4 Yếu Tố Lựa Chọn Găng Tay Cách Điện Chuyên Dụng Phù Hợp

Găng tay cách điện là lớp ngăn chính giữa bàn tay người thợ và phần mang điện, nhưng nó chỉ làm được việc đó khi đúng cấp điện áp, còn hạn kiểm định và không có lỗi bề mặt. Bài viết đi vào bốn yếu tố quyết định khi chọn găng tay cách điện chuyên dụng: cấp bảo vệ theo IEC 60903, chất liệu và độ dày, chu kỳ kiểm định bắt buộc, cùng cách nhận biết một đôi găng đã mất hiệu lực bảo vệ dù nhìn bề ngoài vẫn còn lành.

Các Tiêu Chuẩn An Toàn Của Một Găng Tay Cách Điện Chuyên Dụng

Tiêu Chuẩn Về An Toàn Cách Điện

Găng tay cách điện không được phân loại theo độ dày hay theo màu sắc mà theo cấp điện áp làm việc. Bộ chuẩn quốc tế IEC 60903, bản châu Âu là EN 60903 và bản Hoa Kỳ là ASTM D120, chia găng thành sáu cấp: Class 00, Class 0, Class 1, Class 2, Class 3 và Class 4. Mỗi cấp ứng với một mức điện áp làm việc lớn nhất, và cấp này phải in trực tiếp lên phần cổ găng chứ không chỉ ghi trên bao bì. Bảng cấp của cơ quan an toàn lao động Hoa Kỳ nêu rõ mức điện áp làm việc lớn nhất cho từng cấp: Class 00 dùng tới 500 V, Class 0 tới 1.000 V, Class 1 tới 7.500 V, Class 2 tới 17.000 V, Class 3 tới 26.500 V và Class 4 tới 36.000 V. Sáu con số này là toàn bộ dải cấp hiện có, nên khi một bản chào hàng ghi những cấp nằm ngoài danh sách trên, đó là dấu hiệu người bán đang tự đặt tên cấp. Toàn bộ bảng cấp, dòng rò cho phép và chu kỳ thử lại được công bố công khai trong quy định electrical protective equipment 1910.137 của OSHA.

Điểm dễ hiểu sai nhất là quan hệ giữa điện áp làm việc và điện áp thử. Hai con số này khác nhau và không được lẫn lộn. Một đôi Class 0 dùng tới 1.000 V nhưng khi kiểm định phải chịu điện áp thử 5.000 V xoay chiều mà dòng rò vẫn nằm dưới ngưỡng cho phép. Tương tự, Class 2 dùng tới 17.000 V và được thử ở 20.000 V. Khoảng dôi dư đó chính là biên an toàn dành cho các tình huống quá áp thoáng qua trên lưới, chứ không phải mức điện áp mà người thợ được phép làm việc. Ngoài ra, các tiêu chuẩn an toàn còn yêu cầu găng tay cách điện chuyên dụng phải có khả năng cách điện đồng đều trên toàn bộ bề mặt, không được phép có các điểm yếu hoặc vùng dễ phát sinh dòng điện rò. Bên cạnh khả năng chống điện, găng tay cũng cần có độ dày, độ đàn hồi và khả năng ôm sát bàn tay để người lao động thao tác thuận tiện. Trong công việc cần chính xác như siết bulông, đấu nối dây dẫn hay thao tác trong không gian hẹp, găng tay phải đảm bảo vừa bảo vệ vừa hỗ trợ thao tác chính xác, không gây vướng víu.

Tiêu Chuẩn Về Chất Liệu

Găng cách điện được đúc liền khối từ cao su thiên nhiên hoặc hỗn hợp cao su tổng hợp, không có đường may. Đúc liền là yêu cầu bắt buộc chứ không phải lựa chọn thiết kế, vì mỗi đường may là một điểm rò dòng tiềm tàng. Một đôi găng đạt chuẩn phải giữ nguyên hình dạng, đàn hồi trở lại sau khi kéo giãn và không có bọt khí lẫn trong thành cao su. Chỉ một lỗ kim hay một hạt tạp chất nằm trong thành găng cũng đủ để loại đôi găng đó khỏi ca làm. Chất liệu còn được phân theo khả năng kháng ozon, và đây là chi tiết ít người mua để ý tới. Găng không kháng ozon được đánh dấu Type I, găng kháng ozon được đánh dấu Type II. Ozon sinh ra quanh thiết bị đóng cắt và ở nơi có tia lửa điện sẽ làm cao su rạn thành mạng vết nứt li ti, hiện tượng quen gọi là ozone checking. Trạm biến áp và phòng máy nhiều hồ quang nên chọn Type II, còn công việc ngoài trời khô ráo thì Type I vẫn đủ và tiết kiệm hơn cho định mức cấp phát.

Vì thợ điện đeo găng nhiều giờ và thao tác lặp đi lặp lại, độ mềm của cao su cũng là một chỉ tiêu mua hàng chứ không phải chuyện phụ. Cao su quá cứng làm mỏi cơ bàn tay và dẫn tới hành vi tháo găng giữa chừng. Một khía cạnh quan trọng khác là môi trường hóa chất, thứ hiếm khi được tính tới khi lập định mức. Dầu máy, dung môi lau tiếp điểm và xăng thơm đều làm cao su trương nở rồi mềm nhũn. Khi bề mặt găng đã bị ăn mòn, khả năng cách điện suy giảm trước khi mắt thường nhìn thấy vết hỏng, nên nơi nào có tiếp xúc dung môi thì phải rút ngắn chu kỳ kiểm định thay vì chờ đủ hạn. Ngoài ra, nhiệt độ môi trường cũng ảnh hưởng lớn đến vật liệu. Trong điều kiện nóng ẩm hoặc lạnh giá, găng tay cách điện chuyên dụng vẫn phải giữ nguyên tính chất cách điện và không được biến dạng. Cấp càng cao thì thành găng càng dày, và đó là lý do không nên mặc định chọn cấp cao nhất cho mọi công việc. Găng Class 00 và Class 0 mỏng, đủ dùng cho tủ điện hạ áp và cho phép siết bulông hay đấu nối dây mà không mất cảm giác tay. Găng Class 3 và Class 4 dày hơn hẳn, phù hợp lưới trung thế nhưng làm thao tác chậm lại rõ rệt. Cấp phát vượt cấp cần thiết vừa tốn tiền vừa khiến thợ tự tháo găng ra để làm cho nhanh. Chất lượng cao su vì thế phụ thuộc vào cả khâu lưu hóa, không chỉ vào loại nguyên liệu.

Tiêu Chuẩn Kiểm Tra Định Kỳ Và Bảo Quản

Găng cách điện là mặt hàng có hạn sử dụng theo hồ sơ chứ không theo cảm quan. Kiểm định định kỳ gồm thử điện áp và kiểm bề mặt, mục đích là loại sớm những đôi đã mất khả năng bảo vệ trước khi chúng quay lại tay người thợ. Bảo quản sai còn rút ngắn tuổi thọ nhanh hơn cả sử dụng: cao su phơi nắng, để cạnh nguồn nhiệt hoặc ép bẹp trong ngăn kéo sẽ lão hóa và mất đàn hồi trước hạn. Trong quy trình kiểm tra, sản phẩm sẽ được thử nghiệm chịu điện áp ở mức cao hơn điện áp sử dụng an toàn để xác định khả năng chống rò điện. Đồng thời, người kiểm tra soi bề mặt để tìm vết nứt, lỗ thủng, phồng rộp và biến dạng bất thường. Chỉ một chi tiết không đạt là loại cả đôi, không vá víu tại chỗ. Song song với kiểm định là khâu bảo quản. Nếu găng được cất gần nguồn nhiệt hoặc hóa chất, vật liệu sẽ xuống cấp nhanh và mất dần độ đàn hồi lẫn khả năng cách điện. Vì vậy các đơn vị làm bài bản đều bố trí khu bảo quản riêng, nhiệt độ và độ ẩm ổn định, tránh ánh sáng chiếu trực tiếp. Người lao động cũng cần được hướng dẫn thao tác cuối ca: rửa nhẹ, lau khô hoàn toàn rồi đặt găng về đúng vị trí. Gấp gọn hay treo sai cách đều làm thành găng biến dạng và tạo nếp gấp, nơi cao su rạn trước tiên. Túi hoặc hộp bảo quản riêng cho từng đôi là khoản đầu tư nhỏ nhưng kéo dài rõ rệt thời gian giữa hai lần kiểm định.

Cách Nhận Biết Một Đôi Găng Cách Điện Còn Đủ Hiệu Lực Bảo Vệ

Đọc Dấu In Trên Cổ Găng Trước Khi Đọc Bất Cứ Thứ Gì Khác

Mọi thông tin quyết định đều nằm ở phần cổ găng: cấp bảo vệ, ký hiệu Type, cỡ và tên nhà sản xuất. Dấu in này bắt buộc phải nằm ở phần cổ và phải bằng mực không dẫn điện, để không làm hỏng tính cách điện của thân găng. Một đôi găng không đọc được cấp trên cổ thì phải coi như không có cấp, dù người bán khẳng định thế nào đi nữa. Đi kèm với dấu in là hồ sơ kiểm định. Găng cách điện phải được thử điện trước lần cấp phát đầu tiên và định kỳ sau đó, nên mỗi đôi cần có ngày thử gần nhất để đối chiếu. Khi nhận lô hàng, hãy đối chiếu ba thứ với nhau: cấp in trên cổ găng, cấp ghi trong biên bản thử và điện áp làm việc thực tế của công đoạn sẽ dùng đôi găng đó. Lệch một trong ba là lý do trả lô. Đây cũng là chỗ hay bị nhầm số hiệu tiêu chuẩn. EN 388 xếp hạng rủi ro cơ học của găng bảo hộ nói chung gồm mài mòn, cắt, xé và đâm xuyên, còn EN 407 xếp hạng rủi ro nhiệt. Không bộ nào trong hai bộ đó nói lên khả năng cách điện. Chuẩn duy nhất trả lời câu hỏi cách điện là IEC 60903, bản châu Âu EN 60903 và bản Hoa Kỳ ASTM D120. Một đôi găng ghi EN 388 mà không ghi cấp Class thì không phải găng cách điện.

Tự Kiểm Đôi Găng Bằng Hơi Nén Trước Khi Bước Vào Trạm

Trước mỗi ca làm việc, người dùng phải tự kiểm tra bằng mắt kết hợp phép thử thổi khí. Cách làm là cuộn tròn phần cổ găng để nén không khí bên trong, rồi đưa lên gần má và tai để phát hiện luồng khí thoát ra từ những lỗ nhỏ mà mắt không thấy. Cùng lúc đó, quan sát bề mặt tìm vết cắt, vết thủng, mạng rạn ozon và dị vật lẫn trong thành cao su. Ngoài lỗ thủng còn có một nhóm dấu hiệu ít người để ý là thay đổi kết cấu cao su: trương phồng, mềm nhũn, cứng lại, mất đàn hồi hoặc bề mặt bắt đầu dính tay. Bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này cũng đủ để đưa đôi găng ra khỏi ca làm và gửi đi thử lại, kể cả khi găng chưa hết hạn kiểm định trên giấy.

Vì Sao Găng Cách Điện Phải Đeo Kèm Một Lớp Găng Bọc Ngoài

Cao su cách điện rất dễ rách và mài mòn, nên trong đa số công việc, người thợ phải đeo thêm một lớp găng da bọc bên ngoài đôi găng cao su. Lớp da này không có vai trò cách điện; nó chỉ giữ cho thân găng cao su khỏi bị cạnh kim loại, đầu ốc và dây thép cứa rách. Bỏ lớp bọc ngoài để thao tác cho nhanh là cách phổ biến nhất làm hỏng một đôi găng còn hạn kiểm định. Có ngoại lệ được thừa nhận cho những thao tác cần độ khéo tay rất cao, chẳng hạn chỉnh linh kiện nhỏ trong tủ điều khiển. Trong điều kiện dùng hạn chế đó, găng Class 0 có thể dùng không cần lớp bọc ngoài, và găng Class 00 cũng vậy khi điện áp không vượt quá 250 V xoay chiều. Đổi lại, người kiểm tra phải soi găng kỹ hơn bình thường, và đôi găng đã dùng mà không có lớp bọc ngoài thì phải gửi đi thử điện lại trước khi quay về ca làm. Cỡ găng cũng nằm trong nhóm yếu tố an toàn chứ không chỉ là chuyện dễ chịu. Găng quá chật kéo căng thành cao su và làm mỏi tay nhanh, còn găng quá rộng khiến người thợ mất cảm giác đầu ngón và dễ tuột khi rút tay khỏi khoang chật. Cả hai trường hợp đều đẩy người dùng tới hành vi nguy hiểm nhất là tháo găng ra giữa chừng, nên đo cỡ tay trước khi đặt lô là việc phải làm.

Những Tính Năng Cần Có Của Găng Tay Cách Điện Chuyên Dụng Cho Ngành Điện Lực

Với ngành điện lực, tính năng đầu tiên và cũng là tính năng duy nhất không thể đánh đổi là điện trở đủ lớn để chặn dòng đi qua thành găng. Cao su thiên nhiên đúc liền vẫn là vật liệu phổ biến nhất cho nhóm này. Độ dày thành găng phải tương ứng với cấp điện áp làm việc, và đó là lý do không thể lấy một đôi găng cao su thông thường ở chợ vật tư để thay thế. Rủi ro hồ quang là một rủi ro riêng, không nằm trong phạm vi của IEC 60903. Bản thân găng cao su cách điện không được thiết kế để chịu năng lượng hồ quang, và trang bị chống hồ quang thuộc một nhóm sản phẩm khác với số hiệu tiêu chuẩn khác. Vì vậy, đừng dùng cấp Class của găng để suy ra mức chịu hồ quang. Điều găng cách điện phải làm được là chịu lực uốn, kéo và gập lặp lại mà không rách, thủng hay mất tính cách điện. Trong thao tác trước tủ điện, đôi găng chỉ là một mắt xích. Mặt sàn cũng phải cách ly với đất, nên hạng mục đi kèm gần như bắt buộc là thảm cách điện trải trước tủ đóng cắt, chọn cùng dải điện áp với đôi găng đang cấp phát. Hồ sơ mua hàng hay vấp đúng chỗ này: cách điện và chống tĩnh điện là hai chức năng ngược nhau, không gộp vào một đôi găng được. Găng cách điện có điện trở rất cao, nhiệm vụ của nó là chặn dòng và tuyệt đối không được nối đất. Găng chống tĩnh điện thì ngược lại, điện trở nằm ở mức trung gian để dẫn điện tích trên người xuống đất một cách có kiểm soát, và phải nối đất mới hoạt động đúng. Hai nhóm này phục vụ hai bài toán khác nhau và có bộ chuẩn riêng. Cách điện đi theo IEC 60903, còn kiểm soát tĩnh điện đi theo IEC 61340-5-1. Yêu cầu một đôi găng vừa đạt IEC 60903 vừa đạt chuẩn chống tĩnh điện là yêu cầu tự mâu thuẫn, và nhà cung cấp nào nhận lời cũng đáng để hỏi lại. Xưởng lắp ráp điện tử cần găng ESD; đội thao tác trên lưới cần găng cách điện; hai nhóm này không thay thế cho nhau. Riêng khả năng chống trượt thì vẫn cần, nhưng đến từ lớp găng da bọc ngoài chứ không đến từ lớp cao su cách điện bên trong. Một chi tiết vận hành đáng đầu tư là mã màu theo cấp. Khi mỗi cấp Class dùng một màu riêng, tổ trưởng nhìn từ xa cũng biết người thợ đang đeo đúng cấp hay không, thay vì phải cầm lên đọc dấu in ở cổ găng. Cuối cùng là chu kỳ kiểm định, hạng mục có con số cụ thể chứ không nói chung chung. Găng cách điện phải thử điện trước lần cấp phát đầu tiên và thử lại sau mỗi sáu tháng; ống tay và tấm cách điện đi kèm thì chu kỳ dài hơn, mười hai tháng. Ngoài ra còn hai mốc bắt buộc thử lại bất kể lịch: sau khi sửa chữa, và sau khi găng đã được dùng mà không có lớp bọc ngoài.

Cách Lựa Chọn Găng Tay Cách Điện Theo Từng Loại Công Việc

Với sửa chữa lưới trung thế hoặc thi công đường dây, cấp găng phải chọn theo điện áp danh định của tuyến đang làm, kèm lớp găng da bọc ngoài chống mài mòn. Đây cũng là nhóm công việc cần bộ trang bị đầy đủ theo tầng: găng cách điện cho bàn tay, và ủng cách điện cho phần chân tiếp đất khi thao tác trên nền ẩm hoặc ngoài trạm. Làm ngoài trời thì kẻ thù của cao su là ánh nắng và ozon chứ không phải nước. Găng để trên táp lô xe tải phơi nắng cả ngày sẽ rạn trước hạn kiểm định, nên khâu cất giữ ngoài hiện trường cần túi che sáng riêng.

Công việc gần thiết bị điện tử nhạy cảm lại là một bài toán khác hẳn. Ở đó rủi ro chính không phải điện giật mà là phóng tĩnh điện làm hỏng linh kiện, nên nhóm trang bị phải dùng là găng và giày kiểm soát tĩnh điện theo IEC 61340-5-1. Đưa găng cách điện vào dây chuyền điện tử là làm ngược: điện tích tích trên người mà không có đường thoát xuống đất. Lựa chọn găng tay cũng cần lưu ý tới kích cỡ để đảm bảo sự vừa vặn, tránh gây mỏi tay hoặc giảm khả năng thao tác. Tóm lại, thứ tự chọn là: xác định điện áp làm việc để chốt cấp Class, xét môi trường ozon và hóa chất để chốt Type, rồi mới đến cỡ tay và lớp găng bọc ngoài. Đảo thứ tự này là cách thường gặp nhất khiến một lô găng đúng giấy tờ vẫn không dùng được ngoài hiện trường.

Bốn Giấy Tờ Phải Có Trong Điều Khoản Kỹ Thuật Của Lô Găng

Giấy tờ thứ nhất là bộ số hiệu tiêu chuẩn được viện dẫn: điều khoản kỹ thuật của hợp đồng phải nêu đủ ba số hiệu IEC 60903, bản châu Âu EN 60903 và bản Hoa Kỳ ASTM D120. Chúng quy định chất liệu, cấp điện áp, độ bền và các phép thử bắt buộc trước khi găng được phép đưa vào sử dụng. Ngoài nhóm việc trên lưới, phần còn lại của xưởng vẫn dùng găng tay bảo hộ cho các công đoạn không mang điện, và hai nhóm này nên tách riêng ngay từ khâu cấp phát để không bị dùng lẫn. Cần cảnh giác với những dòng mô tả gộp nhiều chức năng vào một sản phẩm, kiểu vừa cách điện vừa kháng tĩnh điện vừa tự làm sạch. Với găng cách điện, mỗi tính năng thêm vào lớp cao su đều có khả năng làm thay đổi điện trở của thành găng, nên thứ duy nhất đáng tin là kết quả thử điện của chính lô hàng đó. Giấy tờ thứ hai, cũng là tài liệu quan trọng nhất trong bộ hồ sơ, là biên bản thử điện. Nó phải nêu cấp Class, ngày thử, điện áp thử đã áp dụng, dòng rò đo được và tên đơn vị thử. Một tờ giấy chứng nhận chung chung không có bốn thông tin đó thì không dùng để đối chiếu được khi có sự cố. Giấy tờ thứ ba là điều khoản về thời điểm bắt đầu tính hạn. Hạn kiểm định chạy từ ngày thử chứ không từ ngày giao hàng, nên một lô găng tồn kho lâu ở phía nhà cung cấp có thể tới tay đơn vị sử dụng khi đã đi gần hết chu kỳ sáu tháng. Đưa mốc này vào hợp đồng là cách rẻ nhất để tránh phải gửi cả lô đi thử lại ngay sau khi nhận. Giấy tờ thứ tư, cũng là mục cuối, là điều khoản cỡ và số lượng dự phòng. Vì găng phải rời khỏi ca làm ngay khi phát hiện lỗi, mỗi tổ thao tác cần có ít nhất một đôi dự phòng cùng cấp, nếu không người thợ sẽ có động cơ giữ lại đôi găng đáng ngờ để làm cho xong việc.