Những Điều Cần Biết Về Ủng Bảo Hộ Lao Động

Ủng bảo hộ lao động che phần bàn chân và cổ chân trong môi trường ướt, lầy bùn, dính dầu hoặc có hóa chất đổ tràn. Nhưng hai đôi ủng nhìn giống hệt nhau trên giá hàng có thể chịu được hai nhóm mối nguy hoàn toàn khác nhau, chỉ vì thân ủng làm từ hai vật liệu khác nhau. Bài viết này đi theo trục vật liệu thân ủng để người mua biết mình đang trả tiền cho đặc tính nào.

Bốn Nhóm Vật Liệu Thân Ủng Trên Thị Trường

Phần lớn ủng trên thị trường thuộc bốn nhóm vật liệu: cao su thiên nhiên, cao su tổng hợp nhóm nitrile, nhựa PVC và nhóm nhựa nhẹ gồm PU và EVA. Bốn nhóm này khác nhau ở độ mềm, khả năng chịu dầu mỡ, phản ứng với nhiệt độ và tuổi thọ khi tiếp xúc thường xuyên với hóa chất tẩy rửa. Kiểu dáng, chiều cao cổ hay màu sắc không nói gì về những đặc tính đó.

Người mua hàng thường chọn theo chiều cao cổ ủng và giá, rồi ngạc nhiên khi lô ủng hỏng chỉ sau vài tháng. Nguyên nhân gần như luôn nằm ở chỗ vật liệu thân ủng không hợp với thứ mà nó phải đứng trong đó tám tiếng mỗi ngày. Vì vậy câu hỏi đầu tiên khi đi mua không phải đôi này bao nhiêu tiền, mà là sàn chỗ tôi có gì trên đó.

Cao Su Thiên Nhiên Và Nitrile Khác Nhau Ở Đâu

Cao su thiên nhiên cho độ mềm và độ đàn hồi tốt nhất trong bốn nhóm. Đi cả ngày ít mỏi hơn, cổ ủng ôm theo bắp chân thay vì cứng đơ. Đổi lại, cao su thiên nhiên nở và mềm ra khi ngâm dầu mỡ lâu, nên không hợp với xưởng cơ khí hay khu rửa động cơ có dầu đọng trên sàn. Đây cũng là nhóm có protein latex, điểm cần lưu ý với người từng bị kích ứng da khi mang đồ cao su.

Nhóm nitrile và các loại cao su tổng hợp chịu dầu mỡ tốt hơn hẳn, giữ được độ cứng của thân ủng khi tiếp xúc với dầu khoáng và một số dung môi nhẹ. Bù lại, thân ủng thường nặng và ít mềm hơn, người mới mang sẽ thấy cứng chân trong vài buổi đầu. Khi công việc có hóa chất cụ thể, phải xin bảng tương thích hóa chất của nhà sản xuất cho đúng mã ủng đó, không suy từ tên vật liệu. Cùng là nitrile nhưng hai công thức pha khác nhau cho kết quả khác nhau.

Với đơn đặt số lượng lớn, danh mục ủng cao su cổ cao và nhóm ủng mũi thép Thùy Dương là hai điểm xuất phát hay gặp; khác biệt lớn nhất giữa chúng vẫn nằm ở công thức vật liệu và phần mũi bảo vệ chứ không ở kiểu dáng bên ngoài.

PVC Nhẹ Tiền Nhưng Đổi Lại Điều Gì

Ủng PVC chiếm phần lớn hàng phổ thông vì dễ ép khuôn, liền khối và không có đường dán nên ít thấm nước ở thân. Đây là lựa chọn hợp lý cho việc đi lại trên sàn ướt, rửa sân bãi, làm vườn. Điểm yếu của PVC là phản ứng với nhiệt độ: cứng và giòn khi trời lạnh, mềm và biến dạng khi để gần nguồn nhiệt. Vết nứt ở nếp gấp cổ chân thường là dấu hiệu đầu tiên cho thấy đôi ủng PVC đã hết hạn dùng.

PU và EVA thuộc nhóm nhẹ nhất, phù hợp với người phải đi bộ nhiều trong ca hoặc làm việc ở kho lạnh, vì hai vật liệu này cách nhiệt tốt hơn cao su và PVC. Đổi lại, lớp xốp của chúng dễ bị cắt, đâm thủng và không hợp với mặt bằng có mảnh vụn sắc. Nhiều đơn vị chọn nhầm nhóm này cho công trường chỉ vì người thợ khen nhẹ chân trong tuần đầu.

Xưởng Chế Biến Thực Phẩm Cần Đôi Ủng Khác Xưởng Cơ Khí

Trong xưởng chế biến thực phẩm và nhà máy thủy sản, đôi ủng phải đáp ứng thêm một nhóm yêu cầu mà xưởng cơ khí không có: thân ủng phải nhẵn để không giữ vụn thịt cá, màu sáng để nhìn ra ngay chỗ bẩn, và đế phải bám được trên sàn vừa ướt vừa trơn mỡ động vật. Rãnh đế sâu và hở giúp nước thoát ra thay vì đọng thành màng giữa đế và sàn.

Ngược lại, xưởng cơ khí và công trường đặt nặng phần mũi bảo vệ và lớp chống đinh dưới đế, hai chi tiết gần như không cần thiết trong khu sơ chế thực phẩm và chỉ làm đôi ủng nặng thêm. Đơn vị có nhiều loại xưởng nên tách danh mục ủng theo khu vực ngay từ lúc làm yêu cầu mua hàng, thay vì mua một mã duy nhất rồi phát cho cả nhà máy.

Bồn Nhúng Khử Trùng Ở Lối Vào Làm Hỏng Ủng Nhanh Hơn

Nhiều xưởng thực phẩm đặt bồn nhúng chân ở lối vào. Người làm việc đi qua đó vài lần mỗi ca, nghĩa là thân ủng tiếp xúc với dung dịch khử trùng hàng trăm lượt mỗi tháng. Đây là yếu tố làm ủng hỏng nhanh nhất trong nhóm nhà máy thực phẩm, nhưng hầu như không ai tính đến khi làm yêu cầu mua hàng.

Cách xử lý là hỏi nhà cung cấp xem vật liệu thân ủng có chịu được đúng loại hóa chất đang pha trong bồn hay không, và pha ở nồng độ nào. Nếu không có câu trả lời bằng văn bản, hãy chọn một đôi làm mẫu, đánh dấu ngày đưa vào dùng và xem sau bao lâu thì bề mặt bạc, rạn hoặc bị rỗ. Kết quả của một đôi mẫu đủ để quyết định cho cả lô sau, và rẻ hơn nhiều so với việc thay cả lô giữa năm.

Sau ca, ủng nên được rửa bằng bàn chải mềm, dựng ngược cho ráo rồi để nơi thoáng. Không hơ gần nguồn nhiệt và không phơi nắng gắt để làm khô nhanh, vì cả cao su lẫn PVC đều lão hóa nhanh hơn dưới nhiệt. Cũng không nên phủ thêm bất kỳ lớp sơn hay chất phủ nào lên thân ủng: lớp phủ không làm ủng bền hơn mà còn che mất vết nứt cần nhìn thấy.

Ủng Thường Không Phải Đồ Cách Điện

Đây là hiểu nhầm tốn kém nhất quanh đôi ủng. Cao su và PVC đều không dẫn điện, nên nhiều người suy ra rằng ủng cao su nào cũng dùng được cho thợ điện. Thực tế, ủng chỉ được coi là trang bị cách điện khi đôi ủng đó được thử điện áp theo một tiêu chuẩn cụ thể, được phân cấp và có hồ sơ kiểm định kèm theo từng đôi. Ủng bảo hộ thông thường không được thử điện áp, không có cấp và không có hạn kiểm định.

Nhóm chống tĩnh điện lại là chuyện hoàn toàn khác. Đồ cách điện có điện trở rất cao và nhiệm vụ là chặn dòng, không được nối đất. Đồ chống tĩnh điện thì ngược lại, có điện trở trung gian và nhiệm vụ là dẫn điện tích xuống đất, bắt buộc phải có sàn nối đất đi kèm. Hai nhóm này ngược chức năng nhau và không thay thế cho nhau trong bất kỳ tình huống nào. Thợ điện cần đồ có cấp thì phải lấy đúng từ nhóm ủng cách điện được thử điện áp, kèm phiếu kiểm định còn hạn.

Ranh giới đó được vạch sẵn ngay trong hệ tiêu chuẩn. Phạm vi áp dụng của ISO 20347 cho giày dùng trong nghề nghiệp — nhóm giày và ủng không có mũi bảo vệ chịu va đập — không bao trùm giày hay ủng cách điện; muốn có trang bị cách điện thì phải tìm ở bộ tiêu chuẩn khác, kèm cấp điện áp và chu kỳ kiểm định riêng cho từng đôi. Nói cách khác, một đôi ủng đạt ISO 20347 là đôi ủng hợp lệ cho xưởng chế biến hay kho lạnh, nhưng trong hồ sơ của nó không có dòng nào nói về khả năng chịu điện áp. Trên trang bị cách điện thật, cấp ghi kèm sản phẩm cho biết điện áp danh định lớn nhất của lưới nơi người mang được phép có mặt. Riêng với giày và ủng, EN 50321-1:2018 chỉ ghi nhận class 00 dùng đến 500 V AC cùng 750 V DC và class 0 dùng đến 1.000 V AC cùng 1.500 V DC, không có bậc nào nằm trên hai bậc đó. Bảng cấp dài hơn, chạy tới 36.000 V, thuộc găng theo IEC 60903 và thảm theo IEC 61111, nên một đôi ủng chào cấp cao hơn class 0 là đang mượn thông số của nhóm hàng khác. Ở cả hai bậc, đôi ủng vẫn không phải căn cứ để đứng thao tác trên lưới trung thế. Điện áp của phép thử điện môi là con số khác, cao hơn, nằm trong biên bản kiểm định và không dùng để chọn cấp.

Thử Ủng Và Chốt Cỡ Cho Cả Tổ

Bàn chân nở dần theo thời gian đứng, nên nếu thử ủng vào đầu buổi sáng thì đến cuối ca đôi ủng sẽ chật hơn cảm giác lúc thử. Cách làm an toàn là thử vào cuối buổi làm việc, mang đúng loại tất sẽ dùng khi đi làm, và chừa một khoảng trống nhỏ trước mũi chân. Đứng lên, đi vài bước và ngồi xổm thử: nếu gót nhấc lên khỏi đế quá nhiều thì đôi ủng đó sẽ gây phồng gót sau vài ngày.

Khi đặt cho cả tổ, nên đo và ghi cỡ của từng người vào một bảng, kèm thêm số đo vòng bắp chân với loại cổ cao. Nhiều trường hợp trả hàng không phải vì cỡ chân sai mà vì cổ ủng quá hẹp so với bắp chân. Đặt dư vài đôi ở hai cỡ hay gặp nhất để xử lý tại chỗ sẽ nhanh hơn nhiều so với việc đổi trả từng đôi.

Về thời điểm thay, không nên đặt một con số tháng cố định cho mọi vị trí, vì tốc độ hỏng phụ thuộc vào thứ đôi ủng phải đứng trong đó. Hãy dùng dấu hiệu thay cho lịch: thân ủng rạn chân chim ở nếp gấp, đế mòn gần phẳng rãnh, lót trong xẹp hẳn, hoặc phần mũi bị móp sau va đập. Gặp một trong những dấu hiệu đó là thay, kể cả đôi ủng mới phát tháng trước. Với người phải đổi qua lại giữa đi bộ khô và lội nước, một số đơn vị cấp song song một đôi giày lao động mũi cứng cổ thấp để giảm thời gian đi ủng cổ cao trong ca.

Giải Đáp Nhanh Về Vật Liệu Và Cỡ Ủng

Ủng Cao Su Có Dùng Được Trong Xưởng Có Dầu Không?

Cao su thiên nhiên nở và mềm khi ngâm dầu lâu, nên không hợp với sàn có dầu đọng. Vị trí như vậy nên dùng nhóm cao su tổng hợp chịu dầu, và vẫn phải đối chiếu bảng tương thích của nhà sản xuất cho đúng mã ủng.

Cổ Ủng Cao Thì Luôn Tốt Hơn Cổ Thấp Phải Không?

Không. Cổ cao chỉ cần khi nước, bùn hoặc dịch có thể tràn qua mức mắt cá. Ở nơi khô ráo, cổ cao chỉ làm nóng chân và cản cử động đầu gối, khiến người mang tự bỏ giữa ca.

Ủng Bị Hôi Thì Xử Lý Thế Nào?

Mùi sinh ra từ lớp lót ẩm chứ không từ thân ủng. Cần rút lót ra phơi riêng sau ca, luân phiên hai bộ lót, và không cất ủng khi bên trong còn ẩm. Ủng dùng chung nhiều người là nguyên nhân hay gặp của mùi dai dẳng.