Găng Tay Y Tế Thực Phẩm Phổ Biến Ngành Sức Khỏe

Găng Tay Y Tế Thực Phẩm Có Mặt Ở Những Công Đoạn Nào

Găng tay y tế thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực như y tế, thực phẩm, phòng thí nghiệm và thẩm mỹ, nhờ vào thiết kế mỏng, nhẹ và dai. Chúng chặn đường đi theo cả hai chiều: từ tay người thao tác sang bệnh nhân hoặc sang thức ăn, và từ dịch, máu hay hoá chất trở ngược lại da tay.

Bài viết dành cho nhóm dùng trong y tế và chế biến thực phẩm. Phần tiêu chuẩn kỹ thuật của găng dùng một lần được trình bày trong bài găng tay y tế nitrile và latex chuẩn EN 455.

Ở các bệnh viện, phòng nghiên cứu và các cơ sở y tế khác, găng tay y tế thực phẩm được sử dụng rộng rãi. Chúng không chỉ là vật bảo vệ cho bác sĩ và nhân viên y tế mà còn là một phần quan trọng trong việc ngăn chặn lây nhiễm khi tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân. Một điều phải nói kèm: đeo găng không thay được rửa tay. Tay vẫn nhiễm bẩn sau khi tháo găng, do những lỗ thủng nhỏ mắt không nhìn ra và do chính thao tác tháo, nên rửa tay vẫn phải làm cả trước khi đeo lẫn sau khi tháo.

Một đôi găng dùng một lần chỉ phục vụ một người bệnh, hoặc một công đoạn chế biến. Rửa lại rồi đeo tiếp là cách làm hỏng lớp màng: nước và cồn làm sợi cao su trương nở, còn xà phòng đọng lại trong nếp gấp làm màng mỏng đi ở đúng chỗ hay bị căng nhất là kẽ ngón. Phần dưới đây đi vào cỡ số, bốn nhóm găng đang bán nhiều nhất và cách chọn theo từng công đoạn.

Đọc Bảng Cỡ Găng Từ XS Đến XL Và Cỡ 5,5 Đến 9,0

Găng tay y tế thực phẩm đặc biệt là găng tay cao su, được sản xuất với các kích cỡ XS, S, M và L, trong khi một số thương hiệu có thể cung cấp kích thước XL. Găng tay y tế thực phẩm dùng trong phòng phẫu thuật thường có kích thước chính xác hơn do yêu cầu độ chính xác cao khi đeo trong thời gian dài.

Các kích cỡ của găng tay phẫu thuật thường được đo dựa trên chiều dài của lòng bàn tay và một phần nhẹ trên ngón tay cái. Phạm vi kích cỡ thông thường từ 5,5 đến 9,0, với mức gia tăng là 0,5. Một số nhãn hiệu có thể cung cấp thậm chí kích cỡ 5.0.

Con số đó chính là chu vi lòng bàn tay tính bằng inch: đo vòng qua bốn khớp ngón, không tính ngón cái, rồi lấy số đo làm cỡ. Bàn tay đo được 7,5 inch thì lấy cỡ 7,5. Đeo rộng hơn một nấc thì đầu ngón thừa ra, những thao tác nhỏ như bắt kim hay cầm dao lọc đều mất cảm giác; đeo chật hơn một nấc thì tay mỏi sau vài giờ và găng hay rách ở kẽ ngón.

Cách chia theo có bột và không bột giờ chỉ còn ý nghĩa lịch sử với nhóm dùng trong y tế. Với bếp ăn và xưởng chế biến, tách theo chất liệu mới là cách chia dùng được, vì bốn nhóm dưới đây khác nhau ở ba điểm quyết định: chịu dầu mỡ, chịu rách, và có được phép chạm trực tiếp vào thức ăn hay không.

Bốn Loại Găng Y Tế Thực Phẩm Đang Bán Nhiều Nhất

Găng Có Bột Và Ba Điều Phải Cân Nhắc

Găng có bột từng là lựa chọn phổ biến vì lớp bột bắp giảm ma sát giữa tay và mặt trong găng, giúp xỏ vào và tháo ra nhanh ngay cả khi tay còn ẩm mồ hôi. Tuy nhiên với riêng găng dùng trong y tế, Cơ quan quản lý dược phẩm Hoa Kỳ đã cấm lưu hành loại có bột từ cuối năm 2016, nên hiện nay găng không bột mới là mặc định chứ không còn là tuỳ chọn cao cấp.

Tuy nhiên, cần lưu ý một số điều khi sử dụng găng tay y tế thực phẩm có bột:

• Trong môi trường có độ ẩm thấp, bột có thể hút hơi ẩm từ da, gây khó chịu và khô da cho người sử dụng. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những người phải đeo găng tay trong thời gian dài.
• Trong các công việc chế biến thực phẩm, bột có thể dễ dàng dính vào thức ăn, tạo ra nguy cơ gây dị ứng và làm bẩn món ăn. Bột bắp rơi vào thức ăn còn là thứ rất khó truy khi có khiếu nại, vì nó không để lại dấu vết nào nhìn thấy được trên món đã chế biến xong.
• Phần lớn ca phản ứng thật ra không phải do bột bắp mà do protein latex bám theo hạt bột rồi bay lên không khí phòng làm việc, ảnh hưởng cả người không đeo găng. Đó là lý do lệnh cấm nhắm vào cả nhóm găng có bột chứ không chỉ vào bột.

Với cơ sở còn tồn kho găng có bột, hướng xử lý thực tế là dùng nốt cho việc lau dọn và vệ sinh bề mặt, không đưa vào chỗ chạm trực tiếp vào thức ăn hay vào người bệnh.

Găng Không Bột Xử Lý Bề Mặt Bằng Chlorine

Găng tay y tế thực phẩm không bột là lựa chọn an toàn hơn, nhất là với người có làn da dễ kích ứng hoặc phải đeo găng nhiều giờ mỗi ca. Thay vì sử dụng bột như trong các phiên bản truyền thống, những chiếc găng tay này thường được rửa bằng dung dịch chlorine cho bề mặt bớt dính, hoặc phủ một lớp polymer mỏng ở mặt trong. Hai cách xử lý cho cảm giác khác nhau lúc xỏ tay: găng rửa chlorine hơi ráp và có mùi nhẹ, găng phủ polymer trơn hơn và xỏ được cả khi tay còn hơi ẩm.

Mặt trái của phép rửa chlorine là nó đẩy nhanh lão hoá cao su: găng xử lý kiểu này ngả vàng dần và giòn đi trong kho nhanh hơn loại phủ polymer. Lô hàng nằm kho lâu vì thế cần soi lại trước khi phát, chứ không phát thẳng theo thứ tự nhập.

Găng không bột khó xỏ hơn khi tay còn ướt, và đây là điểm mất thật chứ không phải điểm nhỏ. Ở bếp ăn công nghiệp nơi phải thay găng liên tục giữa các công đoạn, người thao tác hay bỏ qua bước lau khô tay và làm rách găng ngay lúc xỏ, rồi vẫn đeo tiếp vì vết rách nhỏ. Đặt sẵn khăn lau khô ngay cạnh hộp găng giải quyết được phần lớn số găng hỏng theo kiểu này.

Điểm đáng đọc trên hộp găng không bột là chỉ số AQL kèm phép thử rò rỉ. EN 455-1 và ASTM D5151 đều kiểm bằng cách bơm nước vào từng chiếc găng lấy mẫu rồi soi giọt rỉ ra; con số AQL cho biết tỷ lệ chiếc có lỗ thủng được chấp nhận trong lô. AQL càng nhỏ thì lô càng ít găng thủng. Đây là con số so sánh được giữa hai báo giá, khác hẳn những dòng chữ mô tả cảm giác đeo.

Găng Latex Ôm Sát Nhưng Có Rủi Ro Dị Ứng

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của găng tay y tế thực phẩm latex là khả năng ôm sát và mô phỏng cấu trúc tự nhiên của bàn tay. Latex đàn hồi hơn nitrile nên bám theo nếp tay, và có một tính chất mà nitrile không có: khi bị đâm thủng, latex co lại quanh vết thủng thay vì rách toạc ra.

Đổi lại, cao su tự nhiên bị dầu mỡ làm trương nở. Trong bếp, một đôi latex cầm thịt mỡ hay đồ chiên sẽ mềm nhũn và dão ra chỉ trong một công đoạn, nên nó không phải chất liệu để chọn cho khâu sơ chế thịt.

Dị ứng latex là dị ứng với protein trong mủ cao su tự nhiên, và nó tích luỹ theo số lần tiếp xúc: người đeo hàng ngày nhiều năm mới phát, chứ không phát ngay từ đôi đầu tiên. Vì vậy khi trong tổ đã có một người phản ứng, hướng xử lý là chuyển cả tổ sang nitrile chứ không chỉ đổi riêng cho người đó, để những người còn lại thôi tích luỹ tiếp.

Găng Vinyl Rẻ Hơn Nhưng Độ Bền Thấp Hơn

Vinyl không chứa protein latex nên không gây kiểu dị ứng vừa nói, và đó là lý do chính khiến nó còn chỗ đứng. Nhưng vinyl là PVC đã pha chất hoá dẻo cho mềm ra, mà chất hoá dẻo này không gắn kết hoá học vào PVC nên thôi nhiễm được sang thức ăn, mạnh nhất với đồ nhiều dầu mỡ như bơ, thịt và món chiên. Nhiều bếp ăn vì thế giới hạn vinyl ở khâu dọn dẹp và chạm đồ khô.

Giá rẻ là lý do vinyl vẫn được mua nhiều, nhưng phép tính phải làm trên số đôi thật sự dùng hết trong một ca chứ không trên đơn giá một đôi.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng găng tay y tế thực phẩm vinyl có độ bền thấp hơn so với một số lựa chọn khác, như latex và nitrile. Vinyl cũng không co lại theo tay: nó giãn ra rồi nằm nguyên ở đó, nên sau mươi phút thao tác thì cổ găng rộng ra và hở ở cổ tay, đúng chỗ dịch chảy ngược vào trong.

Lựa chọn găng dùng trong bếp ăn công nghiệp bằng vinyl nên gắn với từng công đoạn cụ thể. Vinyl còn đúng chỗ ở những việc chạm ngắn và không dính dầu mỡ: chia suất cơm khô, xếp bánh, lau bàn, dọn khay. Nó không đúng chỗ ở khâu sơ chế thịt cá, trộn salad có dầu, hay bất cứ việc nào tay phải ngâm trong nước lâu.

Bốn loại vừa kể có một điểm chung mà găng nitrile công nghiệp cùng chất liệu không có: chúng là thiết bị y tế có hồ sơ đăng ký. Cơ quan quản lý dược phẩm Hoa Kỳ xếp găng khám bệnh và găng phẫu thuật vào nhóm thiết bị Class I và yêu cầu nhà sản xuất nộp hồ sơ trước khi bán, trong đó có phép thử rò rỉ, phép thử độ bền kéo và giới hạn protein tan được với găng latex. Găng nitrile bán theo đường vật tư công nghiệp trông y hệt nhưng không chạy qua bộ hồ sơ đó. Khi mua cho bếp ăn hay phòng khám, phải hỏi rõ mã hàng thuộc dòng nào, vì hai dòng chênh nhau ở tập hồ sơ chứ không ở màu găng.

Người Lao Động Được Gì Khi Đeo Đúng Loại Găng

Ba phần dưới đây tách riêng ba việc mà đôi găng làm, vì chúng hỏng theo ba kiểu khác nhau và đòi ba cách xử lý khác nhau:

Chặn Lây Nhiễm Chéo Giữa Tay Và Dụng Cụ

Lây nhiễm chéo xảy ra khi cùng một đôi găng chạm vào hai chỗ lẽ ra không được nối với nhau: bệnh nhân này rồi bệnh nhân kia, thịt sống rồi rau ăn liền, thùng rác rồi mặt bàn chia suất. Đôi găng lúc đó không chặn gì cả, nó chỉ chở mầm bệnh đi thay cho bàn tay trần.

Vì vậy quy tắc là đổi găng theo công đoạn, không đổi theo mức bẩn nhìn thấy được. Trong bếp, các mốc đổi là mỗi lần chuyển giữa đồ sống và đồ chín, sau khi chạm vào rác hoặc mặt sàn, và sau khi rời khu chế biến rồi quay lại.

Trong cơ sở y tế, mốc đổi găng gắn với từng người bệnh, và với cả từng thao tác trên cùng một người: chạm vùng bẩn rồi chuyển sang vùng sạch trên chính bệnh nhân đó cũng phải đổi găng, chứ không chỉ đổi khi sang giường bên cạnh.

Thao tác tháo găng quyết định phần còn lại. Cách làm đúng: kẹp mặt ngoài cổ găng bên tay thuận rồi lộn ngược nó ra ngoài, nắm đôi găng vừa tháo gọn trong lòng bàn tay vẫn còn đeo găng, sau đó luồn ngón tay trần vào bên trong cổ găng còn lại và lộn nó trùm ra ngoài đôi kia. Tháo bằng cách kéo đầu ngón là cách làm bẩn tay chắc chắn nhất, vì mặt ngoài găng quét dọc bàn tay trên đường ra.

Giảm Tiếp Xúc Với Dịch Và Hoá Chất Trong Ca Làm

Găng dùng một lần chặn được dịch cơ thể, nhưng với hoá chất thì phải đọc kỹ hơn: lớp màng chỉ dày vài phần trăm milimét và chỉ giữ được ít phút trước dung môi mạnh. Đó là khoảng thời gian đủ để lau một vệt đổ rồi tháo găng ngay, không đủ để ngâm tay trong bồn rửa dụng cụ.

Với hoá chất tẩy rửa dùng thường xuyên trong bếp và phòng khám, việc phải làm là tra bảng chống thấm của nhà sản xuất găng theo từng loại hoá chất, chứ không suy ra từ tên chất liệu. Nitrile chịu được nhiều dung môi mà latex hỏng, nhưng cũng có những chất theo chiều ngược lại.

Khi phải ngâm tay hoặc pha hoá chất đậm đặc, việc cần làm là đổi hẳn sang găng cao su dày dùng nhiều lần, chứ không đeo chồng hai đôi găng mỏng. Hai lớp mỏng không cộng thời gian chống thấm lại với nhau, và lớp trong còn giữ hoá chất đã thấm qua lớp ngoài áp sát vào da lâu hơn.

Cần nói rõ một giới hạn hay bị hiểu sai: găng dùng một lần không chặn được vật sắc nhọn. Kim tiêm, dao mổ và dao lọc thịt xuyên qua chúng như xuyên qua giấy. Chống đâm cắt là việc của găng chống cắt hoặc găng lưới thép ở khâu lọc thịt, và của quy trình bỏ kim thẳng vào hộp cứng ở phòng khám.

Hạn Chế Chất Thải Y Tế Phát Tán Ra Ngoài

Găng tay y tế không chỉ đóng vai trò bảo vệ sức khỏe của người sử dụng và bệnh nhân mà còn đóng góp tích cực vào việc giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường. Cần nhìn cả hai mặt: găng dùng một lần giữ cho dịch và chất thải y tế không phát tán ra ngoài, nhưng bản thân chúng cũng là rác nhựa, nên phần thu gom và phân loại sau khi tháo mới quyết định tác động thực tế lên môi trường.

Găng đã chạm dịch cơ thể hoặc chất thải y tế đi vào dòng rác lây nhiễm, thùng riêng có nhãn riêng, không bỏ chung thùng rác sinh hoạt. Găng dùng ở bếp ăn thì ngược lại, đi theo rác thường.

Phân loại sai theo chiều ngược lại cũng tốn tiền: dồn cả găng bếp vào dòng lây nhiễm làm phình khối lượng phải xử lý bằng lò đốt, mà đơn giá xử lý rác lây nhiễm cao hơn hẳn rác thường.

Cách giảm khối lượng găng thải nhanh nhất không phải là đổi sang loại găng khác, mà là bỏ những lần đeo không cần thiết. Đeo găng để gõ máy tính, để nghe điện thoại, để đi lại trong hành lang đều không bảo vệ ai và còn mang mầm bệnh đi xa hơn tay trần đã rửa.

Bệnh Nhân Nhìn Đôi Găng Và Đánh Giá Cả Cơ Sở Y Tế

Người ngoài không đọc được chỉ số AQL in trên hộp găng, nhưng họ đọc được thao tác. Thứ bệnh nhân và khách hàng nhìn thấy là đôi găng có được thay ngay trước mặt họ hay không, và người thao tác có chạm vào điện thoại, tiền hay tay nắm cửa rồi quay lại làm việc với cùng đôi găng đó không.

Đây cũng đúng là những gì đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm ghi vào biên bản: không phải nhãn trên hộp găng, mà là tần suất thay găng, khoảng cách từ hộp găng tới chỗ thao tác, và chỗ bỏ găng đã tháo. Hộp găng để xa quá thì người thao tác sẽ tiếc công đi lấy và dùng tiếp đôi cũ.

Găng tay bảo hộ đeo sai còn phản tác dụng hơn cả không đeo, ít nhất là về mặt người ngoài nhìn vào: một đôi găng đã ngả màu, đã rách ở kẽ ngón mà vẫn dùng tiếp thì ai cũng thấy. Ở quầy chế biến mở cho khách nhìn, đây là chi tiết bị chụp ảnh và đăng lên mạng nhiều nhất.

Về phía cơ sở, dựng được thói quen này rẻ hơn nhiều so với xử lý một vụ ngộ độc hay một ca nhiễm khuẩn bệnh viện. Ba việc làm được ngay: đặt hộp găng tại từng vị trí thao tác chứ không để chung một chỗ, đặt thùng bỏ găng trong tầm với, và ghi rõ trong quy trình từng mốc bắt buộc phải thay găng thay vì để người thao tác tự quyết.