Hướng Dẫn Sử Dụng Nút Tai Chống Ồn Khi Ngủ, Nghỉ Ngơi Cho Người Lao Động

Người làm ca đêm về nhà lúc sáu giờ sáng phải ngủ giữa tiếng xe cộ, tiếng hàng xóm và tiếng công trình. Người ở ký túc xá ngủ chung phòng với năm sáu người khác giờ giấc lệch nhau. Đây là hoàn cảnh mà nút tai được dùng nhiều nhất ngoài nhà xưởng.

Đeo nút tai để ngủ không giống đeo nút tai trong ca sản xuất. Thời gian đeo dài hơn, tư thế nằm gây áp lực lên vành tai, và có một rủi ro không tồn tại ở xưởng: không nghe thấy thứ cần nghe khi đang ngủ. Bài này đi đúng vào phần đó.

Đeo Nút Tai Khi Ngủ Khác Đeo Trong Ca Sản Xuất

Cùng một chiếc nút tai, hai mục đích, ba khác biệt đáng kể.

• Mục tiêu khác nhau. Ở xưởng, mục tiêu là đưa mức ồn đến tai xuống dưới ngưỡng cho phép, nên phải chọn theo số đo. Khi ngủ, mục tiêu chỉ là làm tiếng ồn đủ nhỏ để không đánh thức, nên cảm giác dễ chịu quan trọng hơn con số.
• Thời gian đeo khác nhau. Một giấc ngủ liền mạch dài hơn phần lớn ca làm việc có nghỉ giữa giờ, và suốt thời gian đó ống tai không được thoáng.
• Tư thế khác nhau. Ngồi và đứng thì không có gì đè lên tai. Nằm nghiêng thì cả trọng lượng đầu ép nút tai sâu thêm vào trong.

Hệ quả thực tế: người quen dùng nút tai ở xưởng thường mang luôn thói quen chọn loại cứng, chặt và có chỉ số giảm ồn cao nhất về nhà, rồi đau tai sau vài đêm và bỏ luôn. Chọn nút cho giấc ngủ nên bắt đầu từ độ mềm và độ nhô ra khỏi vành tai, không bắt đầu từ con số in trên bao bì.

Việc chọn theo mức ồn đo được là câu chuyện riêng của môi trường sản xuất, đã trình bày ở bài chọn nút bịt tai theo mức ồn đo được tại xưởng. Phần còn lại của bài này chỉ nói về giấc ngủ.

Nằm Nghiêng Là Bài Toán Riêng Của Người Đeo Đi Ngủ

Phần lớn người bỏ nút tai sau vài đêm đều vì cùng một lý do: đau ở vành tai phía tiếp xúc với gối. Nguyên nhân là phần đuôi nút nhô ra ngoài bị đẩy vào trong suốt đêm.

• Chọn nút ngắn hoặc nút có đuôi phẳng. Loại này nằm gọn trong vành tai thay vì nhô ra như loại dùng cho công việc.
• Không nhét sâu như ở xưởng. Đủ kín để chặn tiếng động, không cần đạt độ kín tối đa. Độ kín càng cao thì cảm giác ứ tai càng rõ khi nằm lâu.
• Chọn nút mềm hơn mức bình thường. Nút nở chậm và mềm tạo áp lực đều hơn lên thành ống tai.
• Dùng gối có khoan lỗ hoặc gối mềm hơn. Giải pháp này đôi khi hiệu quả hơn việc đổi nút tai.
• Đổi bên nằm. Nếu chỉ đau một bên, rất có thể do tư thế chứ không do chiếc nút.

Có một lựa chọn khác cho người nằm nghiêng không hợp với bất kỳ loại nút nào: băng bịt tai bằng vải đeo vòng qua đầu. Nó giảm ồn ít hơn hẳn nhưng không đặt gì vào trong ống tai, nên không gây đau và không gây bí.

Rủi Ro Không Nghe Báo Cháy Và Chuông Báo Thức

Đây là phần ít được nói tới nhất nhưng đáng bàn nhất. Nút tai không phân biệt được tiếng ồn với tiếng báo động. Ngủ sâu cộng với tai bị bịt là hai yếu tố cùng chiều.

Với người ở trọ hoặc ở ký túc xá, nên xử lý trước khi đi ngủ chứ không xử lý sau khi đã có chuyện.

• Đặt báo thức ở chế độ rung và để sát người, hoặc dùng loại đặt dưới gối.
• Nếu ở phòng chung, nhờn một người cùng phòng gọi khi cần. Đây là cách đơn giản nhất và hiệu quả nhất.
• Kiểm xem thiết bị báo cháy của toà nhà có đèn nhấp nháy kèm theo không. Nếu chỉ có còi, nên báo ban quản lý.
• Chỉ bịt một bên tai nếu đang trông trẻ nhỏ hoặc trông người ốm.
• Không đeo nút tai khi ngủ ở nơi có nguy cơ cháy cao hoặc đang có cảnh báo thiên tai.

Riêng với người trực ca ngủ tại chỗ trong nhà máy, câu trả lời đơn giản hơn: không đeo. Người trực phải nghe được tín hiệu gọi và nghe được tiếng bất thường của máy. Ở trường hợp này, giải pháp nằm ở chỗ bố trí phòng nghỉ xa nguồn ồn, không nằm ở đôi nút tai.

Ngủ Ngày Sau Ca Đêm Ở Nhà Trọ Và Ký Túc Xá

Ngủ ban ngày khó hơn ngủ ban đêm vì có thêm ánh sáng và vì tiếng ồn ban ngày đứt quãng chứ không đều. Tiếng đứt quãng đánh thức người ngủ mạnh hơn tiếng ồn nền liên tục, kể cả khi cùng mức ồn.

Vì vậy, với ca đêm, nút tai chỉ là một phần của giải pháp. Bốn việc còn lại thường cho hiệu quả tương đương hoặc hơn.

1. Che sáng bằng rèm dày hoặc bằng bịt mắt. Ánh sáng ảnh hưởng đến giấc ngủ ban ngày không kém tiếng ồn.
2. Chặn tiếng ở nguồn: dán đệm cao su vào khe cửa, kê tủ chắn tường chung với hành lang.
3. Tạo tiếng nền đều bằng quạt hoặc máy tạo tiếng ồn trắng để làm mờ các tiếng động đột ngột.
4. Giữ giờ ngủ cố định kể cả ngày nghỉ, để cơ thể không phải đổi nhịp liên tục.

Kết hợp tiếng ồn nền đều với một đôi nút mềm thường dễ chịu hơn là cố bịt tai thật kín. Bịt quá kín làm người nằm nghe rõ cả tiếng nuốt và tiếng mạch đập của chính mình, và điều đó cũng gây khó ngủ.

Chỉ số NRR hoặc SNR in trên hộp nút tai được đo trong phòng thí nghiệm, còn mức giảm ồn thật khi đeo đi ngủ luôn thấp hơn vì tư thế nằm làm nút xê dịch trong ống tai. Ngưỡng để đối chiếu nằm ở 29 CFR 1910.95 về phơi nhiễm tiếng ồn nghề nghiệp của OSHA: mức hành động là 85 dBA trung bình 8 giờ, và thiết bị cấp cho công nhân phải kéo phơi nhiễm xuống mức 90 dBA trở xuống, riêng người đã có dịch chuyển ngưỡng nghe thì phải xuống 85 dBA. Một phòng trọ ồn 60–70 dBA nằm rất xa các ngưỡng đó, nên bài toán của người đeo đi ngủ không phải là thiếu độ giảm ồn mà là đeo êm suốt đêm và không bỏ sót tiếng báo động.

Nút Tai Chống Ồn, Bịt Tai Vải Hay Tiếng Ồn Trắng Cho Giấc Ngủ

Ba cách này không loại trừ nhau và nhiều người dùng kết hợp. Bảng dưới đây so để chọn điểm xuất phát.

Cách dùng	Hợp với ai	Điểm bất lợi
Nút xốp nở chậm	Người nằm ngửa, người cần chặn tiếng mạnh như tiếng xe tải và tiếng khoan	Phải thay thường xuyên, dễ gây bí nếu đeo liền nhiều đêm
Nút silicon hoặc nút có vành	Người dùng lâu dài, người muốn rửa lại được	Cứng hơn nút xốp, khó chịu khi nằm nghiêng
Nút bịt dạng sáp nặn	Người có ống tai nhỏ hoặc đau khi nhét nút thông thường	Dính vào tóc, không hợp khi trời nóng
Băng bịt tai bằng vải vòng qua đầu	Người nằm nghiêng, người không chịu được vật trong ống tai	Giảm ồn ít, chỉ hợp với tiếng ồn nền nhẹ
Máy tạo tiếng ồn trắng hoặc quạt	Phòng có tiếng động đứt quãng, phòng chung nhiều người	Không dùng được nếu người cùng phòng khó chịu với tiếng nền

Cách thử rẻ nhất là mua một hộp nhiều kiểu khác nhau và dùng mỗi kiểu ba đêm liên tiếp. Ba đêm là vì đêm đầu luôn lạ, không đánh giá được. Các kiểu nút đang bán nằm ở nhóm nút đeo trong ống tai theo từng chất liệu, còn các kiểu trùm ngoài nằm ở nhóm thiết bị bịt tai dạng ốp ngoài.

Vệ Sinh Và Thay Nút Tai Dùng Cho Giấc Ngủ

Đeo suốt đêm, đêm nào cũng đeo, lại thường để trên đầu giường thay vì cất vào hộp. Ba điều đó cộng lại khiến nút tai dùng để ngủ bẩn nhanh hơn nút dùng ở xưởng.

• Nút xốp không rửa lại được. Bọt hút nước và giữ ẩm, giặt xong nó không còn nở đúng như cũ. Thấy bẩn, xẹp hoặc chậm nở thì bỏ.
• Nút silicon rửa được bằng nước ấm và xà phòng nhẹ, phải để khô hẳn trước khi đeo lại. Đeo khi còn ẩm là đưa ẩm vào ống tai suốt đêm.
• Rửa tay trước khi cầm nút. Đây là bước hay bỏ qua nhất vì lúc đó người ta đã buồn ngủ.
• Cất trong hộp nhựa có nắp, không để trực tiếp trên mặt tủ hay trong túi quần.
• Không dùng chung nút tai với người khác, kể cả người trong nhà.

Những hộp nút mua lẻ ở ngoài thường không có hướng dẫn tiếng Việt. Khi trang bị cho cả khu lưu trú của công nhân, nên lấy từ nhóm thiết bị bảo vệ thính giác có hướng dẫn kèm theo để người nhận biết đeo đúng và biết khi nào phải bỏ.

Người Ở Ghép, Trẻ Nhỏ Và Người Lớn Tuổi Trong Nhà

Nút tai để ngủ hiếm khi là chuyện của riêng một người. Trong phòng trọ ở ghép hoặc trong nhà nhiều thế hệ, quyết định của người này ảnh hưởng tới giấc ngủ của người kia. Vài lưu ý theo từng nhóm.

Phòng Ở Ghép Nhiều Người Lệch Ca

Đây là tình huống khó nhất, vì luôn có người đang ngủ và người đang thức. Nút tai giúp được người ngủ nhưng không giải quyết gốc vấn đề, và nếu ai cũng bịt tai thì không còn ai nghe được tiếng gõ cửa hay tiếng báo động.

• Thống nhất khung giờ yên tĩnh trong phòng, kể cả cuối tuần. Một thoả thuận miệng rõ ràng hiệu quả hơn nhiều đôi nút tai.
• Chuyển nguồn ồn ra xa chỗ nằm: ấm nước, quạt cây, cửa tủ và lối đi nên nằm về một phía của phòng.
• Không để cả phòng cùng đeo nút tai vào một khung giờ. Luôn nên còn ít nhất một người nghe được tiếng ngoài cửa.
• Dùng rèm che giường hoặc vách ngăn nhẹ. Chặn được cả ánh sáng lẫn một phần tiếng nói chuyện, và không gây ù tai.

Với khu lưu trú do doanh nghiệp bố trí, bộ phận hành chính nên hỏi thẳng người làm ca đêm xem tiếng ồn đến từ đâu trước khi phát nút tai hàng loạt. Nhiều trường hợp nguồn ồn là một cánh cửa sập hoặc một máy bơm chạy sai giờ, sửa một lần là xong.

Trẻ Nhỏ Trong Nhà

Với trẻ nhỏ, nút tai nhét trong ống tai không phải lựa chọn nên tự quyết. Ống tai trẻ nhỏ hơn, và bản thân chiếc nút cũng là vật nhỏ có thể vào sâu hoặc bị nuốt. Nếu thấy trẻ khó ngủ vì tiếng ồn, nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước.

Ở góc độ người lớn đang đeo nút tai, có một điểm phải cân nhắc: người trông trẻ ban đêm không nên bịt kín cả hai tai. Tiếng trẻ khóc là tín hiệu cần nghe được, và đó chính là loại tiếng động mà một đôi nút tai tốt sẽ chặn hiệu quả nhất.

Cách dung hoà thường dùng là chỉ đeo một bên, bên hướng ra phía nguồn ồn từ đường, và để trống bên hướng vào trong nhà. Cách này giảm được phần lớn tiếng xe cộ mà vẫn nghe được tiếng trong phòng.

Người Lớn Tuổi Và Người Đang Nghe Kém

Nhóm này cần thận trọng hơn vì hai lý do. Thứ nhất, ống tai và ráy tai ở người lớn tuổi thường khô hơn, nên việc nhét và rút nút tai dễ đẩy ráy vào sâu. Thứ hai, nếu thính lực đã giảm sẵn thì việc bịt thêm khiến khả năng nghe tín hiệu cảnh báo giảm xuống mức đáng lo.

Hướng an toàn hơn cho nhóm này là xử lý ở phòng ngủ thay vì ở tai: đổi vị trí giường ra xa mặt đường, lắp đệm chặn khe cửa, dùng rèm dày, và tạo tiếng nền đều bằng quạt. Nếu vẫn phải dùng nút tai, nên chọn loại mềm nhất, đeo nông và không đeo liên tục nhiều đêm liền.

Người đang đeo máy trợ thính hoặc đang điều trị bệnh về tai thì không nên tự dùng nút tai để ngủ mà không hỏi ý kiến nhân viên y tế, kể cả khi chỉ định dùng vài đêm.

Khi Nào Nên Dừng Đeo Và Đi Khám

Nút tai là vật đưa vào cơ thể hàng đêm, nên có vài dấu hiệu không nên bỏ qua.

• Đau trong ống tai kéo dài sang cả ban ngày, hoặc đau khi kéo vành tai.
• Ù tai hoặc nghe kém dần, kể cả khi đã ngừng đeo vài ngày.
• Ngứa nhiều, chảy dịch hoặc có mùi.
• Cảm giác bị bịt kín kéo dài, dấu hiệu thường gặp khi ráy tai bị đẩy dồn vào sâu.
• Phải nhét ngày càng sâu mới thấy đủ yên tĩnh.

Không tự lấy ráy tai bằng vật cứng khi gặp các dấu hiệu trên. Việc đó thường đẩy phần ráy vào sâu thêm. Người có tiền sử viêm tai giữa, người đang điều trị tai, và trẻ nhỏ nên hỏi ý kiến nhân viên y tế trước khi dùng nút tai để ngủ đều đặn.

Cuối cùng, nếu phải đeo nút tai mới ngủ được suốt nhiều tháng liền, vấn đề nhiều khả năng nằm ở nguồn ồn chứ không ở người ngủ. Phản ánh với ban quản lý khu trọ hoặc với bộ phận hành chính của nhà máy vẫn là hướng giải quyết lâu dài hơn là đổi sang đôi nút chặt hơn.