Trong nhóm đồ bảo vệ mắt cho thợ hàn có hai thứ khác hẳn nhau nhưng hay được gọi chung một tên. Một là chiếc kính đeo vào mắt, hai là chiếc mặt nạ trùm cả mặt. Chúng không thay thế cho nhau, và chọn nhầm là bỏ trống đúng phần cần che.

Bài này nói về loại kính đeo. Phần con số cấp độ tối của tấm kính lọc được bàn riêng trong bài kính hàn 11 độ.

Kính Hàn Dạng Đeo Che Ít Hơn Mặt Nạ Hàn

Khác biệt lớn nhất không nằm ở độ tối của tròng mà nằm ở diện tích được che. Kính đeo chỉ bảo vệ hai mắt. Mặt nạ che thêm trán, má, mũi, cằm và một phần cổ.

Điều đó quan trọng vì hồ quang hàn không chỉ hại mắt. Bức xạ từ hồ quang gây bỏng da giống như bỏ nắng gắt, và xỉ hàn nóng chảy bắn ra có thể dính vào má hoặc chạy xuống cổ áo. Người đeo kính đeo vẫn hứng trọn những thứ đó.

Về cách điều chỉnh độ tối, cả hai nhóm đều có hai kiểu. Kiểu tròng cố định giữ nguyên một cấp độ tối suốt quá trình, giá thấp và không cần pin. Kiểu tự động tối chuyển từ sáng sang tối ngay khi cảm biến nhận ra hồ quang, giúp người thợ nhìn rõ vị trí mối hàn trước khi mồi.

Tên phương pháp hàn không quyết định cấp độ tối; thứ quyết định là dòng hàn đang đặt. Cùng một phương pháp, chạy dòng thấp và chạy dòng cao cần hai cấp độ khác nhau. Chọn theo tên phương pháp là cách nhanh nhất để chọn sai.

Bảng tra sẵn có để khỏi phải đoán. Bảng hướng dẫn chọn số shade trong 29 CFR 1910.252 về hàn, cắt và hàn đồng đặt shade 10 cho hàn hồ quang que 1,6 đến 4 mm, lên 12 khi dùng que 4,8 đến 6,4 mm và 14 với que 8 đến 9,5 mm; ở đầu kia của thang, cắt khí chiều dày dưới 25 mm chỉ cần shade 3 hoặc 4, hàn đồng bằng mỏ cũng vậy, còn hàn thiếc chỉ shade 2. Tấm lọc dùng cho những mức đó phải qua phép thử truyền năng lượng bức xạ nêu tại quy định OSHA về bảo vệ mắt và mặt, và số shade phải được khắc cố định trên tròng — tròng không đọc được số thì không tra vào bảng nào cả.

Còn một nhóm thứ ba nằm giữa: kính đeo có thể chỉnh dải độ tối. Nhóm này hợp với người phải đổi qua lại giữa nhiều mức dòng trong cùng một ca, thay vì phải mang theo hai ba cặp kính khác cấp.

Chia Việc Theo Lượng Bức Xạ Và Lượng Xỉ Bắn

Câu trả lời không nằm ở sở thích người thợ mà nằm ở lượng bức xạ và lượng xỉ bắn ra của từng công việc.

Kính đeo phù hợp với nhóm công việc có nguồn sáng yếu hơn và ít bắn: cắt bằng ngọn lửa khí, hàn hơi và hàn đồng bằng mỏ. Ở những việc này, kính đeo gọn nhẹ và cho tầm nhìn rộng hơn hẳn mặt nạ. Riêng khâu mài và các thao tác phụ trợ quanh khu hàn thì phải đổi sang kính bảo hộ tròng trong chống va đập, vì tròng tối làm tối cả vùng làm việc ở công việc không có hồ quang, khiến người thợ nhìn không rõ đá mài và phôi.

Hàn hồ quang thì khác. Ánh sáng mạnh hơn nhiều bậc và xỉ bắn xa hơn, nên phải dùng mặt nạ hàn để che kín cả khuôn mặt. Đeo kính đeo để hàn hồ quang là việc không nên làm, kể cả khi chỉ hàn đính vài điểm.

Một cách dùng đúng mà nhiều xưởng bỏ qua là đeo cả hai. Kính đeo trong suốt hoặc kính lọc nhẹ được đeo bên trong mặt nạ để vẫn bảo vệ mắt ở những lúc người thợ lật mặt nạ lên gõ xỉ, chỉnh phôi hay kiểm mối hàn. Đây chính là lúc mảnh xỉ nóng bắn vào mắt nhiều nhất.

Với người đứng phụ và người đi qua khu hàn, nhu cầu lại khác nữa: họ cần kính bảo hộ chống vật văng chứ không cần tròng tối, kèm theo một tấm chắn hồ quang dựng quanh vị trí hàn để không ai bị chiếu trực tiếp.

Thử Bốn Điểm Trước Khi Chốt Một Mẫu Kính

Chọn kính hàn bằng cách đọc thông số trên tờ rơi thường dẫn tới một lô hàng không ai muốn đeo. Bốn điểm dưới đây thử được ngay với một cặp mẫu.

Thứ nhất là tốc độ chuyển tối, chỉ áp cho loại cảm biến. Cảm biến chậm cho phép một chớp sáng lọt qua mỗi lần mồi hồ quang. Chọt sáng đó không gây đau ngay, nhưng cộng dồn qua hàng trăm lần mồi mỗi ca thì khác.

Thứ hai là trọng lượng và độ ôm. Đeo thử liên tục mười lăm phút rồi cúi xuống, ngước lên và xoay đầu sang hai bên. Kính tụt xuống sống mũi hoặc để lại vết hằn đau là loại sẽ bị tháo ra giữa ca, và một chiếc kính bị tháo ra thì không bảo vệ được ai.

Thứ ba là khung. Bóp nhẹ hai bên gọng xem có giòn hay biến dạng không, và xem phần nhựa sát tròng có dấu chảy do nhiệt không. Khung làm từ nhựa thường sẽ co và vên mép sau vài tuần ở gần nguồn nhiệt.

Thứ tư là bề mặt tròng. Tròng dễ xước sẽ mờ rất nhanh vì bụi kim loại bám vào rồi bị lau đi lau lại. Kiểm xem mẫu đó có bán tròng thay rời không, vì một chiếc kính không thay được tròng thì sẽ phải bỏ cả cặp khi tròng hỏng.

Với đơn hàng cho cả tổ, nên lấy mẫu cho thợ đeo thử đủ một ca trước khi chốt, và hỏi trước về phụ kiện thay thế như tròng rời, dây đeo và pin dự phòng. Thiếu phụ kiện thì mỗi lần hỏng nhỏ lại phải chờ đặt hàng mới.

Kính Hàn Trong Xưởng Cơ Khí Và Công Trình

Nhu cầu thay đổi khá nhiều theo nơi làm việc, nên một mã kính dùng chung cho cả công ty thường không đủ tốt ở chỗ này và thừa ở chỗ kia.

Trong xưởng cơ khí và chế tạo máy, thợ hàn đứng cố định tại bàn và hàn liên tục. Ở đây độ thoải mái khi đeo lâu được ưu tiên hơn cả, và việc có sẵn tròng thay rời trong kho quan trọng hơn giá mua ban đầu.

Trên công trình lắp dựng kết cấu thép, người thợ phải trèo và di chuyển nhiều, tay còn phải bám. Kính có dây đeo co giãn ăn đứt loại gọng rời ở tình huống này, vì gọng rời rất dễ rơi khi cúi đầu và rơi từ trên cao là chuyện khác hẳn rơi trên sàn xưởng.

Trong đóng tàu và sửa chữa trong khoang kín, khói hàn đọng lại và bám lên tròng rất nhanh. Nhu cầu ở đây là tròng dễ lau và có tròng thay theo lô, chứ không phải tròng bền. Đi kèm còn cần biện pháp hút khói, vì kính không giải quyết được phần hít thở.

Ở xưởng làm cửa sắt và khung mái dân dụng, công việc thay đổi liên tục giữa hàn, cắt và mài trong cùng một buổi. Đây là nơi loại chỉnh được dải độ tối phát huy tác dụng, kèm theo găng tay chịu nhiệt để cầm phôi vừa hàn xong.

Bụi Kim Loại Bào Mòn Tròng Nhanh Hơn Hồ Quang

Tròng kính mờ làm người thợ phải ghé sát hơn để nhìn rõ mối hàn, tức là đưa mặt lại gần nguồn nhiệt và gần khói hơn. Vì vậy việc giữ tròng sạch không phải chuyện thẩm mỹ.

Lau bụi kim loại và muội hàn bằng khăn mềm sau mỗi ca, không cạo bằng vật cứng
Thổi bụi trước khi lau, vì lau khô trên bụi kim loại chính là mài tròng
Cất trong hộp hoặc túi vải riêng, không để chung với dụng cụ kim loại
Không để kính nằm gần lò nung hay đặt trên máy đang nóng khi nghỉ ca
Với loại cảm biến, kiểm định kỳ xem tròng có tối đúng lúc và pin dự phòng còn không

Phép kiểm nhanh cho loại cảm biến: hướng tròng về phía một nguồn sáng chớp nháy rồi quan sát xem tròng có đổi trạng thái không. Nếu tròng phản ứng chậm hoặc chập chờn, kính đó phải rời khỏi ca làm ngay chứ không chờ đến kỳ thay định kỳ.

Các mốc phải bỏ: tròng nứt dù chỉ một đường nhỏ, tròng mờ đục không lau sạch được, khung biến dạng khiến tròng hở mép, và cảm biến hoạt động không ổn định. Cả bốn đều là dấu hiệu mắt đang không còn được che đủ dù người đeo vẫn thấy bình thường.

Thợ Hàn Hỏi Gì Trước Khi Nhận Kính Mới

Kính hàn cảm biến có cần sạc không? Phần lớn dùng tấm năng lượng mặt trời tích hợp kèm một viên pin dự phòng, nên không phải cắm sạc. Pin dự phòng vẫn có tuổi thọ và hết âm thầm, vì vậy cần kiểm định kỳ thay vì chờ tới lúc tròng không tối nữa.

Đeo kính hàn cùng khẩu trang có được không? Được, nhưng cần chọn kính có gọng mỏng và dây đeo chỉnh được để hai món không đẩy nhau. Nếu khẩu trang làm hơi thở phả lên tròng gây mờ, hãy đổi sang loại khẩu trang có nẹp mũi bóp kín thay vì bỏ kính ra.

Vì sao không dùng kính râm để hàn? Kính râm chỉ giảm ánh sáng nhìn thấy, nó không được thiết kế để chặn bức xạ từ hồ quang. Tệ hơn, tròng tối làm đồng tử giãn ra nên lượng bức xạ lọt vào mắt còn nhiều hơn là không đeo gì.

Hàn xong mới thấy cộm mắt thì có sao không? Cảm giác cộm như có cát trong mắt xuất hiện vài giờ sau ca làm là dấu hiệu đáng đi khám, không phải chuyện tự hết. Triệu chứng đến muộn chính là điểm khiến nhiều người chủ quan với tổn thương do hồ quang.

Trang bị kính cho thợ là trách nhiệm của ai? Việc cấp phát phương tiện bảo vệ cá nhân cho công việc hàn cắt thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động. Xem các mẫu kính đang bán để đối chiếu kiểu gọng và dải độ tối trước khi lập danh mục cấp phát cho từng tổ.