Guốc Trèo Cột: Quy Trình Trèo An Toàn Và Cứu Hộ Trên Cao

Guốc Trèo Cột Làm Được Gì Và Không Làm Được Gì

Đối với các công trình, đặc biệt là công trình sửa chữa điện, người công nhân thường phải leo trèo lên các cột, trụ điện cao để làm việc. Các cột điện thường rất cao, tròn và trơn láng, không có điểm để bám vào, vậy người công nhân sẽ leo lên bằng cách nào? Đó chính là sử dụng guốc trèo cột. Guốc trèo cột là một thiết bị hỗ trợ đắc lực, giúp người công nhân có thể leo trèo lên cột một cách nhanh chóng.

Nhưng phạm vi của nó hẹp hơn nhiều người tưởng: guốc trèo cột chỉ là phương tiện di chuyển theo chiều đứng. Nó tạo ra bậc đứng nhân tạo trên một thân cột vốn không có bậc. Nó không giữ người lại khi chân trượt, không hãm lực khi người rơi, và không thay được bất kỳ thiết bị chống rơi ngã nào.

Vì vậy bài viết này không bàn về việc chọn mua guốc mà bàn về thao tác: người thợ làm gì trước khi trèo, làm gì trong lúc trèo, và làm gì khi đồng đội gặp sự cố trên cột. Nếu cần đối chiếu cấu tạo và tải trọng của từng dòng sản phẩm, xem bài guốc trèo cột điện hàng Việt Nam.

Đánh Giá Hiện Trường Trước Khi Quyết Định Trèo

Phần lớn tai nạn khi trèo cột không bắt đầu ở trên cao mà bắt đầu ở dưới đất, khi người thợ bỏ qua bước nhìn quanh. Trước khi mở túi đồ nghề, tổ trưởng nên đi một vòng quanh chân cột và trả lời được vài câu hỏi cơ bản.

• Thân cột có còn nguyên vẹn không: cột nứt dọc, hở cốt thép, bê tông mục ở phần chôn hoặc cột nghiêng rõ đều là lý do dừng lại. Guốc bám vào một thân cột đã yếu chỉ làm cột hỏng nhanh hơn.
• Chân cột có bị đào bới không: hố cáp, rãnh thoát nước hoặc công trình vừa đào sát chân cột làm giảm sức chống lật, dù phần thân nhìn vẫn bình thường.
• Trên cột có gì: dây còn điện, dây thông tin chằng chéo, tổ ong, tổ kiến, hoặc thiết bị treo lơ lửng từ lần thi công trước.
• Thời tiết ra sao: gió mạnh, mưa, sương làm thân cột ẩm và làm mũi guốc trượt. Sấm sét là lý do hoãn tuyệt đối, không phải lý do làm nhanh cho xong.
• Dưới chân cột có ai đi qua không: vỉa hè đông người, lối xe ra vào nhà dân đều cần rào chắn và người cảnh giới trước khi có vật rơi.

Kết quả của bước này chỉ có hai: trèo được hoặc không trèo. Không có phương án trung gian kiểu trèo thử vài mét rồi tính tiếp. Khi đã lên cột, người thợ mất phần lớn khả năng thay đổi quyết định.

Kiểm Tra Trang Bị Ngay Trước Khi Đặt Chân Lên Cột

Việc kiểm tra trang bị theo tháng do bộ phận an toàn làm là chuyện khác; việc kiểm tra ngay trước khi trèo do chính người sắp trèo làm là chuyện bắt buộc. Trang bị hỏng giữa hai kỳ kiểm định là tình huống bình thường, không phải ngoại lệ.

Với đôi guốc, người thợ đặt guốc xuống nền phẳng, dùng tay lắc mạnh phần khung để nghe tiếng kêu lạ ở mối hàn, kiểm tra mũi bám xem có bị mòn tù hoặc cong sang một bên không, và siết thử quai để chắc rằng khóa còn ăn chốt. Guốc trái và guốc phải phải cùng một bộ, không ghép hai bộ khác nhau cho đủ đôi.

Với dây đai an toàn toàn thân, người thợ kéo căng từng đoạn dây qua tay để cảm nhận điểm sờn, xem chỉ may ở các mối nối có bung không, bật thử móc khóa vài lần để chắc lò xo còn đóng kín. Móc khóa không tự đóng lại là móc phải loại bỏ ngay tại chỗ.

Sợi dây quàng quanh thân cột thuộc hệ định vị làm việc, và hệ này có ngưỡng thấp hơn hẳn hệ chống rơi. Mục 1910.140 của cơ quan quản lý an toàn lao động Hoa Kỳ chỉ buộc hệ định vị chịu được cú thả rơi một vật 113 kg từ độ cao 1,2 m, đồng thời lắp sao cho người không rơi tự do quá 0,6 m. Hệ chống rơi thì bị siết chặt hơn hẳn: quãng hãm không quá 1,1 m và quãng rơi tự do không quá 1,8 m. Người trèo cột cần cả hai thứ: dây quàng giữ tư thế để rảnh tay làm việc, còn bộ chống rơi mới là thứ đỡ lại khi mũi guốc trượt khỏi thân cột.

Phần còn lại của bộ trang bị cũng cần một lượt mắt: mũ bảo hộ có quai cằm đã cài chưa, giày có đế bám và không dính dầu chưa, túi đồ nghề đã có dây buộc để không rơi xuống đầu người phía dưới chưa. Thợ đường dây làm việc gần phần mang điện cần thêm giày cách điện cho thợ đường dây đúng cấp điện áp đã kiểm định.

Chiếc mũ có thêm một điều kiện dễ bỏ sót khi công việc diễn ra gần đường dây. Mục 1910.135 về bảo vệ đầu buộc người làm ở nơi có thể chạm vật dẫn điện hở phải đội mũ thuộc loại giảm điện giật, và loại đó do nhà sản xuất ghi trên nhãn dán mặt trong vỏ mũ cùng với tháng năm sản xuất. Mũ đã bong nhãn thì không còn cách nào chứng minh nó thuộc loại nào, nên nó rời khỏi kho của tổ trèo cột ngay cả khi vỏ vẫn lành và quai vẫn tốt.

Trình Tự Lên Cột Và Nguyên Tắc Luôn Giữ Điểm Bám

Nguyên tắc xuyên suốt của cả quá trình rất ngắn: tại mọi thời điểm, người thợ phải có ít nhất một liên kết đang chịu lực với thân cột. Khi tháo liên kết này ra thì liên kết kia đã phải bắt vào rồi. Mọi thao tác dưới đây chỉ là cách thực hiện nguyên tắc đó.

1. Đứng sát chân cột, quàng dây quanh thân cột ở ngang tầm ngực và móc vào khoen bên hông của đai. Dây chống rơi thì bắt vào khoen sau lưng ngang vai, không bao giờ bắt vào khoen hông hay vào bản đai eo. Chỉ sau bước này người thợ mới bắt đầu rời mặt đất.
2. Đặt guốc thứ nhất, dồn từ từ trọng lượng lên chân đó và cảm nhận xem mũi guốc đã ăn vào thân cột chưa. Nếu có tiếng trượt nhẹ, hạ chân xuống và đặt lại, không cố nhấn thêm.
3. Đặt guốc thứ hai cao hơn một bậc, giữ hai chân so le chứ không ngang bằng, thân người hơi ngả ra ngoài để dây quàng luôn căng đều.
4. Sau mỗi hai đến ba bậc, đẩy dây quàng trượt lên cao theo người. Đẩy dây bằng một tay, tay còn lại vẫn tì vào cột.
5. Đến vị trí làm việc, bắt thêm móc thứ hai vào điểm neo chắc chắn trên cột trước khi tháo tay khỏi thân cột để lấy dụng cụ.

Ba lỗi lặp lại nhiều nhất trong nhóm này là: đẩy dây quàng bằng cả hai tay cùng lúc, bỏ qua dây quàng ở đoạn cột thấp vì nghĩ ngã cũng không sao, và mang dụng cụ trên tay thay vì trong túi đeo. Cả ba đều làm mất điểm bám ở đúng lúc người thợ đang mất thăng bằng nhất.

Làm Việc Ở Tư Thế Treo Và Cách Xuống Cột

Khi đã ổn định vị trí, người thợ ngả người ra sau cho dây quàng đỡ phần lớn trọng lượng, hai chân đạp guốc thành thế chống. Tư thế này giải phóng hai tay nhưng cũng làm mỏi nhanh, nên các việc cần nhiều lực nên chia thành đợt ngắn thay vì làm liền một mạch.

Muốn xoay sang mặt khác của cột, người thợ nới dây quàng vừa đủ, xoay từng phần thân người theo chiều dây trượt, rồi siết lại. Không nhấc cả hai chân cùng lúc để xoay và không tháo hẳn dây ra rồi quàng lại phía bên kia, trừ khi đã bắt móc thứ hai vào điểm neo.

Khi xuống, trình tự đảo ngược đúng theo chiều đi lên: hạ dây quàng xuống trước, rồi mới hạ từng chân. Đây là giai đoạn dễ chủ quan nhất vì việc đã xong và người đã mỏi. Nhiều đội quy định người xuống phải hô rõ từng bậc cho người cảnh giới dưới đất đếm theo, chỉ để giữ nhịp chậm.

Chạm đất xong, người thợ tháo guốc ra khỏi chân trước khi đi lại. Đi bộ trên nền cứng khi còn đeo guốc làm mũi bám cùn đi nhanh hơn nhiều so với việc leo cột, và đó là kiểu mòn không ai để ý cho tới khi guốc trượt trên cột.

Cứu Hộ Người Bị Treo Trên Cột

Đây là phần hay bị bỏ trống nhất trong kế hoạch của một ca trèo cột. Người thợ ngã nhưng được đai giữ lại vẫn đang gặp nguy hiểm, vì khi treo bất động trong đai, máu dồn xuống chân và không quay về tim đủ nhanh. Bản tin thông tin an toàn của cơ quan quản lý an toàn lao động Hoa Kỳ về chấn thương do treo lơ lửng mô tả tình trạng này và nhấn mạnh yêu cầu đưa nạn nhân xuống thật nhanh.

Hệ quả thực tế rất rõ: một đội chỉ có phương án gọi cứu hộ từ bên ngoài là đội chưa có phương án. Thời gian xe cứu hộ đến hiện trường thường dài hơn khoảng thời gian an toàn của người đang treo.

• Mỗi ca trèo cột phải có tối thiểu hai người, người dưới đất không rời vị trí và luôn nhìn thấy người trên cột.
• Phương án đưa người xuống phải được nói ra thành lời trước khi trèo, kèm việc chỉ rõ ai làm gì và dụng cụ để ở đâu.
• Bộ dụng cụ hạ người và thang cần đặt sẵn tại chân cột, không để trên xe đỗ cách đó vài trăm mét.
• Nếu chưa thể đưa xuống ngay, hướng dẫn nạn nhân còn tỉnh đạp chân liên tục hoặc tì chân vào cột để cơ chân hoạt động, hạn chế máu ứ lại.
• Sau khi xuống đất, giữ nạn nhân ở tư thế theo hướng dẫn y tế và chuyển đi khám ngay cả khi người đó nói mình vẫn bình thường.

Tổ nào diễn tập tình huống này một lần mỗi quý sẽ thấy khoảng cách rất lớn giữa phương án viết trên giấy và thao tác thật khi tay đang run.

Người dưới đất phải biết gọi ai — đây là phần dễ bỏ sót khi diễn tập. Số điện thoại của cấp trên trực tiếp, của đơn vị y tế gần nhất và của bộ phận điều độ cần nằm trên giấy dán trong xe hoặc trong ví, không nằm trong máy của người đang treo trên cột.

Với công việc gần đường dây, còn một lớp nữa: trước khi tiếp cận người bị nạn, phải chắc chắn nguồn điện đã được cắt và tiếp địa. Đã có những trường hợp người xuống cứu trở thành nạn nhân thứ hai vì lao tới ngay khi nhìn thấy đồng đội gặp sự cố. Quy trình cắt điện và xác minh không phải bước làm chậm mà là bước bảo vệ chính người cứu hộ.

Tổ Chức Ca Trèo Cột Cho Đội Kỹ Thuật

Ngành điện lực, viễn thông và các nhà thầu hạ tầng đều có đội thường xuyên phải tiếp cận cột không có thang cố định. Với các đội này, an toàn phụ thuộc vào cách tổ chức nhiều hơn vào từng cá nhân.

• Giao guốc theo người, không dùng chung: mỗi người quen độ siết quai của mình và sớm nhận ra thay đổi bất thường trên đôi guốc mình dùng hằng ngày.
• Có sổ theo dõi từng bộ: ghi ngày cấp, ngày kiểm, các lần va đập mạnh. Bộ đã chịu một cú rơi phải rời khỏi kho dùng chung ngay.
• Không giao việc trèo cột cho người mới đi một mình: kèm cặp trên cột thấp trước, và chỉ để trèo độc lập sau khi người kèm xác nhận thao tác dây quàng đã thành phản xạ.
• Cấp đồng bộ cả bộ: guốc, đai, mũ, giày và túi dụng cụ nên đặt cùng đợt trong nhóm thiết bị làm việc trên cao để tránh cảnh có guốc mà thiếu dây.
• Ghi nhận báo hỏng không phạt: người thợ báo guốc có vấn đề mà bị coi là làm chậm tiến độ sẽ ngừng báo từ lần sau.

Câu Hỏi Thường Gặp Về An Toàn Khi Trèo Cột

Cột thấp dưới bốn mét có cần quàng dây không? Có. Ngã từ độ cao ngang mái nhà một tầng vẫn đủ gây chấn thương đầu và gãy xương. Ngoài ra, thói quen bỏ dây ở cột thấp sẽ theo người thợ lên cột cao.

Cách phân định của cơ quan an toàn lao động Anh gọn hơn một con số chiều cao: làm việc trên cao là mọi vị trí mà người có thể rơi một quãng đủ gây thương tích, còn trượt ngã trên mặt bằng thì không tính vào nhóm này. Định nghĩa ấy bỏ hẳn cuộc tranh luận cột mấy mét và đẩy câu hỏi sang thứ quan sát được ngay tại chân cột, là bên dưới có gì khi người rơi xuống: nền bê tông, mép hố cáp hay hàng cọc sắt vừa đóng.

Có được trèo cột một mình khi việc rất nhanh không? Không nên. Việc nhanh hay chậm không đổi được thực tế là người treo trên cột cần có người dưới đất nhìn thấy và xử lý được.

Thân cột ướt sau mưa thì chờ bao lâu mới trèo được? Không có mốc thời gian chung. Cách kiểm đơn giản là đặt guốc và dồn lực thử ở bậc đầu tiên sát mặt đất; nếu còn trượt thì mặt cột chưa đủ khô.

Guốc dùng bao lâu thì phải thay? Không tính theo thời gian mà tính theo tình trạng. Mũi bám cùn, khung cong sau va đập, mối hàn rạn hoặc quai đã giãn không giữ được độ siết đều là dấu hiệu thay ngay, kể cả khi guốc mới dùng vài tháng.