Lưu Ý Khi Mua Và Sử Dụng Găng Tay Cách Điện

Mua găng tay cách điện khác với mua mọi món bảo hộ khác ở một điểm: đôi găng chỉ còn giá trị khi có tờ phiếu thử điện còn hạn đi kèm. Hết hạn là hết tác dụng pháp lý lẫn tác dụng bảo vệ, dù đôi găng nhìn vẫn mới nguyên. Bài này đi theo trục mua sắm và kiểm định: đọc cấp điện áp thế nào cho đúng, lô hàng phải kèm những giấy gì, chu kỳ thử điện là bao lâu, và sổ theo dõi vòng đời cần ghi những cột nào.

Găng Tay Cách Điện Tại Sao Cần Biết Đến?

Găng tay cách điện bảo hộ lao động là lớp chặn cuối cùng đứng giữa bàn tay người thợ và dòng điện, sau khi các lớp phía trước như cắt điện, thử điện và tiếp đất đã được làm đủ. Với người làm trong ngành điện lực, công nghiệp, xây dựng hay bảo trì thiết bị, việc tiếp xúc với hệ thống điện là điều không thể tránh khỏi. Loại tai nạn đáng ngại nhất ở nhóm này không phải do người thợ không đeo găng, mà do đeo nhầm nhóm găng. Găng vải, găng len phủ cao su và găng chống cắt đều không có khả năng cách điện, và chiếc găng đeo trên tay tạo ra cảm giác đã được bảo vệ khiến người thợ chạm vào thứ mà tay trần sẽ không dám chạm. Ngược lại, một đôi găng đúng nhóm nhưng hết hạn thử điện cũng tạo ra đúng cảm giác sai lầm ấy. Đó là lý do phần lớn nội dung dưới đây nói về giấy tờ và chu kỳ chứ không nói về mẫu mã.

Về phía doanh nghiệp, khoản chi cho nhóm hàng này gồm ba phần chứ không một phần: giá mua đôi găng, giá đôi găng da bọc ngoài bắt buộc đi kèm, và chi phí thử điện định kỳ suốt vòng đời. Lập dự toán thiếu phần thứ ba là lý do phổ biến khiến đến kỳ hạn không ai duyệt được tiền mang găng đi thử. Tóm lại, cấp găng và tình trạng găng đều phải được kiểm trước mỗi ca, và hồ sơ thử điện phải tra được tới từng đôi. Hiểu được hai điều đó trước khi đi mua là cách tránh mua phải thứ không dùng được.

Tác Dụng Và Tiêu Chuẩn An Toàn Của Găng Tay Cách Điện

Bảo Vệ Người Dùng Tránh Nguy Cơ Điện Giật

Dòng điện đi qua người gây co cứng cơ, bỏng sâu tại điểm vào và điểm ra, rối loạn nhịp tim, và ở mức cao là tử vong. Găng tay cách điện tạo ra lớp điện trở rất lớn giữa tay người thợ và vật mang điện, làm dòng qua người nhỏ tới mức không gây tác hại. Con số quyết định lớp điện trở đó không phải độ dày mà là cấp Class in trên thân găng, và cấp này chỉ đúng khi đôi găng còn trong hạn thử. Không giống găng tay thông thường, găng cách điện được sản xuất từ cao su có điện trở suất cao và được kiểm từng chiếc chứ không kiểm theo lô xác suất như găng dùng một lần.

Giảm Rủi Ro Khi Có Điện Cao Áp

Trong môi trường có nhiều nguy hiểm như điện áp cao, nước, độ ẩm hay không gian chật hẹp, nguy cơ tai nạn điện càng cao. Găng tay cách điện chặn đường dòng điện đi qua bàn tay vào cơ thể rồi xuống đất, nhờ đó giảm mức độ nghiêm trọng khi xảy ra tiếp xúc ngoài ý muốn. Cần nhớ đôi găng không làm cho vật mang điện trở nên an toàn để chạm vào, nên quy trình cắt điện và thử điện vẫn phải giữ nguyên. Găng tay cách điện cũng chỉ là một phần trong hệ thống bảo hộ, bên cạnh ủng cách điện, mũ bảo hộ và kính che mặt; thiếu bất kỳ món nào thì mức bảo vệ chung đều tụt xuống. Có một ranh giới nên nhớ khi lên danh mục mua sắm: nhóm ủng cách điện theo EN 50321-1 chỉ có hai cấp, Class 00 tới 500 V xoay chiều và Class 0 tới 1.000 V xoay chiều, nên không thể đặt ủng theo đúng cấp của đôi găng khi làm việc ở lưới trung thế.

Tiêu Chuẩn Cách Điện

Bộ tiêu chuẩn gốc cho nhóm hàng này là IEC 60903, bản châu Âu tương ứng là EN 60903, bản Mỹ tương đương là ASTM D120. Ở Việt Nam, văn bản đang có hiệu lực là TCVN 8084:2009, bản chấp nhận IEC 60903:2002 về làm việc có điện và găng tay bằng vật liệu cách điện. TCVN 5586:1991 về găng cách điện đã bị thay thế, nên một báo giá còn viện dẫn số hiệu cũ là dấu hiệu bên bán chép lại tài liệu đã lỗi thời.

Dải cấp đó có một chỗ rất dễ đọc nhầm: con số kV gắn với mỗi cấp là điện áp thử nghiệm hay điện áp được phép làm việc. 29 CFR 1910.137 về trang bị bảo vệ cho công việc điện đặt hai cột cạnh nhau trong cùng một bảng, một cột điện áp thử nghiệm và một cột điện áp sử dụng tối đa, và cột thử luôn cao hơn hẳn cột dùng. Cột sử dụng gồm sáu mốc: 500 V cho Class 00, 1.000 V cho Class 0, 7.500 V cho Class 1, 17.000 V cho Class 2, 26.500 V cho Class 3 và 36.000 V cho Class 4. Lấy con số thử nghiệm đem so với lưới điện là cách hiểu sai nguy hiểm nhất khi mua hàng. Cùng văn bản đó ấn định nhịp thử điện cho găng cao su: thử trước khi cấp phát lần đầu, rồi sáu tháng một lần.

Nguyên tắc áp vào thực tế Việt Nam như sau. Sửa điện dân dụng ở 220 V hoặc tủ điều khiển hạ thế dùng Class 00 hoặc Class 0. Lưới phân phối trung thế 22 kV rất phổ biến: Class 2 chỉ cho phép làm việc tới 17.000 V nên không đủ, phải dùng Class 3 ở mức 26.500 V trở lên. Cấp găng phải cao hơn điện áp lưới, không được bằng và càng không được thấp hơn. Một chi tiết nên ghi vào yêu cầu kỹ thuật: bên cạnh cấp Class, IEC 60903 còn gắn chữ cái chỉ tính năng riêng của vật liệu, trong đó chữ H là chịu dầu, chữ Z là chịu ozone và chữ R gộp cả axit, dầu và ozone. Đặt hàng cho đội bảo dưỡng máy hoặc đội trạm mà bỏ trống phần chữ cái này thì bên bán giao loại cơ bản nhất cũng vẫn đúng hợp đồng.

Cách Chọn Mua Găng Tay Cách Điện Theo Cấp Điện Áp

Xác Định Nhu Cầu

Bước đầu tiên là viết ra điện áp làm việc của từng nhóm công việc trong nhà máy, kèm số người của nhóm đó. Bảng này quyết định cả cấp Class lẫn số lượng đặt, và sau này là căn cứ để xếp lịch thử điện so le sao cho không bao giờ cả tổ cùng hết hạn một lúc.

• Thợ điện dân dụng và bảo trì tủ điều khiển: Class 00 tới 500 V hoặc Class 0 tới 1.000 V. Đây cũng là nhóm duy nhất được phép bỏ găng da bọc ngoài, và chỉ khi thao tác với chi tiết nhỏ đòi độ khéo của ngón tay.
• Công nhân điện lực và đội trạm trung thế: Class 3 trở lên cho lưới 22 kV, Class 4 cho lưới tới 35 kV. Nhóm này bắt buộc đi kèm găng da bọc ngoài.
• Đội làm ngoài trời hoặc gần dầu máy: vẫn theo cấp Class ở trên, nhưng thêm yêu cầu chữ H, Z hoặc R trên thân găng để chịu dầu và ozone.

Hiểu rõ công việc hàng ngày giúp tránh hai hướng sai cùng tốn kém như nhau: cấp quá thấp thì lớp chặn không đủ, cấp quá cao thì găng dày, mất cảm giác đầu ngón và người thợ sẽ tháo ra để làm việc tỉ mỉ.

Chất Liệu Và Đặc Điểm

• Găng cao su cách điện: lớp chặn điện thực sự, làm từ cao su tự nhiên hoặc cao su tổng hợp có điện trở suất cao. Đây là món mang cấp Class và mang phiếu thử điện.
• Găng da bọc ngoài: không cách điện, nhiệm vụ duy nhất là chống rách và đâm thủng cho lớp cao su bên trong. Khi đặt hàng phải ghi cỡ lớn hơn cỡ găng cao su một bậc để trùm được.
• Găng lót cotton mỏng: cũng không cách điện, đeo trong cùng để hút mồ hôi. Đặt ít nhất ba đôi mỗi người để luân phiên giặt.

Hai món sau rất hay bị cắt khỏi đơn hàng để giảm giá trị hợp đồng, và đó là khoản tiết kiệm đắt nhất. Đôi găng cao su dùng mà không có lớp da bọc ngoài thì phải đi thử điện lại trước lần dùng tiếp, và phí thử thường cao hơn giá đôi găng da bị cắt đi. Về cỡ tay, đừng đặt gộp một cỡ cho cả tổ. Cách làm ở khâu mua sắm là lấy số đo của toàn bộ người sẽ được cấp phát, dựng tỉ lệ cỡ rồi ghi số lượng từng cỡ thành từng dòng riêng trên đơn. Găng cần ôm vừa, không quá chật để tránh cản trở máu lưu thông, cũng không quá rộng để tránh tuột khi thao tác.

Kiểm Tra Chứng Từ Và Nhà Cung Cấp

Khi nhận hàng, ba loại giấy sau phải có mặt và khớp số lô với nhau:

• Phiếu thử điện của đúng lô giao, ghi ngày thử và cấp Class. Thiếu ngày thử thì đôi găng chưa đủ điều kiện cấp phát, dù bao bì còn nguyên seal.
• Chứng nhận hợp chuẩn theo đúng số hiệu in trên thân găng, ví dụ IEC 60903, EN 60903, ASTM D120 hoặc TCVN 8084:2009.
• Hóa đơn và phiếu giao hàng ghi số lô trùng với hai giấy trên, kèm số lượng theo từng cỡ.

Hai thứ cần xem thêm khi đứng tại kho: ngày sản xuất in trên thân găng, và tình trạng bề mặt. Cao su có bọt khí, vết rạn hoặc mùi hắc nồng là hàng lưu kho lâu hoặc bảo quản sai, trả lại ngay chứ đừng nhập. Về nhà sản xuất, các tên thường gặp ở thị trường Việt Nam gồm Honeywell, Salisbury, Regeltex và Yotsugi. Điều đáng hỏi không phải danh tiếng mà là hai việc cụ thể: hãng có bảng đối chiếu cỡ găng cao su với cỡ găng da bọc ngoài không, và nhà phân phối có đầu mối phòng thử điện để nhận hàng định kỳ không. Cuối cùng, trước khi chốt găng tay cách điện an toàn, cho người sẽ đeo thử trực tiếp một đôi mẫu kèm găng da bọc ngoài, vì cảm giác cầm nắm của bộ hai lớp khác hẳn đôi găng cao su đi một mình. Nếu số đo nằm giữa hai cỡ thì chọn cỡ nhỏ hơn, vì găng rộng dễ tuột và dễ bị cuốn vào bộ phận quay.

Cách Dùng Và Bảo Quản Đúng Cách

Mang Găng Đúng Cách Và Những Lưu Ý Khi Làm Việc

Găng tay cách điện là thiết bị bảo hộ đặc thù, nếu sử dụng sai cách sẽ làm giảm khả năng bảo vệ, thậm chí nguy hiểm.

• Kiểm găng trước mỗi ca và ký vào sổ: cuộn cổ găng nén khí bên trong, soát lỗ thủng và vết rạn, rồi ghi tình trạng vào sổ theo dõi của đúng mã số đôi găng đó. Phép nén khí chỉ bắt lỗ cơ học, nó không thay thế lần thử điện môi định kỳ tại phòng thí nghiệm.
• Đeo găng đúng quy trình: rửa sạch tay, lau khô trước khi mang găng để tránh ẩm ướt bên trong. Khi đeo, kéo găng lên kín cổ tay và trùm qua cổ tay áo, không để xoắn hay gấp nếp.
• Luôn đeo găng da bọc ngoài chồng lên găng cao su. Đây là yêu cầu bắt buộc chứ không phải tùy chọn theo mức độ nặng của công việc; ngoại lệ duy nhất là găng Class 0 dùng hạn chế khi thao tác chi tiết nhỏ cần độ khéo của ngón tay. Mỗi lần dùng mà thiếu lớp da, đôi găng phải đi thử điện lại trước khi cấp phát tiếp.
• Không dùng găng vượt cấp điện áp cho phép, và đọc cấp trên thân găng chứ không đọc trên vỏ hộp, vì vỏ hộp hay bị dùng lẫn giữa các cấp trong kho.
• Tháo hết nhẫn, vòng và đồng hồ kim loại trước khi đeo. Cạnh sắc của mấy món này là nguyên nhân rách găng từ bên trong, chỗ không ai soi.
• Giữ nguyên các bước an toàn khác: ngắt nguồn, thử điện bằng bút hoặc thiết bị chuyên dụng, tiếp đất, và dùng dụng cụ cách điện đi kèm.

Lưu Ý Khi Sử Dụng Ngoài việc mang găng đúng cách, có những điểm thường bị bỏ qua:

• Tránh dầu mỡ, dung môi và ánh nắng trực tiếp. Dầu làm cao su trương nở, tia cực tím và ozone làm nứt chân chim, cả hai đều làm giảm điện áp chịu được trước khi tới hạn thử.
• Không dùng găng cách điện để làm việc ướt thông thường như rửa thiết bị hay pha hoá chất. Đó là công việc của nhóm găng khác, rẻ hơn nhiều lần.
• Giữ găng sạch: rửa bằng nước sạch hoặc dung dịch trung tính rồi lau khô, tuyệt đối không dùng xăng, dung môi mạnh hoặc bàn chải cứng.
• Không dùng lại găng đã hỏng. Một vết thủng bằng đầu kim cũng đủ dẫn dòng, và nó không nhìn thấy được bằng mắt thường.

Bảo Quản Găng Tay Đúng Cách

Bảo quản đúng giúp găng không bị lão hoá sớm, nhưng nó không kéo dài được hiệu lực kiểm định: hết chu kỳ thử điện môi thì găng vẫn phải đưa đi thử lại, bất kể nhìn còn mới đến đâu.

• Không gấp gọn quá mức: để găng ở trạng thái tự nhiên, tránh tạo nếp gãy lặp lại ở cùng một chỗ, vì đó sẽ là điểm thủng đầu tiên khi đi thử.
• Dùng túi hoặc hộp chuyên dụng, đặt nơi khô và mát, xa mô tơ điện và tủ đóng cắt đang vận hành vì đây là các nguồn sinh ozone trong nhà.
• Chu kỳ thử điện: sáu tháng một lần với găng đang được cấp phát sử dụng, mười hai tháng một lần với găng nằm trong kho chưa cấp. Ngoài chu kỳ, phải thử lại ngay khi găng đã sửa chữa, đã dùng mà không có găng da bọc ngoài, hoặc có bất kỳ dấu hiệu nào khiến người kiểm nghi ngờ khả năng cách điện.

Cách Tránh Các Sai Lầm Thường Gặp

Sáu lỗi dưới đây đều xuất hiện ở khâu mua hoặc khâu quản lý hồ sơ, chứ không phải ở tay người thợ:

• Chọn theo giá rẻ mà bỏ qua phiếu thử điện của đúng lô giao.
• Lấy điện áp thử nghiệm in trên bao bì đem so với điện áp lưới, dẫn tới chọn thiếu một tới hai cấp.
• Cắt găng da bọc ngoài khỏi đơn hàng để hạ giá trị hợp đồng.
• Không đánh mã số riêng cho từng đôi, khiến không tra được đôi nào đã thử ngày nào.
• Viện dẫn tiêu chuẩn đã bị thay thế trong yêu cầu kỹ thuật của gói thầu.
• Không bố trí ngân sách thử điện định kỳ ngay từ lúc lập dự toán mua sắm.

Để tránh các rủi ro này, coi đôi găng cách điện như một thiết bị có lịch kiểm định, giống bình chịu áp hay thiết bị nâng, chứ không như vật tư tiêu hao.

Lời Khuyên Khi Chọn Mua Găng Tay Cách Điện

Phần cuối gồm hai việc cụ thể: dựng sổ theo dõi vòng đời, và chốt lại ba câu hỏi trước khi ký đơn hàng.

Sổ Theo Dõi Vòng Đời Từng Đôi Găng

Một đôi găng không có mã số riêng thì không quản lý được, vì sau vài tháng không ai nhớ đôi nào thuộc lô nào. Đánh số bằng bút không ăn mòn lên mép cổ găng hoặc dán nhãn lên túi đựng, rồi mở một bảng theo dõi gồm bảy cột:

• Mã số đôi găng và số lô nhà sản xuất.
• Cấp Class, cỡ tay và chữ cái tính năng nếu có.
• Ngày sản xuất và ngày nhập kho.
• Ngày thử điện gần nhất và ngày đến hạn kế tiếp.
• Ngày cấp phát và tên người nhận.
• Các sự kiện buộc thử lại sớm: dùng thiếu găng da, dính dầu, ngập nước, va đập.
• Ngày loại bỏ và lý do.

Bảng này còn có tác dụng lên kế hoạch: nhìn cột ngày đến hạn là biết tháng nào phải gửi bao nhiêu đôi đi thử, và cần giữ sẵn bao nhiêu đôi dự phòng để chuyền không dừng việc trong thời gian chờ.

Ba Câu Hỏi Chốt Trước Khi Ký Đơn Hàng

Găng tay bảo hộ cho công việc điện cho công việc điện là khoản chi có vòng đời chứ không phải khoản chi một lần. Ba câu dưới đây nên hỏi trực tiếp bên bán và yêu cầu trả lời bằng văn bản:

• Lô giao có phiếu thử điện ghi ngày nào, và phiếu đó của phòng thử nào?
• Cấp Class ghi trên thân găng cao hơn điện áp lưới của chúng tôi bao nhiêu, tính theo cột điện áp sử dụng hay cột thử nghiệm?
• Găng da bọc ngoài đi kèm cỡ nào, và bên bán có nhận găng về thử điện định kỳ sau sáu tháng không?

Ba câu trả lời đó ghi được vào hợp đồng, kiểm được khi nhận hàng, và tra lại được sau này. Đó là khoảng cách giữa một đôi găng có hồ sơ và một đôi găng chỉ có hình dáng giống găng cách điện.