Những Điều Cần Phải Biết Khi Sử Dụng Quần Áo Chống Tĩnh Điện

Bộ quần áo chống tĩnh điện là món bị hiểu sai nhiều nhất trong cả nhóm trang bị phòng sạch. Nó không chặn dòng điện; ngược lại, nó được dệt để dẫn điện tích đi theo một đường có kiểm soát thay vì để điện tích tích lại rồi phóng một lần vào bảng mạch. Thứ được bảo vệ là linh kiện điện tử, không phải người mặc.

Bài này viết cho phía người dùng chứ không cho phía mua hàng: mặc thế nào cho đúng, mặc gì bên trong, làm gì thì bộ đồ hỏng, và khu vực nào thực sự cần tới nó. Phần thông số vải, cấp phòng sạch và chu kỳ đo điện trở thuộc về hồ sơ mua hàng và nằm ở bài khác.

Bộ Đồ Chống Tĩnh Điện Làm Được Gì Và Không Làm Được Gì

Việc nó làm được: giữ cho điện tích sinh ra do ma sát giữa quần áo và cơ thể không tích dần lên một mức đủ lớn để phóng. Đồng thời, lớp vải còn chặn bụi và sợi bông từ quần áo thường bên trong thoát ra khu vực sạch. Hai việc này là toàn bộ phần việc của bộ đồ.

Việc nó không làm được: bảo vệ người mặc khỏi điện giật. Đây không phải chuyện bộ đồ yếu hơn đồ cách điện một chút, mà là hai nhóm hàng có nhiệm vụ ngược nhau. Nhóm cách điện có điện trở rất cao và tuyệt đối không được nối đất; nhóm chống tĩnh điện có điện trở ở dải tiêu tán và bắt buộc phải có đường xuống đất mới chạy đúng. Mặc bộ đồ chống tĩnh điện để vào thao tác tủ điện là việc bị cấm, không phải việc kém an toàn hơn.

Việc nó cũng không làm được một mình: xả điện tích. Bộ đồ chỉ là một mắt xích. Điện tích đi từ người qua vải, rồi phải tiếp tục qua chân, qua giày hoặc dép đế dẫn, qua sàn dẫn, rồi mới tới hệ tiếp địa của xưởng. Đứng trên sàn gạch thường hay đi giày đế cao su thường thì chuỗi đó đứt, và bộ đồ đắt tiền trở thành một chiếc áo khoác bình thường.

Về trị số điện trở, không nên lấy con số từ dòng mô tả sản phẩm. Mức cần đạt được quy định theo bộ tiêu chuẩn IEC 61340-5-1 và phải đọc từ phiếu đo của chính lô vải đang dùng, vì cùng một kiểu dệt nhưng khác lô nhuộm vẫn cho kết quả khác nhau.

Phạm vi bắt buộc của bộ tiêu chuẩn đó được khoanh bằng hai con số: nó áp cho nơi xử lý linh kiện chịu được từ 100 V trở lên theo mô hình phóng điện qua người, và từ 200 V trở lên theo mô hình phóng điện qua chính linh kiện; thứ nhạy hơn ngưỡng đó cần một chương trình chặt hơn. Một trị số dễ tự kiểm khác trong IEC 61340-5-1 về kiểm soát tĩnh điện là giới hạn điện áp trên vật dẫn bị cô lập trong khu vực kiểm soát, đặt ở mức dưới 35 V. Cầm máy đo điện áp tĩnh đi một vòng, rà xe đẩy, khay nhựa và mép băng tải là ra ngay chỗ đang vượt ngưỡng — thường không phải bộ đồ, mà là những thứ không ai gắn dây tiếp đất.

Mặc Sai Cách Làm Mất Tác Dụng Của Cả Bộ Đồ

Phần lớn ca phóng tĩnh điện trong xưởng không đến từ bộ đồ hỏng mà từ cách mặc. Năm lỗi dưới đây lặp lại ở hầu hết xưởng.

• Xắn tay áo lên cho mát. Phần cẳng tay hở ra chính là phần hay chạm vào khay linh kiện nhất. Tay áo phải buông, bóp chặt ở cổ tay, và nằm trong găng.
• Không kéo hết khoá. Bộ đồ mở ngực để lộ áo thun bên trong biến vùng ngực thành một mặt tích điện không có đường thoát, đúng vùng người thợ cúi xuống gần bàn thao tác.
• Mặc bộ đồ quá chật. Vải căng bám sát da làm ma sát tăng mỗi lần cử động, tức là sinh thêm đúng thứ bộ đồ sinh ra để triệt tiêu.
• Đi đôi giày của riêng mình. Đôi giày cá nhân gần như luôn có đế cách điện. Chuỗi thoát điện đứt ngay ở bàn chân và không ai nhìn thấy.
• Cởi bộ đồ ngay tại bàn làm việc. Động tác kéo vải qua đầu sinh ra cú phóng mạnh nhất trong cả ca, và nó xảy ra cách bản mạch vài chục xăng-ti-mét.

Cách xử lý cho cả năm lỗi là quy định một chỗ mặc và một chỗ cởi nằm ngoài khu thao tác, và để giày hoặc dép chống tĩnh điện ngay tại đó thay vì để người lao động tự mang từ nhà. Phần đế dẫn và trị số điện trở của nhóm dép được giải thích trong bài dép chống tĩnh điện.

Áo Mặc Bên Trong Quyết Định Kết Quả Nhiều Hơn Áo Ngoài

Một bộ đồ đạt chuẩn khoác ngoài chiếc áo len lông cừu vẫn cho ra kết quả tồi. Lý do là lớp bên trong mới là nơi sinh điện tích, còn lớp ngoài chỉ làm nhiệm vụ dẫn đi. Giữa hai lớp đó có một khoảng không khí, và điện tích trên lớp trong không tự nhảy qua được khoảng đó để ra ngoài.

Ba loại vải nên tránh mặc bên trong là len, lông nhân tạo và áo thun polyester mỏng. Bông nguyên chất là lựa chọn đơn giản nhất, vừa ít sinh điện tích vừa thấm mồ hôi. Ở những xưởng kiểm soát chặt, áo lót được phát kèm chứ không để công nhân tự lo, và đó là khoản chi nhỏ nhất trong cả bộ trang bị.

Túi quần là chỗ tiếp theo cần soát. Điện thoại, chìa khoá, túi nhựa đựng đồ ăn vặt để trong túi quần bên trong đều là vật sinh điện tích, và chúng cọ vào vải suốt ca. Quy định gọn nhất là tủ gửi đồ đặt ngay cạnh chỗ mặc đồ, chứ không phải một dòng chữ dán trên tường.

Bộ đồ còn cần đồng bộ với phần tay: găng dùng trong khu vực này phải thuộc nhóm găng tay phòng sạch, lồng vào trong bó tay áo để không hở cổ tay. Găng vải thường không dùng được vì vừa sinh bụi vừa cắt đứt đường dẫn ở đúng điểm tiếp xúc với linh kiện.

Những Việc Âm Thầm Làm Hỏng Vải Chống Tĩnh Điện

Vải chống tĩnh điện hỏng theo kiểu không nhìn thấy: bộ đồ vẫn lành lặn, vẫn đúng màu, nhưng đường dẫn bên trong đã đứt. Sáu nguyên nhân hay gặp:

• Nước xả làm mềm vải. Lớp phủ của nước xả bọc lấy sợi dẫn và cách ly chúng khỏi bề mặt. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và cũng dễ sửa nhất.
• Chất tẩy chứa clo. Làm đứt sợi dẫn và làm bạc vải, hỏng không phục hồi được.
• Giặt chung với quần áo thường. Xơ bông và sợi từ quần áo khác bám lại trên bề mặt, vừa sinh bụi vừa làm lệch kết quả đo.
• Sấy hoặc là ở nhiệt độ cao. Nhiệt làm sợi dẫn co và gãy tại các điểm giao nhau của ô lưới.
• Vá bằng chỉ thường hoặc miếng vải thường. Mảng vá trở thành một ô cô lập giữa bề mặt dẫn, và nó nằm đúng chỗ vừa rách, tức chỗ chịu ma sát nhiều nhất.
• Thêu logo bằng chỉ nhựa hoặc ép nhiệt hình in. Mảng in trên ngực là một tấm cách điện dán lên đúng vùng hướng về bàn thao tác.

Việc cần làm sau khi biết sáu nguyên nhân này không phải dạy lại công nhân mà là gom việc giặt về một đầu mối. Khi từng người mang đồ về nhà giặt, sáu lỗi trên sẽ đủ mặt trong vòng vài tháng mà không ai phát hiện ra.

Khu Vực Nào Cần Bộ Đồ Này Và Khu Vực Nào Không

Ba nhóm khu vực thực sự cần: nơi thao tác trực tiếp với linh kiện bán dẫn và bảng mạch trần; nơi đóng gói và kiểm tra các linh kiện đó trước khi vào túi chống tĩnh điện; và khu vực có hơi dung môi hoặc bụi có thể bắt lửa từ một tia hồ quang nhỏ.

Nhóm khu vực không cần cũng nên nói rõ, vì cấp phát thừa làm người lao động quen với việc mặc cho có: kho hàng đã đóng thùng, khu văn phòng, xưởng cơ khí thông thường. Ở những chỗ này, tiền bỏ ra nên chuyển sang thảm trải bàn thao tác chống tĩnh điện hoặc cải tạo sàn, vì đó mới là khâu đang thiếu.

Có một nhóm khu vực đặc biệt phải loại trừ dứt khoát: mọi vị trí thao tác trên thiết bị đang mang điện. Ở đó phải dùng nhóm cách điện chuyên dụng, và bộ đồ chống tĩnh điện không được có mặt trong danh mục cấp phát của vị trí đó, kể cả dưới dạng món thay thế tạm thời.

Các cấu hình áo liền quần, áo khoác và bộ rời theo từng khu vực nằm trong nhóm quần áo phòng sạch chống tĩnh điện, xếp theo kiểu dáng để đối chiếu với đặc thù từng dây chuyền.

Ba Phép Kiểm Mà Tổ Trưởng Ca Tự Làm Được

Không phải xưởng nào cũng có máy đo điện trở bề mặt, và ngay cả xưởng có máy thì cũng không đo mỗi ngày. Ba phép dưới đây không thay được phép đo, nhưng bắt được phần lớn trường hợp hỏng rõ ràng trước khi người mặc bước vào khu vực thao tác.

Phép thứ nhất, soi ô lưới sợi dẫn dưới ánh sáng xiên. Cầm vạt áo nghiêng về phía nguồn sáng và nhìn dọc theo bề mặt. Lưới sợi dẫn phải chạy liên tục theo cả hai chiều, đều nhau, không có vùng nào thưa hẳn ra hoặc đứt quãng. Vùng thưa thường xuất hiện ở khuỷu tay và mông quần trước tiên, vì đó là chỗ chịu ma sát nhiều nhất. Thấy một vùng khác biệt rõ so với phần còn lại thì tách bộ đó ra để đo, đừng cho vào ca.

Phép thứ hai, kiểm chuỗi bằng chính người mặc. Cho người đã mặc đủ bộ và đi đúng đôi giày làm việc đứng lên vị trí thao tác thật, rồi kiểm hai điểm: đế giày có tiếp xúc trọn vẹn với sàn dẫn không, và tấm sàn đó có dây nối đất còn bắt chặt không. Rất nhiều trường hợp dây tiếp địa bị tuột ra trong lúc kê lại bàn hoặc lúc vệ sinh, và không ai để ý vì mọi thứ nhìn vẫn nguyên.

Phép thứ ba, kiểm lớp mặc trong. Đây là phép nhanh nhất và cũng hay bỏ qua nhất: đề nghị người mặc kéo khoá xuống một đoạn để nhìn áo lót. Thấy áo len, áo nỉ hoặc áo thun bóng thì xử lý ngay tại chỗ, vì phần còn lại của chuỗi có tốt đến đâu cũng không bù được. Ghi kết quả cả ba phép vào cùng một dòng trong sổ giao ca, không cần biểu mẫu riêng.

Ba phép này gộp lại mất khoảng hai phút cho mỗi người và nên làm theo kiểu kiểm chéo hai người thay vì tự kiểm, vì không ai nhìn được vạt lưng áo của chính mình.

Câu Hỏi Thường Gặp Khi Dùng Bộ Đồ Chống Tĩnh Điện

Mặc Bộ Này Có Đỡ Bị Giật Khi Chạm Dây Điện Không?

Không, và câu hỏi này cần được trả lời dứt khoát trong buổi huấn luyện đầu vào. Vải của bộ đồ có sợi dẫn dệt xuyên suốt và được nối về đất qua chân, nghĩa là đường đi của dòng điện đang được mở sẵn chứ không bị chặn. Công việc có điện phải dùng nhóm hàng cách điện có cấp điện áp ghi trên sản phẩm và có hạn kiểm định.

Bộ Đồ Giặt Bao Nhiêu Lần Thì Phải Thay?

Không có con số chung, vì nó phụ thuộc vào quy trình giặt nhiều hơn vào số lần. Căn cứ duy nhất là kết quả đo điện trở theo đợt. Biện pháp thực tế là đánh số từng bộ và đo mẫu một số bộ cũ nhất mỗi đợt, thay vì đo toàn bộ hoặc không đo gì cả.

Nhìn Bằng Mắt Có Biết Bộ Đồ Còn Tác Dụng Không?

Không. Đây là khác biệt lớn so với phần lớn trang bị bảo hộ khác. Bộ đồ mất khả năng dẫn vẫn mềm, vẫn đúng màu, vẫn thấy rõ ô lưới sợi dẫn trên bề mặt. Chỉ máy đo mới nói được, nên khâu đo định kỳ không phải thủ tục hình thức.

Công Nhân Mang Bộ Đồ Về Nhà Giặt Có Sao Không?

Có, và đây là nguyên nhân hỏng thầm lặng phổ biến nhất. Ở nhà, bộ đồ gặp nước xả, chất tẩy, máy sấy nóng và cả lồng giặt chung với áo len. Toàn bộ những thứ đó đều nằm trong danh sách cấm, và không có cách nào kiểm soát từng hộ gia đình.

Bộ Đồ Có Cần Đi Kèm Dây Cổ Tay Nối Đất Không?

Ở vị trí ngồi cố định tại bàn thao tác thì có, vì đường qua chân bị hạn chế khi người ngồi. Ở vị trí đứng và di chuyển thì đường qua chân là chính, và dây cổ tay trở thành vướng víu. Chọn theo tư thế làm việc chứ không áp một quy định chung cho cả xưởng.