Than Hoạt Tính Hút Hơi Mùi, Lớp Vải Mới Là Thứ Chặn Bụi
Khẩu trang than hoạt tính là khẩu trang được bổ sung carbon hoạt tính vào một hoặc nhiều lớp cấu tạo. Hai cơ chế làm việc trong chiếc khẩu trang đó khác nhau về bản chất vật lý, và đây là điểm phải nắm trước. Lớp vải lọc giữ lại hạt. Hạt bị chặn bằng ba cách cùng lúc: hạt lớn va vào sợi và dính lại, hạt nhỏ bị hút vào sợi mang điện tích tĩnh, và hạt ở giữa thì bị chặn cơ học giữa các sợi. Lớp than thì không giữ hạt: nó giữ phân tử hơi và mùi bằng cách cho chúng bám lên bề mặt than, hiện tượng gọi là hấp phụ.
Khẩu Trang Than Hoạt Tính Có Công Dụng Gì
Ba mục dưới đây đi qua ba việc chiếc khẩu trang được mua về để làm, và mỗi mục đều kèm ranh giới của chính việc đó. Ranh giới mới là phần quyết định chiếc khẩu trang có được cấp đúng vị trí hay không. Cần nói trước một điều áp cho cả ba mục: không có loại khẩu trang lọc nào cung cấp dưỡng khí. Trong hầm, bể ngầm, si-lô hay khoang kín có thể thiếu oxy, mọi loại khẩu trang lọc đều vô dụng và việc đeo nó vào chỉ tạo cảm giác yên tâm sai. Những khu đó cần thiết bị cấp khí độc lập và quy trình vào không gian hạn chế.Hỗ Trợ Hạn Chế Bụi Và Bụi Mịn
Việc chặn bụi thuộc về lớp vải lọc, không thuộc về lớp than. Một chiếc khẩu trang không có lớp than vẫn chắn bụi tốt nếu lớp lọc đúng loại, và ngược lại, thêm lớp than vào một chiếc khẩu trang vải thường không làm nó chắn bụi mịn tốt hơn. Với bụi thô — bụi đường, mạt gỗ, bụi quét dọn — một chiếc khẩu trang đeo kín giữ lại được phần lớn. Với bụi mịn thì câu chuyện khác hẳn: hạt càng nhỏ càng luồn sâu vào phổi và càng cần lớp lọc chuyên biệt. Đây là chỗ con số trên bao bì bắt đầu có nghĩa hoặc không có nghĩa gì. Hai hệ ký hiệu thường gặp trên hàng nhập: hệ châu Âu chia FFP1, FFP2, FFP3 theo EN 149; hệ Mỹ chia N95, N99, N100 theo phê duyệt của NIOSH. Các con số ở hai hệ không quy đổi thẳng cho nhau vì phép thử khác nhau, nên khi đặt hai báo giá cạnh nhau, việc đầu tiên là đưa cả hai về cùng một hệ rồi mới so. Vì vậy, khi mua khẩu trang cho công đoạn có bụi mịn, câu hỏi đặt ra cho nhà cung cấp là sản phẩm thuộc cấp nào của hệ nào, kèm tài liệu chứng minh. Câu trả lời kiểu lọc được 99 phần trăm mà không kèm tên hệ và số phê duyệt là câu trả lời không kiểm được.Hỗ Trợ Giảm Mùi Khó Chịu
Đây là việc lớp than làm thật, và nó có giá trị rõ với người đi xe máy qua khu có mùi cống, mùi rác hay khói xăng. Phân tử gây mùi bám vào bề mặt than và không đi tiếp vào đường thở, nên cảm giác khó chịu giảm thấy rõ. Giới hạn thứ nhất: lượng than trong một chiếc khẩu trang dùng một lần rất nhỏ, chỉ đủ cho mức mùi gây khó chịu chứ không đủ cho hơi dung môi ở nồng độ đáng kể. Khu pha sơn, khu chiết rót dung môi và khu dán keo công nghiệp đều thuộc nhóm phải dùng mặt nạ có phin lọc hơi hữu cơ thay được, không thuộc nhóm dùng khẩu trang than. Giới hạn thứ hai nằm ở chỗ không có cách nào biết lớp than đã đầy. Than hấp phụ đến khi hết chỗ trống rồi thôi, và từ thời điểm đó hơi đi thẳng qua. Dấu hiệu duy nhất người đeo nhận ra là ngửi thấy mùi trở lại — nghĩa là nhận ra sau khi đã hít phải. Đây chính là lý do mặt nạ công nghiệp có lịch thay phin định kỳ thay vì chờ tới khi người đeo ngửi thấy mùi. Giới hạn thứ ba: hơi nước cạnh tranh chỗ với phân tử mùi trên bề mặt than. Không khí càng ẩm, và chiếc khẩu trang càng đẫm hơi thở, thì lớp than càng nhanh hết tác dụng. Ở thời tiết nóng ẩm, tuổi thọ thực tế của lớp than ngắn hơn con số in trên bao bì. Cuối cùng, một chất mà than hoạt tính không giữ được: khí carbon monoxide. Khí này không màu, không mùi, sinh ra từ máy nổ và từ quá trình cháy thiếu khí, và không bị than giữ lại ở nhiệt độ thường. Chạy máy phát điện hay máy nổ trong không gian kín rồi đeo khẩu trang than là một tình huống nguy hiểm chứ không phải một biện pháp bảo vệ.Hỗ Trợ Bảo Vệ Đường Hô Hấp
Mức chắn thực tế của một chiếc khẩu trang bằng phần thấp hơn giữa hai thứ: khả năng của lớp lọc, và độ kín quanh khuôn mặt. Không khí đi theo đường ít cản nhất, nên một khe hở bên mũi là một đường tắt đi vòng qua toàn bộ lớp lọc, bất kể lớp lọc tốt đến đâu. Chỗ hở hay gặp nhất là sống mũi, và nó có một dấu hiệu nhìn thấy được: kính bị mờ. Kính mờ nghĩa là hơi thở đang thoát lên qua khe mũi, và khi thở vào thì không khí bên ngoài đi vào theo đúng khe đó. Ai đeo kính và thấy kính mờ thì đã có sẵn một phép kiểm độ kín miễn phí. Phép tự kiểm mất khoảng mười giây và nên làm mỗi lần đeo: úp hai bàn tay bao lấy mặt ngoài khẩu trang rồi thở ra mạnh. Nếu thấy hơi xì ra ở mép nào thì chỉnh lại nẹp mũi hoặc dây ở mép đó. Tiếp theo hít vào: chiếc khẩu trang kín sẽ hơi xẹp vào mặt. Râu là yếu tố phá độ kín mà không cách nào bù được. Sợi râu mọc xuyên qua vùng viền áp vào da làm thành vô số khe nhỏ, và ngay cả râu mới mọc một ngày cũng làm giảm độ kín đo được. Khi cấp khẩu trang cho một tổ có người để râu, đây là điều phải đưa ra bàn trước chứ không phát hiện sau. Một chi tiết nữa hay bị hiểu sai là van thở ra. Van này xả hơi nóng và ẩm ra ngoài nên người đeo dễ chịu hơn khi làm việc nặng, nhưng hơi thở ra đi thẳng qua van mà không qua lớp lọc nào. Van bảo vệ người đeo chứ không bảo vệ người đứng đối diện.Điểm phân định giữa hai nhóm khẩu trang nằm ở một dãy số phê duyệt in trên thân hoặc dây đeo. Không có dãy số đó nghĩa là sản phẩm chưa từng qua một phép thử hiệu suất lọc nào được công nhận, và mọi con số phần trăm in trên bao bì đều là tự công bố. Hướng dẫn của NIOSH về khẩu trang lọc bụi giải thích ý nghĩa của dãy số này, đồng thời chỉ ra rằng người đeo còn phải tự kiểm độ kín ngay sau khi đeo thì con số công bố mới có giá trị thực tế. Vì vậy khi nhận báo giá, câu cần hỏi nhà cung cấp không phải là khẩu trang có mấy lớp than, mà là sản phẩm có số phê duyệt hay không. Công đoạn nào có bụi mịn hoặc hơi dung môi ở nồng độ đáng kể thì phải chuyển sang loại có số phê duyệt, còn khẩu trang than hoạt tính giữ đúng vai trò giảm mùi và chắn bụi thô hằng ngày.
Cách Chọn Khẩu Trang Than Hoạt Tính
Khi chọn khẩu trang than hoạt tính chống bụi, trình tự đúng là xác định tác nhân trước, rồi mới tới mẫu mã và giá. Tác nhân ở đây ghi thành hai dòng: có bụi mịn hay chỉ bụi thô, và có hơi dung môi ở nồng độ đáng kể hay chỉ có mùi. Hai dòng đó quyết định chiếc khẩu trang cần có số phê duyệt hay không.
Chọn Theo Môi Trường Sử Dụng
Môi trường chia thành ba nhóm và mỗi nhóm dẫn tới một loại sản phẩm khác nhau. Nhóm thứ nhất là đi đường và sinh hoạt: có bụi thô và có mùi, không có nồng độ hơi đáng kể. Đây đúng là nhóm khẩu trang than hoạt tính được thiết kế để phục vụ. Nhóm thứ hai là công đoạn có bụi mịn: cắt, mài, đánh bóng, trộn bột, quét dọn si-lô. Ở đây phải chuyển sang khẩu trang có số phê duyệt và có cấp lọc ghi rõ. Lớp than có hay không ở nhóm này là chuyện phụ, vì cái cần chặn là hạt chứ không phải mùi. Nhóm thứ ba là khu có hơi hoá chất: pha sơn, chiết rót dung môi, dán keo, xử lý bề mặt. Nhóm này cần mặt nạ có phin lọc thay được, chọn đúng loại phin theo nhóm hoá chất, kèm lịch thay phin. Khẩu trang than hoạt tính đưa vào đây không phải là bảo vệ ở mức thấp mà là không bảo vệ, vì lượng than quá nhỏ so với tải lượng hơi. Ranh giới giữa nhóm một và nhóm ba không phải là có mùi hay không, mà là nồng độ. Mùi có thể nhận ra ở nồng độ rất thấp, nên ngửi thấy mùi không có nghĩa là đang ở mức nguy hiểm; ngược lại, một số chất nguy hiểm ở nồng độ cao lại không còn ngửi thấy vì khứu giác bị tê liệt. Vì vậy việc phân nhóm phải dựa trên danh sách hoá chất có thật ở khu đó, không dựa trên mũi người đi kiểm tra.Quan Tâm Đến Chất Liệu Và Cấu Tạo
Khi cầm một chiếc khẩu trang mẫu, bốn điểm kiểm được ngay bằng tay. Thứ nhất là nẹp mũi: bóp một nếp rồi thả ra, nẹp tốt giữ nguyên nếp, nẹp kém bật trở lại. Thứ hai là dây đeo: kéo giãn rồi thả, dây tốt co lại gần như cũ. Thứ ba là mép viền áp vào da: mép mềm, liền mạch và không có gờ chỉ sẽ áp kín hơn mép cứng có đường may nổi. Thứ tư là hình dáng khi mở ra: chiếc khẩu trang giữ được một khoảng rỗng trước miệng thì lớp lọc không bị hút dính vào môi mỗi lần hít vào. Về giấy tờ, hai tài liệu đáng hỏi khi đặt lô lớn là chứng nhận hoặc số phê duyệt theo hệ tiêu chuẩn được dẫn, và phiếu kết quả thử hiệu suất lọc có ghi ngày tháng. Phiếu thử từ năm năm trước cho một dòng hàng đã đổi nhà máy không nói được gì về lô sắp giao. Cuối cùng là hướng dẫn bảo quản. Khẩu trang có lớp lọc điện tích tĩnh giảm tác dụng dần theo thời gian, nhanh hơn ở nơi nóng ẩm, nên hộp hàng để trong kho không điều hoà suốt một mùa hè không còn giống lúc nhận. Đặt hàng theo lượng dùng trong vài tháng thay vì trữ cả năm là cách tránh chuyện đó.Kiểm Tra Độ Ôm Kín Và Độ Thoải Mái
Bốn vị trí cần áp kín vào da là sống mũi, hai bên má và dưới cằm. Trong bốn vị trí đó, sống mũi là chỗ hở nhiều nhất vì đó là chỗ có hình dạng phức tạp nhất và khác nhau nhiều nhất giữa từng người. Cách bóp nẹp mũi cũng có đúng và sai. Bóp bằng một ngón trỏ từ trên xuống tạo ra một nếp gấp chữa V, và hai bên nếp đó vếnh ra khỏi da. Cách đúng là dùng hai ngón của hai bàn tay, miết từ giữa sống mũi ra hai bên cho nẹp ôm theo đường cong của mũi và gò má. Về cảm giác đeo, hai chi tiết quyết định người đeo có giữ chiếc khẩu trang trên mặt hết ca hay không: dây qua tai và sức cản thở. Dây mảnh cắt vào vành tai sau vài giờ, nên với ca tám tiếng thì kiểu dây vòng qua sau gáy dễ chịu hơn hẳn. Đây là chi tiết nhỏ nhưng nó quyết định tỉ lệ người thực sự đeo khẩu trang trong xưởng. Một lưu ý cuối cho cả mục này: chiếc khẩu trang kím nhất không phải chiếc chật nhất. Siết dây quá chặt làm mép viền bị bóp méo và sinh ra nếp nhăn, mà mỗi nếp nhăn là một đường rò. Cỡ đúng là cỡ áp đều vào bốn vị trí nói trên mà không cần siết.Cách Sử Dụng Khẩu Trang Than Hoạt Tính
Trình tự đeo gồm bốn bước và mất chừng nửa phút: rửa tay, đặt khẩu trang che kín mũi miệng và cằm, miết nẹp mũi bằng hai tay từ giữa ra hai bên, rồi úp tay thử độ kín bằng một hơi thở ra mạnh. Bước cuối là bước hay bị bỏ, và cũng là bước duy nhất xác nhận ba bước trước đã làm đúng. Trong ca làm, thao tác gây hại nhiều nhất là kéo khẩu trang xuống cằm rồi kéo lên lại. Mặt trong sạch bị áp vào vùng cổ và cằm đầy bụi, sau đó toàn bộ số bụi đó được đưa thẳng vào vùng mũi miệng. Khi cần bỏ khẩu trang ra để nói chuyện hay uống nước, cách đúng là tháo hẳn bằng dây đeo và treo mặt trong hướng vào trong. Mốc thay với loại dùng một lần gồm bốn dấu hiệu, chỉ cần một là đủ: ẩm, bẩn thấy rõ, biến dạng không còn áp kín, hoặc thấy nặng hơn khi hít vào. Dấu hiệu ẩm đến sớm nhất vào mùa nóng, và một chiếc khẩu trang đã ẩm vìa mồ hôi thì lớp lọc điện tích đã giảm tác dụng dù nhìn vẫn còn nguyên. Không giặt và không xịt cồn lên khẩu trang dùng một lần. Cả hai việc đều phá lớp điện tích trên sợi lọc và không để lại dấu vết nào nhìn thấy được. Với loại có phin lọc tháo rời, phần thân giặt được còn phin thì thay theo lịch; hai bộ phận này xử lý theo hai cách khác nhau và không được đem nhúng chung. Chỗ cất cũng có quy tắc riêng: không để khẩu trang còn dùng ở nơi có mùi mạnh như gần can dung môi hay tủ hoá chất. Lớp than hấp phụ suốt cả khi không ai đeo, nên một hộp khẩu trang để mở trong kho hoá chất sẽ cạn khả năng hấp phụ trước khi được bóc ra dùng.Khẩu Trang Than Hoạt Tính Phù Hợp Với Ai
Nhóm được lợi rõ nhất là người đi xe máy qua khu đông phương tiện, người bán hàng ngoài đường, và người làm việc cạnh khu có mùi như trạm trung chuyển rác hay khu chế biến. Ở những chỗ này, cái gây khó chịu hằng ngày là mùi và bụi thô, đúng hai thứ chiếc khẩu trang này xử lý được. Nhóm thứ hai là người làm trong kho và khu đóng gói, nơi có bụi giấy, bụi bìa carton và mùi mực in. Đây vẫn nằm trong phạm vi của khẩu trang than, với điều kiện là khu đó không có công đoạn cắt hoặc mài sinh bụi mịn ở gần. Nhóm không thuộc phạm vi này gồm: thợ hàn, thợ mài, thợ phun sơn, người làm trong khu trộn bột, và người vào không gian hạn chế. Bốn nhóm đầu cần khẩu trang có cấp lọc ghi rõ hoặc mặt nạ có phin; nhóm cuối cần thiết bị cấp khí độc lập. Không có cấu hình khẩu trang than nào đưa được sản phẩm này vào năm nhóm đó.
Là chuyên viên phát triển sản phẩm và kiểm định thiết bị bảo hộ lao động, tôi am hiểu sâu về các dòng sản phẩm như mũ bảo hộ, kính chống bụi, găng tay cách điện, giày chống trượt, mặt nạ phòng độc… Tôi thường xuyên cập nhật các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế (CE, ANSI, TCVN…) để đưa ra giải pháp bảo hộ tối ưu, đồng thời kiểm tra chất lượng sản phẩm đầu ra trước khi cung cấp ra thị trường.
Bài viết rất hay và mang lại nhiều thông tin hữu ích