Chiếc mũ có đỉnh phẳng, thân đứng và lưỡi trai ngắn nằm gần ngang được gọi là mũ kepi. Nó đi ra từ quân đội Pháp thế kỷ 19 rồi lan sang nhiều lực lượng khác, và nay có mặt trong đồng phục bảo vệ, lễ tân khách sạn, nhân viên trông xe và cả đội điều phối sự kiện.
Bài viết này không bàn chuyện đẹp xấu mà bàn phần kỹ thuật: từng chi tiết trên thân mũ làm gì, đo vòng đầu thế nào cho đúng, vì sao mũ mất form chỉ sau vài tháng, và gắn phù hiệu kiểu nào thì bền. Đây là những thứ quyết định một đơn đồng phục đứng được bao lâu.
Mũ Kepi Thời Trang Khác Mũ Lưỡi Trai Ở Điểm Nào
Hai loại mũ này hay bị gọi lẫn khi đặt hàng, dẫn tới nhận về không đúng thứ mong đợi. Kepi có thân dựng đứng nhờ một lớp cốt bên trong, đỉnh phẳng và thường rộng hơn phần chân mũ, nhìn ngang thấy một khối hình thang. Mũ lưỡi trai kiểu thể thao thì thân mềm ghép nhiều mảnh, đỉnh tròn ôm theo sọ đầu.
Điểm khác thứ hai nằm ở lưỡi trai. Lưỡi của kepi ngắn, cứng, bọc da hoặc nhựa bóng và nằm gần như song song với mặt đất. Lưỡi của mũ thể thao dài hơn, cong xuống để che nắng. Hệ quả là kepi che nắng kém hơn nhưng giữ được vẻ nghiêm chỉnh, hợp với vị trí đứng cổng, quầy lễ tân hay khu sảnh có mái.
Thứ ba là phần trang trí. Kepi thường có một sợi dây bệt hoặc dây bỉn chạy ngang phía trên lưỡi, hai đầu gài bằng nút kim loại nhỏ, kèm một vị trí để gắn phù hiệu ngay chính giữa thân trước. Đó chính là chỗ doanh nghiệp đặt logo, và cũng là lý do kepi được chọn làm đồng phục thay vì mũ mềm.
Về cỡ số thì không còn tiêu chuẩn quốc tế nào để bám: ISO 4417 về cỡ số mũ nón đã bị thu hồi và thay bằng ISO 8559-2 về chỉ số kích thước chính, nên số đo đầu nay tra trong bộ ISO 8559, tra được qua trang danh mục ICS 61.020 về hàng may mặc của ISO. Vì vậy khi đặt hàng vẫn phải gửi ảnh mẫu kèm bảng vòng đầu cụ thể chứ không chỉ nói tên loại.
Cấu Tạo Thân Mũ Và Vai Trò Từng Chi Tiết
Một chiếc kepi may đủ chi tiết gồm sáu phần. Đỉnh mũ là mặt phẳng phía trên, thường căng trên một vòng định hình. Thân mũ là dải vải đứng nối đỉnh với chân mũ. Cốt định hình nằm ẩn bên trong thân, là thứ quyết định mũ đứng hay xập.
Ba phần còn lại nằm ở phía dưới và bên trong. Lưỡi trai gắn vào chân mũ phía trước, lõi thường là nhựa cứng bọc vải hoặc bọc giả da. Dây trang trí chạy ngang trên lưỡi, gài bằng hai nút nhỏ hai bên. Đai lót thấm mồ hôi viền quanh mép trong chân mũ, tiếp xúc trực tiếp với trán người đội.
Đai lót là chi tiết đáng soi nhất khi kiểm hàng mà hầu như không ai xem. Đai làm bằng vải có khả năng hút ẩm sẽ đỡ khó chịu khi đứng ngoài nắng cả ca; đai bằng nhựa bóng thì rẻ hơn nhưng động mồ hôi và trượt. Đai khâu được bằng đường chỉ khép kín còn cho phép thay khi cũ, thay vì phải bỏ cả chiếc mũ.
Ngoài sáu phần đó còn một chi tiết dễ bỏ sót: lỗ thoáng. Kepi thân kín không có lỗ sẽ hấp hơi rất nhanh trong thời tiết miền Nam. Hai bên thân nên có khuyên kim loại hoặc lỗ thêu vắt sợi, vừa thoát hơi vừa không phá dáng nghiêm chỉnh của mũ.
Đo Vòng Đầu Và Chọn Cỡ Cho Đơn Đồng Phục
Cỡ mũ kepi được gọi theo số đo vòng đầu tính bằng xăng-ti-mét. Cách đo đúng là dùng thước dây mềm, vòng qua trán ở phía trên chân mày một đoạn ngắn, rồi vòng ra sau qua chỗ nhô nhất của gáy. Giữ thước sát da nhưng không siết, và đo khi tóc để bình thường chứ không vuốt dẹp.
Với đơn đồng phục, nên lập bảng số đo cho từng người thay vì ước lượng theo tỷ lệ nam nữ. Cách nhanh là in một bảng giấy gồm tên, bộ phận và ô trống điền số đo, rồi giao cho từng tổ tự đo chéo cho nhau trong một buổi. Số liệu này còn dùng lại được cho các đợt sau.
Gặp số đo rơi đúng giữa hai cỡ thì lấy cỡ lớn hơn. Mũ rộng một chút còn chèn thêm một dải mốp mỏng sau đai lót để bù, còn mũ chật thì không có cách nào nới ra. Người đội mũ chật sẽ hằn vết đỏ trên trán sau vài giờ và sớm muộn cũng bỏ mũ ra.
Nếu đơn hàng có cả các món đội đầu khác, nên đặt chung một lần để đồng bộ màu và chất vải. Các nhóm như mũ lưỡi trai dùng cho bộ phận làm ngoài trời và kepi dùng cho bộ phận tiếp khách thường đi cặp với nhau trong cùng một bộ nhận diện.
Chất Liệu Vải Và Cách Mũ Giữ Được Form
Ba loại vải hay dùng cho kepi là kaki, kate và gabardine. Kaki dày, đứng dáng, chịu được nắng nhưng nặng và bí hơn. Kate mỏng nhẹ và mát, bù lại dễ nhăn và cần cốt cứng hơn để giữ dáng. Gabardine có mặt vải chéo mịn, lên form đẹp và ít bạc màu, thường dùng cho đồng phục cấp quản lý.
Màu vải đáng cân nhắc hơn người ta tưởng. Màu đậm trông nghiêm nhưng hấp nhiệt và lộ vết muối mồ hôi rõ hơn. Màu nhạt mát hơn nhưng bắt bẩn. Với vị trí đứng cổng cả ngày ngoài nắng, màu trung tính và vải có pha sợi bông thường được người đội chấp nhận lâu dài hơn.
Phần giữ form nằm ở cốt. Cốt nhựa mỏng rẻ tiền nhưng gẫy khi gặp nước và gấp, một lần bị bóp méo là không trở lại được. Cốt mút ép dày đàn hồi tốt hơn và tự bật lại sau khi bị đè. Khi duyệt mẫu, hãy bóp nhẹ thân mũ rồi buông ra, mũ tốt sẽ trở về nguyên dáng gần như tức thì.
Cách bảo quản cũng góp phần lớn. Mũ nên đặt ngửa trên kệ hoặc úp lên một vật tròn có cỡ tương đương đầu, không chồng lên nhau quá cao và không nhét vào ngăn tủ chật. Nhiều ca trực kết thúc bằng việc quăng mũ vào cốp xe máy, chỉ vài tháng như vậy là thân mũ méo hẳn.
Gắn Phù Hiệu Và Logo Trên Thân Mũ
Có ba cách đưa logo lên mũ và mỗi cách hợp một tình huống. Thêu trực tiếp lên thân trước cho độ bền cao nhất và không bị rơi mất, nhưng logo nhiều màu chuyển sắc thì thêu ra không giống bản thiết kế. Thêu cũng làm cứng một mảng vải, nên logo quá to sẽ làm thân mũ gợn sóng.
Cách thứ hai là phù hiệu kim loại gài qua hai chân ghim ở mặt sau. Kiểu này sắc nét và sang, phù hợp lễ tân và bảo vệ toà nhà. Nhược điểm là hai lỗ ghim làm yếu vải theo thời gian, nên mặt trong phải có miếng đệm hoặc tấm nhựa lót để phân lực.
Cách thứ ba là phù hiệu vải thêu rời, gắn bằng đai gai hoặc may viền. Ưu điểm lớn nhất là thay được: doanh nghiệp đổi nhận diện hoặc đổi cấp bậc nhân sự thì chỉ thay miếng phù hiệu, giữ nguyên mũ. Đây là lựa chọn hợp lý cho công ty có nhiều chức danh trên cùng một mẫu đồng phục.
Vị trí đặt logo nên chốt bằng số đo chứ không bằng chữ “chính giữa”. Ghi rõ khoảng cách từ mép trên của lưỡi trai lên tới đáy logo và chiều rộng logo, vì thân mũ cong nên mắt thường rất dễ nhìn lệch. Các phụ kiện đi kèm như nút, dây và phù hiệu thuộc nhóm phụ kiện nón nên đặt dư vài bộ để thay khi rơi mất.
Phối Mũ Kepi Với Đồng Phục Từng Vị Trí
Với nhân viên bảo vệ, kepi đi cùng áo sơ mi cầu vai và quần tây cùng tông. Màu mũ nên trùng hoặc đậm hơn một bậc so với áo, không chọn màu tương phản mạnh vì sẽ làm người đội trông như đang đội mũ mượn. Phụ kiện của bộ trang phục bảo vệ toà nhà như cầu vai và thắt lưng cũng nên cùng sắc độ với dây trang trí trên mũ.
Với lễ tân khách sạn và nhân viên đón xe, kiểu kepi thân thấp hơn và vải mịn hơn sẽ hợp hơn kiểu thân cao dáng quân đội. Ở nhóm này, mũ được nhìn gần nên đường may viền và độ phẳng của đỉnh là hai thứ khách để ý đầu tiên.
Với đội điều phối sự kiện và trông giữ bãi xe ngoài trời, nên cân nhắc lại xem kepi có phải lựa chọn đúng không. Lưỡi ngắn không che được nắng chiếu ngang, và sau vài giờ người đội sẽ tự tìm một chiếc mũ khác. Những vị trí đó hợp với mũ có vành rộng hơn. Còn ở khu vực có nguy cơ vật rơi hay va đập đầu thì kepi không thay được mũ bảo hộ cứng: đây là mũ đồng phục, không phải phương tiện bảo vệ đầu.
Cuối cùng, số lượng đặt nên dư hơn quân số một ít để có hàng thay ngay khi một chiếc bị hỏng giữa ca. Các mẫu nón đồng phục đặt may theo lô đặt theo lô thường phải chờ, nên thiếu một chiếc giữa chừng là phải để nhân viên đứng đầu không trong nhiều tuần.
Vệ Sinh Và Khi Nào Nên Thay Mũ
Kepi không giặt máy được vì lồng quay sẽ làm gãy cốt và cán bẹp lưỡi trai. Cách đúng là làm sạch cục bộ: dùng bàn chải lông mềm phủi bụi trên mặt vải, lấy khăn ẩm pha chút xà phòng loãng lau vết bẩn, rồi thấm lại bằng khăn sạch. Phần đai lót là chỗ bẩn nhất và nên lau sau mỗi tuần.
Phơi mũ ở chỗ thoáng có bóng râm, không phơi nắng gắt vì vải sẽ bạc không đều và keo dán lưỡi trai có thể bở ra. Khi chưa khô hẳn thì chớ xếp chồng, vì hơi ẩm giữa hai chiếc là môi trường cho nấm mốc ở vùng khí hậu nóng ẩm.
Dấu hiệu nên thay gồm bốn thứ: đỉnh mũ không còn phẳng mà võng xuống, lưỡi trai bị gãy gấp hoặc lớp bọc bật mép, đai lót ố vàng không làm sạch được, và màu vải bạc lệch hẳn so với những chiếc khác cùng lô. Dấu hiệu cuối quan trọng với đồng phục, vì một chiếc lệch màu trong hàng ngũ nhìn rất rõ.
Với các doanh nghiệp ở Biên Hòa và khu vực Đồng Nai, phần lớn đơn mũ đồng phục được đặt theo đợt cùng lúc với áo. Chốt lịch thay mũ trùng với lịch thay áo giúp giữ đồng bộ màu giữa các đợt, và cũng dễ lập dự toán hơn là mua lẻ mỗi lần hỏng một chiếc.
