Đồ thể thao nam nữ không phải một kiểu áo quần duy nhất dùng chung cho mọi môn. Mỗi bộ môn đòi hỏi đặc điểm riêng về độ co giãn, độ rộng và khả năng thoát mồ hôi. Bài viết này so sánh yêu cầu trang phục của bốn nhóm hoạt động phổ biến nhất là gym, bóng rổ, bóng đá và chạy bộ, để giúp bạn chọn đúng thay vì chọn theo mẫu mã chung chung.
Đồ Tập Gym: Ôm Dáng, Co Giãn Bốn Chiều
Với các bài tập kéo tạ, squat hay deadlift, trang phục cần bám sát cơ thể để huấn luyện viên quan sát được tư thế, đồng thời không bị vướng vào tạ hay máy tập. Vải pha spandex co giãn bốn chiều là lựa chọn phổ biến, kết hợp lớp khô nhanh để tránh áo dính sát da khi mồ hôi ra nhiều trong phòng kín. Đây cũng là nhóm quần áo thể thao có yêu cầu về độ đàn hồi cao nhất trong bốn nhóm.
Riêng ở gym, người tập tiếp xúc trực tiếp với ghế băng, đệm lưng máy và thanh đòn, khác với ba môn kia. Phần lưng áo và mặt sau đùi quần vì thế chịu ma sát nhiều hơn các vị trí khác và thường xù trước. Khi chọn áo tập cho người đẩy tạ nằm thường xuyên, nên sờ thử mặt vải sau lưng xem có bị ráp hoặc mỏng hơn thân trước không.
Đồ Bóng Rổ: Rộng Rãi, Không Tay Áo
Bóng rổ đòi hỏi bật nhảy và vươn tay liên tục, nên áo thường không có tay áo để không giới hạn biên độ chuyển động của vai. Quần cắt rộng hơn đồ gym rõ rệt để không cản trở sải chân dài khi chạy nước rút. Đây cũng là điểm khiến nhiều người ngại kiểu áo không tay, nên hay mặc thêm một áo bra thể thao bên trong để vẫn vận động thoải mái.
Yêu cầu đặc thù của bóng rổ là số áo phải đọc được từ khán đài và từ bàn thư ký, kể cả khi người chơi đang cong người. Con số vì thế được đặt cao trên lưng áo thay vì giữa lưng như áo bóng đá, và thường in bằng kỹ thuật ép nhiệt bản lớn. Khi đặt may, hãy yêu cầu xưởng in thử một số có hai chữ số và kéo giãn thử, vì phần in bản lớn trên vải thun rất dễ nứt ở mép.
Đồ Bóng Đá: Quần Ngắn, Thoáng, May Theo Đội
Khác với gym và bóng rổ tập trong nhà, bóng đá thường thi đấu ngoài trời nên vải cần nhẹ và thoáng hơn để giải nhiệt nhanh. Quần đùi ngắn trên gối, áo tay ngắn rộng rãi giúp thoát nhiệt tốt khi chạy liên tục cả hiệp. Đồ bóng đá thường được đặt may đồng loạt theo đội, nên cần thống nhất bảng size trước khi đặt số lượng lớn.
Ở bóng đá sân cỏ nhân tạo, cú trượt và cú ngã làm xước mặt vải ở hông quần và mặt ngoài đùi. Đây là kiểu hư hỏng cơ học, không liên quan đến độ thoáng hay độ co giãn, và chỉ giảm được bằng vải dệt sít hơn hoặc định lượng cao hơn. Câu lạc bộ chơi sân nhân tạo hàng tuần nên hỏi thẳng xưởng về định lượng thay vì chỉ hỏi “vải có mát không”.
Đồ Chạy Bộ Đường Dài Đòi Hỏi Gì Khác Ba Môn Trên
Chạy bộ là môn duy nhất trong bốn nhóm mà cùng một động tác được lặp lại hàng nghìn lần liên tục trong một buổi. Hệ quả là vấn đề số một không phải độ co giãn hay độ rộng, mà là đường may cọ vào da. Những vị trí hay bị cọ nhất là đường may nách, đường may mặt trong đùi và viền cổ áo. Đây là lý do áo chạy bộ chuyên dụng thường dùng đường may phẳng thay vì đường vắt sổ nổi gờ.
Vấn đề thứ hai là trọng lượng áo khi đã ngấm mồ hôi. Một chiếc áo cotton dày có thể nặng lên đáng kể sau ba mươi phút chạy và bắt đầu kéo xệ vai, trong khi áo sợi tổng hợp định lượng nhẹ gần như giữ nguyên trọng lượng vì nước không nằm lại trong sợi. Khi so hai chiếc áo, con số đáng hỏi là định lượng tính theo gam trên mét vuông và độ thoáng khí, hai chỉ tiêu có phương pháp thử riêng trong bộ tiêu chuẩn ISO về vải dệt.
Vấn đề thứ ba là chỗ cất đồ và khả năng được nhìn thấy. Người chạy ngoài đường cần một túi khóa kéo ở cạp quần đủ chặt để điện thoại không nảy theo nhịp bước, và cần chi tiết phản quang nếu chạy lúc trời chưa sáng hoặc đã tối. Hai thứ này không có ý nghĩa gì với người tập trong phòng, nên rất hay bị bỏ qua khi mua một bộ dùng chung cho cả hai mục đích.
Chi tiết phản quang hoạt động theo một nguyên lý cần nói cho đúng: dải vật liệu ấy hắt ánh sáng trở lại phía nguồn chiếu tới, nên nó chỉ sáng lên trong mắt người ngồi sau đèn pha, và hoàn toàn không tự phát sáng. Người chạy trên đường vắng không có xe qua lại thì dải phản quang không giúp được gì; lúc đó thứ cần là một nguồn sáng riêng đeo trên người. Tiêu chuẩn EN ISO 20471 dành cho quần áo cảnh báo độ nhìn thấy cao quy định cả hệ số phản xạ ngược của vật liệu lẫn diện tích tối thiểu phải có, nên một chiếc áo thể thao gắn vài đường chỉ phản quang mảnh không thuộc nhóm đó dù trông có vẻ giống.
Đối Chiếu Nhanh Yêu Cầu Vải Của Bốn Nhóm Môn
| Môn | Ưu tiên số một | Dáng áo | Chỗ hỏng trước |
|---|---|---|---|
| Gym | Độ co giãn theo mọi hướng | Ôm vừa, thân ngắn | Lưng áo và mặt sau đùi quần |
| Bóng rổ | Biên độ vai không bị chặn | Không tay, thân dài | Mép hình in số áo |
| Bóng đá | Thoát nhiệt ngoài trời | Tay ngắn rộng, quần trên gối | Hông quần do trượt cỏ |
| Chạy bộ | Đường may không cọ da | Nhẹ, sát nhưng không siết | Viền cổ và đường may nách |
Bảng trên cho thấy bốn môn không chỉ khác nhau ở dáng áo mà còn hỏng ở bốn vị trí khác nhau. Nếu bạn thấy áo mình hỏng đúng vị trí được liệt kê ở cột cuối thì đó là hao mòn bình thường của môn đó; nếu hỏng ở chỗ khác thì nhiều khả năng bạn đang dùng sai loại đồ cho môn đang tập.
Cách Chọn Size Và Đặt Đồ Thể Thao Theo Nhóm
- Chọn size vừa, không quá chật gây gò bó khi vận động mạnh, cũng không quá rộng gây vướng.
- Với đồ tập đội nhóm như bóng đá hay bóng rổ, nên lấy mẫu thử trước hai ba size để thành viên mặc thử trực tiếp thay vì ước lượng theo bảng size chung.
- Kiểm tra đường may nách và đũng quần, đây là hai vị trí dễ bung chỉ nhất khi vận động biên độ lớn.
- Câu lạc bộ và công ty đặt số lượng thường gộp đơn áo thun đồng phục với đồ thi đấu để thống nhất mã màu vải và kiểu in số áo.
Khi nhóm có cả nam và nữ, đừng dùng một bảng size chung rồi cộng trừ một cỡ. Rập áo nam và nữ khác nhau ở độ rộng vai và độ xẻ nách chứ không chỉ khác ở số đo vòng ngực, nên lấy size nam nhỏ hơn cho nữ thường ra chiếc áo ngắn thân và rộng nách. Cách đơn giản là yêu cầu xưởng báo hai bảng rập tách biệt ngay từ lúc báo giá.
Những Lỗi Thường Gặp Khi Mua Đồ Thể Thao
Lỗi hay gặp nhất là mua theo mẫu mã mà bỏ qua môn tập: đồ gym bó sát đem ra sân bóng thì bí và vướng, còn đồ bóng đá rộng đem vào phòng tạ thì dễ móc vào thanh đòn. Lỗi thứ hai là mua áo không thử động tác: nên giơ hai tay quá đầu và ngồi xổm ngay tại chỗ thử để xem gấu áo có bị kéo lên hay đường may nách có cấn không.
Lỗi thứ ba là bỏ qua lớp áo khoác. Sau buổi tập, cơ thể đang nóng mà gặp gió hoặc phòng điều hòa sẽ mất nhiệt rất nhanh, nên nhiều đội đặt thêm áo khoác đồng phục cùng mã màu để khoác lúc nghỉ giữa hiệp.
Lỗi thứ tư chỉ lộ ra sau vài tháng: mua một bộ duy nhất rồi mặc liên tục. Sợi thun cần thời gian hồi lại sau mỗi lần bị kéo giãn và ngấm mồ hôi; mặc và giặt liên tiếp mỗi ngày khiến áo mất dáng nhanh hơn hẳn so với luân phiên hai ba bộ. Với người tập từ bốn buổi một tuần trở lên, luân phiên là cách rẻ nhất để kéo dài tuổi thọ bộ đồ.
Người bán thường hỏi bạn thích màu gì và mặc cỡ nào. Câu hỏi hữu ích hơn là bạn chơi môn gì và mỗi tuần mấy buổi, vì hai thông tin đó quyết định gần như toàn bộ những gì cần có trên chiếc áo. Trả lời được hai câu ấy rồi thì việc chọn còn lại rất nhanh.
Nhận Lô Đồ Thi Đấu Thì Kiểm Những Gì Ngay Tại Chỗ
Đồ đặt may theo đội thường được giao một lần với số lượng lớn, và lỗi chỉ lộ ra sau trận đầu tiên, khi đã quá muộn để đổi. Việc kiểm nên làm ngay lúc mở kiện. Bắt đầu bằng đếm số áo theo từng cỡ rồi đối chiếu với bảng cỡ đã chốt: lệch số lượng giữa các cỡ là lỗi gặp nhiều hơn lỗi đường may, và cũng là lỗi dễ xử lý nhất nếu phát hiện trước khi ký nhận.
Tiếp đến là phần in số ở lưng: căng ngang bản in bằng hai tay rồi thả ra, mép in không được rạn chân chim. Sau đó lộn mặt trong, kéo ngang hai bên đường chỉ ở nách áo và đũng quần, đây là hai chỗ bung trước tiên ở mọi môn có biên độ vận động lớn. Hai phép này làm trên vài chiếc lấy ngẫu nhiên là đủ để biết cả lô có được may cùng một mức hay không.
Thao tác kéo tay ấy có bản đầy đủ trong phòng thử. ISO 13934-1 kẹp một băng mẫu vải rồi kéo tới đứt, ghi lại hai con số cùng lúc: lực kéo đứt lớn nhất tính bằng newton và độ giãn của mẫu tại đúng thời điểm đạt lực đó, tính bằng phần trăm. Hai con số này phải đọc cùng nhau. Một tấm vải chịu lực cao mà giãn rất ít sẽ rách gọn khi gặp cú giật đột ngột, còn tấm giãn nhiều thì hấp thụ được cú giật nhưng mất dáng sớm — và đó là lý do đồ bóng đá sân cỏ nhân tạo với đồ chạy bộ đường dài không chọn cùng một loại vải.
Việc còn lại là lấy hai chiếc cùng màu ở hai cỡ khác nhau đặt cạnh nhau dưới ánh sáng tự nhiên. Xưởng cắt hai cỡ từ hai đầu cây vải là chuyện bình thường, nhưng nếu hai cây thuộc hai mẻ nhuộm thì cả đội xếp hàng trước trận sẽ nhìn ra ngay. Cuối cùng, giữ lại một chiếc nguyên đai làm mẫu đối cho lần đặt bổ sung, vì đội nào cũng có người vào giữa mùa.
Là chuyên viên phát triển sản phẩm và kiểm định thiết bị bảo hộ lao động, tôi am hiểu sâu về các dòng sản phẩm như mũ bảo hộ, kính chống bụi, găng tay cách điện, giày chống trượt, mặt nạ phòng độc… Tôi thường xuyên cập nhật các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế (CE, ANSI, TCVN…) để đưa ra giải pháp bảo hộ tối ưu, đồng thời kiểm tra chất lượng sản phẩm đầu ra trước khi cung cấp ra thị trường.
