Một chiếc búa thoát hiểm nằm trong hộc cửa xe suốt nhiều năm thường được mua với niềm tin rằng nó sẽ đập vỡ bất kỳ tấm kính nào trên xe. Niềm tin đó không đúng, và chỗ không đúng nằm đúng ở tấm kính mà người ta hay nghĩ tới đầu tiên là kính chắn gió. Biết trước tấm nào đập được và tấm nào không là phần quan trọng nhất của việc trang bị món đồ này.

Búa Thoát Hiểm Phá Được Loại Kính Nào

Trên một chiếc ô tô có hai họ kính khác hẳn nhau về cách vỡ, và cái búa chỉ làm việc được với một họ.

Kính cường lực: tấm kính đơn đã qua xử lý nhiệt, bề mặt chịu nén còn lõi chịu kéo. Khi bị chọc thủng ở một điểm, toàn bộ ứng suất giải phóng cùng lúc và tấm kính vỡ thành hàng nghìn hạt nhỏ ít sắc cạnh. Đây là loại kính thường dùng cho cửa hông và kính hậu.
Kính dán nhiều lớp: hai tấm kính kẹp một màng nhựa dẻo ở giữa. Khi bị đập, kính rạn thành mạng nhện nhưng màng nhựa giữ nguyên cả tấm. Đây là loại kính dùng cho kính chắn gió trước.

Hệ quả rất thẳng thắn: búa thoát hiểm chỉ có tác dụng với kính cường lực. Đập vào kính chắn gió dán nhiều lớp chỉ làm nó rạn ra chứ không mở được lối thoát, trong khi thời gian trôi đi. Đây không phải lỗi của cái búa mà là đặc tính của vật liệu, và nó giải thích vì sao mọi hướng dẫn thoát hiểm đều chỉ tới cửa hông.

Khác biệt này đã được cơ quan an toàn giao thông đường bộ Hoa Kỳ mô tả trong một văn bản diễn giải về quy trình đập vỡ sơ bộ của quy chuẩn chống văng người khỏi xe. Nội dung dùng được nằm ở phần so hai vật liệu dưới cùng một tác động: khi bị mũi đục tâm chấm vào, tấm kính cường lực vỡ vụn rồi rơi sạch khỏi khung, còn tấm kính dán nhiều lớp thường chỉ nứt ngay tại điểm chạm mà không bung ra. Văn bản này còn kèm một hệ quả đáng nhớ cho người mua xe: kính dán chỉ được tính là biện pháp chống văng người khi nó cố định, tức là tấm kính không hạ xuống được. Đối chiếu ngược lại thì rõ, một ô cửa hạ kính được là ô cửa vẫn còn lối thoát cơ học, còn ô kính chết bằng kính dán thì không.

Vị Trí Kính Trên Xe Quyết Định Có Đập Được Hay Không

Quy ước chung là kính chắn gió dán nhiều lớp, còn cửa hông và kính hậu là kính cường lực. Nhưng đây không phải quy ước tuyệt đối. Nhiều mẫu xe đời mới dùng kính dán cả ở cửa hông để cách âm và chống đột nhập. Trên những xe đó, chiếc búa ở ghế sau không giúp được gì cho cửa đó.

Cách kiểm tra mất chưa tới một phút và nên làm ngay khi nhận xe. Ở góc dưới của mỗi tấm kính luôn có một ô in nhỏ ghi thông tin nhà sản xuất kèm kiểu kính. Chữ ghi tempered hoặc toughened là kính cường lực, đập được. Chữ laminated là kính dán, không đập được. Đi một vòng quanh xe, ghi lại tấm nào thuộc loại nào, rồi nói cho những người hay đi xe đó cùng biết.

Trong cái ô in nhỏ ấy còn một mã ngắn nữa đáng đọc, thường là AS kèm một chữ số, lấy theo tiêu chuẩn kính an toàn cho xe cơ giới ANSI/SAE Z26.1. Mã AS1 dành cho vị trí kính chắn gió và cho phép dùng ở mọi vị trí khác, với mức truyền sáng tối thiểu 70 phần trăm. Mã AS2 dùng được ở mọi vị trí trừ kính chắn gió, cũng phải đạt 70 phần trăm truyền sáng, và phần lớn tấm mang mã này là kính cường lực. Mã AS3 là kính sẫm màu, truyền sáng dưới 70 phần trăm, chỉ được đặt ở những vùng không phục vụ tầm nhìn lái xe. Ghép hai thông tin lại thì tờ giấy dán trong cabin đội xe gọn hơn hẳn: mỗi ô cửa một dòng, ghi vị trí, ghi mã AS và ghi loại kính, đọc một lượt là biết ô nào đập được.

Với xe khách và xe buýt, các tấm kính được chỉ định làm cửa thoát hiểm thường được đánh dấu bằng viền đỏ hoặc biểu tượng cái búa in trên kính, kèm giá treo búa ngay cạnh đó. Đó là những tấm đã được chọn sẵn, không cần tự phỏng đoán giữa lúc hỗn loạn.

Đầu Búa, Lưỡi Cắt Dây Đai Và Giá Đỡ

Nguyên lý của món đồ này là dồn toàn bộ lực vào một điểm rất nhỏ thay vì trải đều trên một mặt rộng. Đó là lý do đập kính bằng khuỷu tay hay bằng đế giày gần như vô hiệu, còn một đầu nhọn nhỏ lại làm được.

Đầu nhọn: thường bằng thép cứng, vát thành mũi. Nhiều mẫu có hai đầu ở hai phía để không phải xoay tay khi cầm vội.
Tay cầm: nhựa hoặc cao su có gân chống trơn, giữ được cả khi tay ướt hoặc dính dầu.
Lưỡi cắt dây đai: lưỡi thép nằm chìm trong một rãnh hẹp, chỉ tiếp xúc được với dây chứ không cắt vào tay người cầm. Đặt dây vào rãnh và kéo mạnh một nhịp.
Giá đỡ: bộ phận hay bị bỏ qua nhất. Giá tốt giữ chặt khi xe xóc nhưng nhả ra chỉ với một động tác kéo.

Lưỡi cắt dây không phải chi tiết trang trí. Dây đai an toàn giữ người lại trên ghế và đó chính là việc nó phải làm, như trang thông tin về dây đai an toàn của cơ quan an toàn giao thông đường bộ Hoa Kỳ đã nêu. Sau va chạm, cơ cấu khoá có thể kẹt hoặc người bị thương không với tới nút bấm, khi đó lưỡi cắt là cách duy nhất rời khỏi ghế.

Đập Vào Góc Kính Thay Vì Giữa Tấm Kính

Phản xạ của hầu hết mọi người là nhắm vào giữa tấm kính vì đó là vùng rộng nhất. Đó lại là vùng đàn hồi nhất: tấm kính võng theo cú đập và hấp thụ bớt năng lượng. Vùng gần góc và gần mép bị khung giữ cứng, không võng được, nên cho kết quả tốt hơn.

Tháo hoặc cắt dây đai trước, vì sau khi kính vỡ sẽ không còn thời gian làm việc đó.
Thử hạ kính bằng nút bấm trước. Nếu điện còn, đây là cách nhanh và sạch nhất.
Che mặt và quay đầu sang bên, giữ khoảng cách với tấm kính sắp vỡ.
Đập dứt khoát vào vùng gần góc dưới của cửa hông, không đập vào giữa.
Dùng chính cán búa gạt sạch hạt kính còn bám trên khung trước khi chống tay trèo ra.
Đưa người yếu nhất ra trước, sau đó tới lượt người đập kính.

Chọn Giữa Búa Bấm Lò Xo Và Búa Vung Tay

Hai kiểu này khác nhau ở chỗ ai tạo ra lực. Búa vung tay lấy lực từ cánh tay người dùng, nên cần khoảng trống để vung và cần sức. Búa bấm lò xo tích sẵn năng lượng trong một lò xo, chỉ cần ấn áp đầu vào mặt kính cho tới khi cơ cấu nhả.

Xe cá nhân, không gian hẹp: kiểu bấm lò xo thực tế hơn vì không cần lấy đà.
Người cao tuổi, người ít sức tay: kiểu bấm dễ dùng hơn vì không phụ thuộc vào độ mạnh của cú đập.
Xe khách, xe buýt: kiểu vung tay treo tại các ô cửa được đánh dấu, ai cũng nhìn thấy và hiểu ngay cách dùng.
Xe tải đường dài: nên có cả hai, một cái gắn cố định trong cabin và một cái loại nhỏ mang theo người.

Không nên chọn theo trọng lượng hay theo lời quảng cáo về lực đập. Những con số đó gần như không bao giờ đi kèm phương pháp đo. Tiêu chí dùng được là cầm chắc tay hay không, đầu nhọn có bị rĩ và cùn không, giá đỡ có nhả nhanh không. Nhóm dụng cụ phá kính chuyên dụng trên thị trường chính là nơi nên đối chiếu ba điểm đó trước khi mua số lượng lớn.

Chỗ Treo Búa Để Lấy Được Trong Bóng Tối

Một chiếc búa nằm dưới đáy cốp sau, lẫn giữa đồ nghề và túi ni lông, chỉ tồn tại trên hóa đơn mua hàng. Sau va chạm, xe có thể nằm nghiêng hoặc lật ngửa, đồ đạc đổ hết vị trí và điện trong xe có thể tắt. Chỗ treo phải chọn theo tình huống đó chứ không theo lúc xe đang đứng yên trong bãi đỗ.

Trong tầm với của người đang thắt dây đai, không cần rời khỏi ghế mới lấy được.
Cố định trên giá chứ không để rời trong hộc, vì đồ rời sẽ văng đi khi xe lật.
Xe nhiều hàng ghế nên có hơn một chiếc, đặt cách nhau để không ai phải băng qua cả khoang.
Không khoá vào giá bằng dây rút hay ốc vít; chống mất trộm theo cách đó là tự vô hiệu hoá món đồ.
Dán một miếng phản quang nhỏ trên giá để tìm được bằng ánh sáng yếu.
Giữ một chiếc đèn pin cầm tay ngay cạnh búa, vì phần lớn tai nạn nghiêm trọng xảy ra vào ban đêm.

Thoát Khỏi Xe Đang Ngập Nước

Đây là tình huống mà thứ tự thao tác quan trọng hơn cả dụng cụ. Cửa xe không mở được khi áp nước bên ngoài đã lớn, và hệ thống điện thường mất sớm. Một số lời khuyên cũ bảo ngồi chời cho nước vào đầy rồi mới mở cửa; cách đó tốn thời gian trong khi thời gian chính là thứ đang thiếu.

Tháo dây đai ngay, của mình trước rồi tới của trẻ nhỏ bên cạnh.
Mở hoặc phá kính cửa hông ngay khi còn làm được, không thử mở cánh cửa.
Đưa trẻ em và người yếu ra trước qua ô cửa vừa mở.
Ra ngoài rồi mới gọi điện báo. Gọi trước khi ra là sai thứ tự.

Nếu kính cửa hông là loại dán nhiều lớp, chiếc búa không giải quyết được và lối còn lại là cửa hậu hoặc cửa sổ trời. Đây chính là lý do phải đi xem nhãn góc kính từ trước thay vì phát hiện ra điều đó giữa dòng nước.

Trang Bị Búa Cho Đội Xe Doanh Nghiệp

Với doanh nghiệp có đội xe đưa đón công nhân hoặc xe tải đường dài, việc này nên đưa vào quy trình chứ không để tài xế tự lo. Một bản danh mục ngắn cho mỗi đầu xe là đủ.

Ghi rõ mỗi xe có bao nhiêu búa và treo ở đâu, kèm ảnh chụp vị trí để người kiểm đối chiếu được.
Đưa mục kiểm búa vào cuối danh sách kiểm tra trước chuyến, cùng chỗ với kiểm lốp và đèn.
Ghi lại loại kính của từng ô cửa trên từng đầu xe, vì đội xe thường gồm nhiều đời xe khác nhau.
Dành vài phút trong buổi họp đầu ca cho tài xế cầm thử búa và chỉ đúng ô cửa được phép đập.
Trang bị kèm áo phản quang cho người phải xuống xe trên đường, vì rủi ro thứ hai sau tai nạn là bị xe khác đâm phải.
Bổ sung nhóm thiết bị ứng cứu khẩn cấp đi kèm như túi sơ cứu và đèn cảnh báo đặt trên mặt đường.

Đầu nhọn bằng thép để lâu trong khoang xe ẩm sẽ bị rĩ, và đầu rĩ cùn không còn dồn được lực vào một điểm nhỏ. Mỗi lần bảo dưỡng xe nên nhìn qua đầu búa một lượt, thay khi thấy mũi đã tù hoặc tay cầm nứt. Đây là món đồ rẻ, và cứ giữ một chiếc cũ vì tiếc là cách tự đặt mình vào thế không có gì.

Phần lưỡi cắt dây đai cũng kiểm được, chỉ là phải kiểm cho đúng cách. Giữ lại một đoạn dây đai an toàn cũ đã tháo khỏi xe, cắt sẵn thành nhiều khúc ngắn rồi để chung trong hộp đồ nghề của xưởng; mỗi lần bảo dưỡng thì luồn một khúc vào rãnh và kéo dứt khoát một nhịp. Đứt gọn trong một nhịp là đạt, phải kéo đi kéo lại mới rời là lưỡi đã cùn hoặc đã gỉ và cả chiếc búa nên thay. Điều tuyệt đối tránh là thử ngay trên dây đang lắp trên xe, vì một vết cứa vào lớp sợi dệt làm giảm sức chịu của chính chiếc dây đó mà nhìn bề ngoài không thấy gì.