Dây cứu hộ Hàn Quốc là cách gọi quen của giới trang bị phòng cháy chữa cháy cho dòng dây hạ người do các hãng Hàn Quốc sản xuất, bán kèm khóa hạ và móc nối. Bài viết này không bàn về thương hiệu mà bàn về thứ quyết định sợi dây có dùng được cho việc hạ người hay không: nó là dây tĩnh hay dây động, đi cùng thiết bị gì, và khi nào bắt buộc phải loại bỏ.

Dây Cứu Hộ Hàn Quốc Nằm Ở Đâu Trong Nhóm Dây Chịu Người

Trước hết cần tách hai việc thường bị gộp làm một. Dây cứu sinh là sợi dây chạy song song với người trong lúc làm việc bình thường, chỉ nhận tải đúng một lần khi có cú rơi. Dây cứu hộ là sợi dây chủ động đưa người xuống hoặc kéo người lên, chịu tải toàn bộ thời gian thao tác và người vận hành biết trước mình sắp treo lên nó.

Hai vai trò đó cần hai đặc tính ngược nhau. Dây cứu sinh đi cùng bộ giảm chấn để hạ lực giật; dây cứu hộ cần giãn ít nhất có thể để người được hạ đi xuống đều, không nảy, và người điều khiển cảm nhận được đúng tải trên tay.

Về xuất xứ, cần nói cho đúng mức: dòng thiết bị cứu hộ Hàn Quốc phổ biến ở Việt Nam vì kích cỡ hợp vóc dáng người dùng trong nước, giá hợp lý khi trang bị số lượng lớn cho tòa nhà, và nguồn phụ kiện thay thế ổn định. Còn xuất xứ của một lô hàng cụ thể thì phải đối chiếu trên chứng từ nhập và tem trên thân sản phẩm, không suy từ tên gọi thương mại.

Dây Tĩnh Và Dây Động Khác Nhau Ở Chỗ Nào

Hai nhóm dây này nhìn bề ngoài rất giống nhau: cùng cấu tạo vỏ bọc lõi, cùng dải đường kính, cùng mềm tay. Khác biệt nằm ở độ giãn và ở bộ tiêu chuẩn chứng nhận.

Dây tĩnh, đúng hơn là dây giãn thấp, được chứng nhận theo EN 1891. Hãng dây Teufelberger công bố bản tóm tắt các tiêu chuẩn dây cho biết phạm vi đường kính của tiêu chuẩn này là 8,5 đến 16 mm, độ giãn tĩnh không quá 5 phần trăm dưới tải 150 kg, và sợi dùng làm dây phải có điểm nóng chảy trên 195 độ C. Điều kiện nhiệt độ đó loại thẳng polypropylene và polyethylene ra khỏi nhóm, nên một sợi dây nổi trên nước không thể là dây EN 1891.

Tiêu chuẩn này chia hai loại. Loại A dùng cho công việc chính, lực tĩnh tối thiểu 22 kN khi không thắt nút và 15 kN khi có nút. Loại B yêu cầu thấp hơn, 18 kN và 12 kN, dùng cho việc nhẹ hơn. Trong hệ tiếp cận bằng dây, dây làm việc và dây an toàn thường lấy theo loại A.

Dây động là dây leo núi theo EN 892, thiết kế để giãn nhiều và hấp thụ năng lượng của cú rơi. Chỉ tiêu chính của nó là lực xung tối đa truyền vào người, 12 kN với dây đơn. Độ giãn tĩnh của dây động cao gấp đôi dây tĩnh, và chính đặc tính đó khiến nó không dùng cho việc hạ người.

Vì Sao Cứu Hộ Và Làm Việc Treo Chọn Dây Tĩnh

Bốn lý do thực dụng, xếp theo mức độ hay gặp:

Giữ đúng vị trí: người treo trên dây giãn nhiều sẽ nhún lên xuống mỗi khi đổi tư thế, không đứng yên được ở một cao độ để thao tác.
Hạ có kiểm soát: dây giãn tích năng lượng như lò xo; khi khóa hạ nhả ra, phần năng lượng đó bung theo và tốc độ hạ trở nên khó đoán.
Bảo vệ mép: dây co giãn trượt qua lại nhiều hơn tại điểm tì trên mép mái, và mỗi lần trượt là một lần bào lớp vỏ.
Kéo người lên: mỗi phần giãn là một phần công kéo bị mất; kéo một người lên bằng dây động tốn sức hơn nhiều so với dây tĩnh cùng đường kính.

Cấu tạo vỏ bọc lõi cũng quan trọng không kém con số độ giãn. Lõi bên trong gánh phần lớn lực kéo, còn lớp vỏ bện bên ngoài làm nhiệm vụ chống mài và chống nắng cho lõi. Vì vậy một sợi dây nhìn bề ngoài còn nguyên vẫn có thể đã hỏng lõi, và ngược lại vỏ sờn nhẹ chưa chắc là căn cứ loại bỏ. Cách kiểm chỉ có một: vuốt tay dọc toàn bộ chiều dài.

Đường Kính, Chiều Dài Và Cách Tính Cho Một Tòa Nhà

Đường kính không chọn theo cảm giác chắc chắn mà chọn theo thiết bị đi kèm. Khóa hạ và bộ hãm được chế tạo cho một dải đường kính hẹp; lắp dây to hơn thì kẹt, lắp dây nhỏ hơn thì trượt. Vì vậy trình tự đúng là chọn thiết bị trước, rồi lấy đường kính dây theo tài liệu của chính thiết bị đó.

Trong dải mà EN 1891 phủ, dây cỡ nhỏ nhẹ và gọn nhưng nóng nhanh khi hạ và cấn tay hơn; dây cỡ lớn cầm êm, bền mài, nhưng nặng và tốn chỗ khi cuộn. Với tòa nhà văn phòng trang bị cố định, cỡ trung thường là lựa chọn cân bằng.

Chiều dài tính theo chiều cao thật từ điểm neo tới mặt đất tiếp nhận, cộng thêm phần dự phòng cho đoạn đi vòng qua mép, đoạn thắt nút chặn ở đầu dưới và đoạn dư để người vận hành cầm. Lấy đúng bằng chiều cao tầng là thiếu, và thiếu dây khi người đã ở lưng chừng là tình huống không có cách xử lý đẹp.

Mặt đất tiếp nhận không phải lúc nào cũng là sân. Nếu bên dưới là mái đua, giếng trời hay khu vực bị rào, phải xác định trước điểm dừng thật và đo từ đó. Cùng với dây, nhiều tòa nhà trang bị thêm thang dây thoát hiểm cho các tầng thấp, nơi quãng hạ ngắn và người dùng có thể tự leo xuống.

Khóa Hạ Và Thiết Bị Hãm Đi Kèm

Sợi dây không tự hạ người. Bộ phận quyết định là thiết bị hạ, và tiêu chuẩn dành cho nó là EN 341. Tổ chức thử nghiệm SATRA mô tả phạm vi thử của tiêu chuẩn này gồm hai kiểu và bốn hạng.

Hai kiểu là thiết bị hãm tự động, tự giữ tốc độ mà người dùng không phải thao tác sau khi bắt đầu hạ; và thiết bị điều khiển bằng tay, tốc độ do người vận hành giữ. Với người không chuyên trong tình huống thoát nạn, kiểu tự động dễ dùng hơn hẳn.

Bốn hạng phân theo tổng năng lượng hạ mà thiết bị chịu được qua nhiều lần sử dụng, từ hạng dùng được nhiều lần cho tới hạng chỉ dùng đúng một lần rồi bỏ. Đây là con số cần hỏi khi trang bị cho tòa nhà đông người: một thiết bị hạng thấp có thể hết tuổi thọ ngay trong một lần thoát nạn tập thể.

Vài chỉ tiêu khác của tiêu chuẩn hữu ích khi đọc hồ sơ sản phẩm: tải trọng danh định tối đa phải đạt ít nhất 100 kg, tốc độ hạ nằm trong khoảng 0,5 đến 2 m mỗi giây, độ bền tĩnh bằng mười lần tải danh định tối đa và không dưới 12 kN, và các bộ phận người dùng chạm vào không được nóng quá 48 độ C sau khi hạ.

Móc nối đi kèm phải là loại có chốt khóa, không dùng móc lò xo mở nhanh. Người được hạ phải mặc đai toàn thân hoặc đai cứu nạn chuyên dụng, không dùng đai bán thân kiểu thắt lưng cho tình huống treo người. Nhóm thiết bị này nằm chung danh mục với dây đai an toàn dùng cho lao động trên cao.

Kiểm Tra Vỏ Dây, Lõi Dây Và Căn Cứ Loại Bỏ

Kiểm tra dây cứu hộ khác kiểm tra dây thường ở chỗ phải rà bằng tay, không chỉ nhìn. Trải hết dây ra sàn sạch, kéo qua kẽ tay từ đầu này sang đầu kia và cảm nhận từng đoạn.

Dấu hiệu ở lớp vỏ gồm: sờn thành lông trên một đoạn dài, đứt sợi vỏ để lộ lõi, vết cháy hoặc chảy nhựa do tia lửa hàn và ma sát nóng, vết ố loang của dầu, axit hay dung môi. Riêng vết hóa chất phải xử lý dứt khoát vì hư hại do hóa chất thường không nhìn thấy được cho tới lúc dây đứt.

Dấu hiệu ở lõi thì chỉ tay mới bắt được: đoạn xẹp lép mất tiết diện tròn, đoạn phồng bất thường, đoạn cứng hoặc mềm nhũn khác hẳn phần còn lại. Mỗi dấu hiệu đó nghĩa là sợi bên trong đã đứt, dù vỏ ngoài vẫn liền.

Căn cứ loại bỏ thì dứt khoát, không sửa chữa tạm:

Dây đã chịu tải trong một sự cố thật, kể cả khi nhìn bên ngoài còn nguyên.
Lõi lộ ra ngoài ở bất cứ điểm nào.
Có bất thường về tiết diện khi vuốt tay.
Dính hóa chất hoặc có vết cháy.
Hết hạn theo công bố của nhà sản xuất. Nhãn thường có hai mốc, hạn lưu kho tính từ ngày sản xuất và hạn sử dụng tính từ ngày đưa vào dùng, lấy mốc nào đến trước.

Giữa các lần dùng, cất dây nơi khô ráo, tránh nắng trực tiếp, không để chung với can dung môi hay bình axit, và không đè vật nặng lên cuộn. Mỗi bộ nên có mã riêng và một dòng trong sổ ghi ngày cấp phát, ngày kiểm tra, tên người kiểm. Không có sổ thì không ai biết bộ dây đã dùng bao lâu và qua tay những ai.

Ai Được Phép Triển Khai Dây Hạ Và Kiểm Tra Định Kỳ

Dây Cứu Hộ Có Dùng Thay Dây Cứu Sinh Khi Làm Việc Được Không?

Không nên gộp. Hệ chống rơi khi làm việc cần thiết bị chống rơi và bộ giảm chấn được chứng nhận riêng cho vai trò đó. Dây hạ người là một hệ khác, phục vụ tình huống đưa người xuống, và hai hệ nên tách cả về sợi dây lẫn điểm neo.

Bao Lâu Phải Thay Dây Một Lần?

Không có con số chung cho mọi trường hợp. Căn cứ là hạn sử dụng nhà sản xuất công bố cộng với kết quả kiểm tra định kỳ. Dây cất trong hộp thiết bị ở hành lang xuống cấp chậm hơn nhiều so với dây dùng huấn luyện hằng tháng, nên lịch thay phải gắn với số lần dùng thật.

Tại Sao Không Dùng Cáp Thép Cho Việc Hạ Người?

Cáp thép chịu nhiệt và chịu mài tốt hơn, và có mặt trong một số thiết bị hạ chuyên dụng. Nhưng cáp cứng, nặng, không thắt nút được, tước sợi đâm tay, và phải dùng đúng thiết bị chế tạo cho cáp. Với thoát nạn trong tòa nhà, dây sợi tổng hợp gọn và dễ triển khai hơn.

Người Chưa Qua Huấn Luyện Có Tự Dùng Bộ Hạ Được Không?

Chỉ với thiết bị hãm tự động và sau khi đã thao tác thử ở tầm thấp. Đơn vị nên tổ chức diễn tập bằng chính thiết bị đang lắp, không diễn tập bằng thiết bị mượn, vì thao tác nhả và khóa khác nhau giữa các dòng máy.

Trang Bị Cho Tòa Nhà Thì Cần Những Gì Ngoài Dây?

Tối thiểu gồm thiết bị hạ đúng cỡ dây, đai cho người được hạ, móc nối có chốt khóa, điểm neo đã được xác nhận khả năng chịu lực, và lớp lót bảo vệ dây tại mép. Toàn bộ nên đặt trong một hộp niêm phong tại vị trí cố định, cùng nhóm với các thiết bị ứng cứu khẩn cấp khác của tòa nhà.

Trang Bị Và Kiểm Tra Định Kỳ Cho Tòa Nhà

Bảo Hộ Xanh cung cấp dây cứu hộ, thiết bị hạ và phụ kiện đi kèm cho tòa nhà, nhà xưởng và đội ứng cứu nội bộ, cùng các hạng mục thuộc nhóm thiết bị an toàn làm việc trên cao. Khi trang bị mới, nên đối chiếu đường kính dây với tài liệu của thiết bị hạ trước khi đặt, vì đây là chỗ hay lệch nhất giữa các dòng sản phẩm.

Với đơn vị đã có sẵn thiết bị, việc đáng làm trước tiên không phải mua thêm mà là lập danh sách từng bộ theo mã, ghi ngày sản xuất và tình trạng hiện tại. Danh sách đó thường cho thấy ngay vài bộ đã quá hạn hoặc thiếu phụ kiện, và đó là những bộ sẽ không hoạt động đúng lúc cần nhất.