bảy đơn vị khỏi con số in trên hộp trước khi tính. Khi so sánh hai sản phẩm, phải so cùng hệ chỉ số, không đặt thẳng NRR cạnh SNR rồi kết luận cái nào tốt hơn.
Bên cạnh con số đơn trị, nhiều nhà sản xuất còn công bố ba giá trị theo dải tần cao, trung và thấp. Bộ ba này hữu ích khi tiếng ồn tại xưởng lệch hẳn về một dải, chẳng hạn tiếng máy nén khí xả rít ở tần số cao hay tiếng máy dập ầm ở tần số thấp. Cùng một chỉ số đơn trị nhưng hai mẫu có thể xử lý hai dải này khác hẳn nhau.
Quy Đổi Chỉ Số Công Bố Ra Mức Giảm Ồn Thực Tế
Bước này là nguyên nhân khiến nhiều chương trình bảo vệ thính lực không có kết quả. Chỉ số công bố được đo trong phòng thí nghiệm, trên người đã được hướng dẫn đeo hoàn hảo, ngồi yên. Hiện trường không có điều kiện nào trong ba điều kiện đó.
Cách xử lý phổ biến là chiết giảm chỉ số trước khi tính. Viện quốc gia về an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp Hoa Kỳ khuyến nghị hệ số chiết giảm khác nhau theo kiểu thiết bị, áp lên phần NRR trừ bảy chứ không áp thẳng lên con số in trần: chụp tai giữ lại ba phần tư, nút bọt nở chậm giữ lại một nửa, còn các kiểu nút khác chỉ giữ lại ba mươi phần trăm. Bộ hệ số này gắn với hệ NRR của Mỹ, không đem áp cho chỉ số SNR của châu Âu. Con số nghe có vẻ khắt khe, nhưng nó phản ánh đúng chênh lệch giữa phòng thử và nhà xưởng.
Lấy một ví dụ để thấy khác biệt. Vị trí đo được chín mươi bảy đề xi ben theo thang A, nút bọt công bố NRR ba mươi. Tính thô kiểu lấy chín mươi bảy trừ thẳng ba mươi thì mức tại tai còn sáu mươi bảy, nghe rất an toàn. Làm đúng thì hạ bảy trước, còn hai mươi ba, rồi chiết giảm một nửa cho nhóm nút bọt, mức giảm thực chỉ còn khoảng mười một, và mức tại tai xấp xỉ tám mươi sáu. Con số thứ hai mới là con số dùng để ra quyết định.
Chiều ngược lại cũng phải kiểm. Nếu mức tại tai sau khi tính bị kéo xuống dưới khoảng bảy mươi đề xi ben, người đeo rơi vào trạng thái bảo vệ quá mức: không nghe được tiếng gọi cảnh báo, còi xe nâng hay tiếng máy chạy bất thường. Chọn chỉ số cao nhất có thể không phải là chọn tốt nhất, và đây là lỗi thường gặp ở các đơn hàng đặt theo cảm tính.
Tài liệu tham chiếu về mức ồn nghề nghiệp có thể xem tại chuyên mục occupational noise exposure của OSHA và trang noise and hearing loss của NIOSH. Hai nguồn này trình bày cả ngưỡng tiếp xúc lẫn cách tính hiệu quả thiết bị bảo vệ.
Buổi Kiểm Độ Khít Tại Xưởng Và Cách Đeo Đúng
Một chiếc nút có chỉ số cao nhưng nhét hời chỉ cho hiệu quả bằng một phần nhỏ so với công bố. Với nút bọt, thao tác đúng gồm ba nhịp.
- Vê nhỏ: lăn nút giữa hai ngón tay sạch thành hình trụ nhỏ, không để nếp gấp.
- Kéo vành tai: đưa tay vòng qua đỉnh đầu kéo vành tai lên và ra sau để ống tai thẳng ra, rồi đẩy nút vào sâu.
- Giữ tại chỗ: giữ ngón tay đè nhẹ khoảng hai mươi tới ba mươi giây cho nút nở hết.
Cách tự kiểm nhanh: bịt lòng bàn tay lên hai tai rồi bỏ ra. Nếu âm thanh xung quanh gần như không đổi thì nút đã kín; nếu thấy rõ sự khác biệt, nút đang hở và cần đeo lại. Đây là bài kiểm nên dạy cho công nhân ngay trong buổi huấn luyện đầu ca.
Ở quy mô nhà máy, nên tổ chức một buổi kiểm độ khít định kỳ thay vì tin vào cảm nhận của từng người. Cách làm đơn giản nhất mà không cần thiết bị: chia nhóm mười người, cho từng người đeo rồi tự đọc to một câu trong khi nhóm bên cạnh đứng cách ba mét nói chuyện bình thường. Người đeo đúng sẽ nghe giọng mình vang và trầm hẳn trong đầu, còn tiếng bên ngoài mờ đi rõ rệt. Ai không thấy hiệu ứng đó thì đeo lại và được kèm trực tiếp.
Kết quả buổi kiểm nên ghi lại theo tên người, kèm mã sản phẩm và cỡ đã dùng. Sau vài đợt, bảng này cho thấy rất nhanh mã nào không hợp với phần đông và ai cần đổi sang cỡ khác. Đó là dữ liệu có ích hơn nhiều so với việc đếm số hộp nút đã phát.
Vệ Sinh, Thay Thế Và Điểm Đặt Trạm Cấp Phát
Nhét nút bẩn vào ống tai là con đường ngắn nhất dẫn tới viêm nhiễm, và hậu quả là công nhân bỏ không đeo nữa. Vài quy tắc dưới đây giữ cho tỉ lệ đeo không tụt giữa chừng.
- Nút bọt dùng rồi bị bụi bám thì bỏ, không giặt để dùng lại vì sợi bọt mất độ đàn hồi.
- Nút silicone rửa bằng nước ấm pha xà phòng nhẹ, để khô tự nhiên, cất trong hộp riêng của từng người. Không dùng chung giữa các ca.
- Thay khi nút bị cứng, rách, đổi màu, hoặc khi dây nối bị đứt. Không buộc nối tạm sợi dây đã đứt.
- Đặt trạm cấp phát ngay cửa vào khu vực ồn thay vì ở kho, vì người lao động thường không quay ngược đường để lấy đồ bảo hộ.
- Để sẵn hai tới ba cỡ tại trạm, vì ống tai người trưởng thành chênh nhau khá nhiều và một cỡ duy nhất luôn bỏ sót một nhóm.
Việc phân bổ đúng loại cho đúng vị trí nên dựa trên bản đồ ồn của nhà máy. Danh mục bảo hộ tai bao gồm cả nút và chụp tai để bố trí linh hoạt theo từng khu. Với vùng vượt ngưỡng nhiều, phương án đeo hai lớp dùng nút bên trong kết hợp chụp bịt tai chống ồn bên ngoài cho mức giảm cao hơn, nhưng phần cộng thêm không bằng tổng hai chỉ số mà chỉ nhỉnh hơn thiết bị tốt hơn vài đơn vị.
Với đơn hàng cho vài trăm lao động, nên lấy mẫu hai đến ba mã khác nhau cho công nhân dùng thử một tuần rồi mới chốt. Lý do: kích thước ống tai khác nhau khá nhiều, một mã vừa với người này có thể gây đau hoặc tụt ra với người khác, và tỉ lệ tuân thủ đeo mới là thước đo hiệu quả thật sự. Các dòng trong nhóm nút tai chống ồn nhập khẩu đều có tài liệu công bố chỉ số kèm theo để đối chiếu trước khi chốt đơn.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Nút Bịt Tai Chống Ồn
Đeo Nút Tai Cả Ca Tám Tiếng Có Hại Không?
Không, nếu nút sạch, đúng cỡ và được tháo ra khi nghỉ giải lao. Vấn đề thường đến từ vệ sinh kém hoặc nút quá to gây ép ống tai, chứ không phải từ thời lượng đeo.
Đeo Nút Tai Có Nghe Được Người Khác Nói Không?
Có, miễn là không chọn mức giảm ồn quá cao so với môi trường. Trong nhiều trường hợp, nút tai còn giúp nghe lời nói rõ hơn vì cắt bớt nền ồn ù liên tục.
Nút Tai Hay Chụp Tai Tốt Hơn?
Nút tai gọn, không vướng mũ bảo hộ và mát hơn trong nhà xưởng nóng. Chụp tai dễ kiểm tra bằng mắt từ xa và đeo nhanh. Nhiều nhà máy dùng song song: nút cho người đứng máy, chụp cho người ra vào giám sát.
Có Cần Đo Lại Mức Ồn Hằng Năm Không?
Nên đo lại mỗi khi thay đổi máy móc, đổi bố trí mặt bằng hoặc tăng ca sản xuất, và định kỳ theo quy định nội bộ. Một chiếc máy cũ đi hoặc một vách ngăn bị dỡ bỏ có thể làm mức ồn đổi vài đề xi ben, đủ để bảng chọn sản phẩm trước đó không còn đúng.
Vì Sao Hai Người Cùng Đeo Một Mã Lại Cho Kết Quả Khác Nhau?
Vì hình dạng ống tai khác nhau và thao tác đeo khác nhau. Ống tai cong nhiều thì nút chỉ chạm cửa ống, phần thân còn nằm ngoài, và khe hở đó làm mất phần lớn hiệu quả. Đây chính là lý do buổi kiểm độ khít quan trọng hơn việc so chỉ số giữa các mã sản phẩm.
