Hai bộ đồ liền thân màu trắng, hai chiếc khẩu trang trông giống nhau, hai đôi găng tay cùng màu xanh — nhưng một bên chặn tác nhân sinh học, một bên chặn hóa chất và va đập cơ học. Phân biệt đồ bảo hộ y tế và công nghiệp sai là mua về không dùng được, hoặc tệ hơn là dùng nhầm mà không ai biết. Bài viết này chỉ ra ranh giới giữa hai nhóm và cách lập danh mục mua sắm không bị lẫn.
Hai Nhóm Rủi Ro Khác Nhau Về Bản Chất
Đồ bảo hộ y tế sinh ra để dựng một rào cản sinh học: ngăn vi khuẩn, virus và dịch cơ thể đi qua lớp vật liệu, theo cả hai chiều. Nguy cơ ở đây là những thứ nhìn không thấy, đi theo giọt bắn và theo tay người. Vì vậy phần lớn đồ y tế được thiết kế dùng một lần, có đường may dán kín, và quan trọng nhất là có quy trình tháo bỏ đúng thứ tự.
Đồ bảo hộ công nghiệp lại sinh ra để chịu lực: mài mòn, cắt, đâm xuyên, nhiệt, tia lửa và hóa chất lỏng. Nguy cơ ở đây nhìn thấy được và xảy ra tức thì. Đồ công nghiệp vì thế dày hơn, nặng hơn, dùng nhiều lần và được phân cấp bằng những bộ tiêu chuẩn hoàn toàn khác. Một bộ quần áo chống hóa chất công nghiệp không đương nhiên đạt yêu cầu chống tác nhân sinh học, và một bộ đồ phòng dịch không chịu được một lần cọ vào góc sắt.
Bảng Đối Chiếu Nhanh Giữa Hai Nhóm
| Tiêu chí | Đồ bảo hộ y tế | Đồ bảo hộ công nghiệp |
|---|---|---|
| Rủi ro cần chặn | Vi sinh vật, dịch cơ thể, giọt bắn | Mài mòn, cắt, đâm xuyên, nhiệt, hóa chất |
| Vòng đời | Phần lớn dùng một lần | Dùng nhiều lần, có chu kỳ kiểm định |
| Nhóm tiêu chuẩn hay gặp | EN 14126, EN 14683, ASTM F2100, EN 13795 | EN 388, EN 374, EN ISO 20345, EN ISO 11612 |
| Cách tháo bỏ | Theo trình tự nghiêm ngặt, bỏ vào rác y tế | Tháo tự do, vệ sinh và cất lại |
| Tiêu chí chọn size | Vừa đủ kín, kín ưu tiên hơn thoải mái | Vừa đủ cử động, chống mỏi khi mặc cả ca |
| Hồ sơ cần lưu | Công bố hợp quy, số lô, hạn dùng | Chứng chỉ cấp bảo vệ, sổ cấp phát và kiểm định |
Dòng cuối bảng là dòng bị bỏ qua nhiều nhất. Nhóm y tế phải lưu được số lô và hạn sử dụng để truy ngược khi có sự cố; nhóm công nghiệp phải lưu chứng chỉ cấp bảo vệ để chứng minh trang bị đúng với đánh giá rủi ro của vị trí. Hai loại hồ sơ này không thay thế nhau được.
Bốn Cặp Hay Bị Mua Nhầm
- Khẩu trang y tế so với khẩu trang lọc bụi: khẩu trang y tế chặn giọt bắn phát ra từ người đeo và giọt bắn từ người đối diện. Nó không ôm kín khuôn mặt và không lọc được hơi hóa chất hay khí độc. Công việc có hơi dung môi phải dùng bán mặt nạ có phin lọc đúng chủng loại.
- Găng y tế so với găng chống hóa chất: găng y tế mỏng để giữ cảm giác đầu ngón tay, chỉ dùng trong thời gian ngắn. Găng chống hóa chất dày hơn nhiều và được phân cấp theo thời gian thẩm thấu với từng loại hóa chất cụ thể.
- Áo choàng phẫu thuật so với áo blouse thường: áo blouse đi buồng là trang phục làm việc, không phải đồ cản dịch. Việc cản chất lỏng thuộc về áo choàng chuyên dụng được phân cấp theo nhóm tiêu chuẩn riêng.
- Bao giày y tế so với ủng bảo hộ: bao giày chỉ ngăn mang mầm bệnh ra vào khu sạch, không chống trượt và không chống đâm xuyên. Khu vực ướt hoặc có vật nhọn vẫn phải đi ủng hoặc giày bảo hộ đúng cấp.
Nhóm khẩu trang y tế và găng tay y tế là hai món bị mua nhầm nhiều nhất vì chúng rẻ và sẵn có; nhóm quần áo chống hóa chất thì ngược lại, hay bị dùng thay cho đồ phòng dịch vì trông “xịn hơn”.
Tiêu Chuẩn Chất Lượng Cần Lưu Ý Khi Chọn Mua
Tại Việt Nam, đồ bảo hộ y tế lưu hành hợp pháp cần đáp ứng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia do Bộ Y tế ban hành, đồng thời nhiều sản phẩm nhập khẩu còn được đối chiếu theo tiêu chuẩn quốc tế như ASTM F2100 hoặc EN 14683 đối với khẩu trang phẫu thuật, và EN 14126 đối với quần áo bảo hộ chống tác nhân sinh học. Danh mục tiêu chuẩn ngành y tế được tập hợp theo lĩnh vực tại trang chuyên đề y tế của ISO, tiện để đối chiếu trước khi soạn yêu cầu kỹ thuật cho gói mua sắm.
Khi chọn mua, nên kiểm tra: nhãn mác có ghi rõ thành phần vật liệu, số lô sản xuất, hạn sử dụng với sản phẩm dùng một lần; giấy công bố hợp quy hoặc phiếu kiểm nghiệm từ nhà sản xuất; và độ kín khít phù hợp với mục đích sử dụng. Yêu cầu phân biệt rõ phải nằm ngay trong yêu cầu kỹ thuật: ghi “quần áo chống tác nhân sinh học” chứ không ghi “quần áo bảo hộ”, vì hai cụm từ đó dẫn đến hai loại hàng hoàn toàn khác nhau trên báo giá.
Hướng Dẫn Sử Dụng Và Bảo Quản Đúng Cách
Với các sản phẩm dùng một lần như khẩu trang, găng tay, quần áo phòng dịch: chỉ nên sử dụng một lần rồi loại bỏ đúng quy định xử lý rác thải y tế, không tái sử dụng dù trông còn nguyên vẹn, vì lớp lọc hoặc lớp chống thấm có thể đã giảm hiệu quả sau một lần mặc. Khi đeo và tháo găng tay hoặc khẩu trang, cần thao tác đúng trình tự để tránh tự lây nhiễm chéo lên tay hoặc mặt.
Với các sản phẩm tái sử dụng như kính bảo hộ, mũ trùm đầu vải hay ủng bảo hộ, nên vệ sinh và khử khuẩn sau mỗi lần sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, bảo quản nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp làm giòn, biến dạng vật liệu nhựa hoặc silicone. Riêng đồ tái sử dụng dùng chung giữa hai khu vực y tế và sản xuất: không nên, vì quy trình khử khuẩn của hai nơi khác nhau và không ai theo dõi được món đó đã qua những đâu.
Lập Danh Mục Mua Sắm Không Bị Nhầm Nhóm
Cách làm hiệu quả nhất là viết danh mục theo nguy cơ cần chặn chứ không theo tên món hàng. Mỗi dòng gồm bốn cột: vị trí làm việc, nguy cơ chính, nhóm tiêu chuẩn áp dụng, và số lượng theo tần suất thay. Viết như vậy, bạn không thể vô tình xếp “phòng xét nghiệm” và “xưởng cơ khí” vào cùng một dòng chỉ vì cả hai đều cần “găng tay”.
Với phòng khám, xưởng thực phẩm hoặc doanh nghiệp trang bị số lượng lớn, nên làm việc với nhà cung cấp trang bị bảo hộ ngành y có đầy đủ giấy tờ công bố chất lượng, và yêu cầu mẫu thử trước khi đặt lô lớn để kiểm độ vừa vặn, độ thoáng khí và cảm giác khi mặc dài giờ. Ngoài ra cần tính định mức theo tần suất thay mới để dự trù số lượng, tránh gián đoạn nguồn cung trong giai đoạn cao điểm dịch bệnh hoặc mùa cúm.
Bốn việc nên làm ngay: rà lại danh mục hiện có xem dòng nào đang ghi chung chung; đánh dấu những vị trí đang dùng đồ sai nhóm; yêu cầu nhà cung cấp bổ sung hồ sơ cho từng mã đang dùng; và tách kho để đồ y tế và đồ công nghiệp không nằm chung một kệ. Việc cuối cùng nghe nhỏ nhưng là cách đơn giản nhất để người cấp phát không với nhầm tay.
Tính Số Lượng Đồ Dùng Một Lần Theo Lượt Ra Vào Khu Vực
Đồ bảo hộ y tế dùng một lần không tính theo đầu người mà tính theo số lượt ra vào khu vực cần bảo hộ. Một điều dưỡng đi vào buồng cách ly bốn lần trong ca sẽ dùng hết bốn bộ, trong khi người ngồi cả ca ở khu hành chính dùng chưa hết một. Vì thế bảng dự trù nên có thêm cột số lượt ra vào trung bình mỗi ca đặt ngay cạnh cột nhân sự. Thiếu cột đó, con số đặt hàng luôn hụt vào đúng đợt cao điểm và phải mua gấp với điều kiện bất lợi.
Hai thứ làm số lượt tăng mà ít ai tính trước. Thứ nhất là quy trình bắt buộc thay đồ khi chuyển giữa hai khu có mức sạch khác nhau, kể cả khi người đó chỉ sang vài phút. Thứ hai là những lần rời khu vì việc không thuộc chuyên môn: đi vệ sinh, nhận hàng, hội chẩn đột xuất. Cách giảm hao mà không giảm an toàn là gom các việc phải ra ngoài vào cùng một lần và đặt điểm mặc đồ ngay sát cửa khu, để người vào không phải đi vòng qua vùng khác.
Riêng găng tay thì đơn vị tính lại nhỏ hơn nữa: đôi trên mỗi lượt tiếp xúc người bệnh, không phải đôi trên mỗi ca. Đây là chỗ hai bộ phận hay hiểu khác nhau về cùng một con số dự trù. Cách xử lý gọn là ghi thẳng đơn vị tính vào từng dòng của bảng, kiểu bộ trên lượt vào khu, đôi trên lượt tiếp xúc, cái trên ca. Người mua sắm và người phụ trách chuyên môn khi đó đọc cùng một con số theo cùng một nghĩa.
Là chuyên viên phát triển sản phẩm và kiểm định thiết bị bảo hộ lao động, tôi am hiểu sâu về các dòng sản phẩm như mũ bảo hộ, kính chống bụi, găng tay cách điện, giày chống trượt, mặt nạ phòng độc… Tôi thường xuyên cập nhật các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế (CE, ANSI, TCVN…) để đưa ra giải pháp bảo hộ tối ưu, đồng thời kiểm tra chất lượng sản phẩm đầu ra trước khi cung cấp ra thị trường.
