Kính hàn 11 độ là tấm lọc sáng được dùng nhiều nhất trong nghề hàn hồ quang tay. Điều nhiều người mua chưa biết: con số 11 không phải mã sản phẩm hay độ dày, mà là cấp độ tối (shade number) theo thang DIN — chỉ số quyết định bao nhiêu phần ánh sáng và bức xạ của vũng hàn lọt được tới mắt. Chọn sai cấp độ gây hại theo hai hướng ngược nhau: quá sáng thì bỏng giác mạc, quá tối thì không nhìn rõ đường hàn và phải ghé sát — vẫn hỏng mắt.

Cấp Độ Tối DIN 11 Nghĩa Là Gì

Thang cấp độ tối của kính lọc hàn chạy từ khoảng số 1,2 (kính trong suốt) đến số 16 (tối nhất). Số càng lớn, lượng ánh sáng truyền qua càng giảm theo cấp số nhân. Tiêu chuẩn châu Âu EN 169 quy định yêu cầu cho kính lọc dùng trong hàn và các kỹ thuật liên quan, trong khi EN 166 quy định yêu cầu chung về cơ tính (chống va đập) của phương tiện bảo vệ mắt. Một tấm kính lọc đạt chuẩn thường được in trực tiếp cấp độ tối và mã nhà sản xuất lên một góc kính.

Cấp 11 nằm ở giữa dải thông dụng, phù hợp phần lớn công việc hàn que (SMAW/MMA) ở mức dòng trung bình — loại việc chiếm tỉ trọng lớn tại các xưởng cơ khí, công trình dân dụng và đội bảo trì nhà máy. Đây cũng là lý do các cửa hàng bảo hộ bán chạy cỡ số 11 hơn hẳn các cấp còn lại.

Kính Hàn 11 Độ Hợp Với Dòng Hàn Và Phương Pháp Nào

Nguyên tắc chung: dòng hàn càng cao, hồ quang càng sáng, cấp độ tối cần càng lớn. Cơ quan an toàn lao động Hoa Kỳ công bố một bảng cấp độ tối tối thiểu theo từng phương pháp và từng dải dòng, dùng được như mốc đối chiếu khi mua tấm lọc.

Phương pháp hàn hoặc cắt	Dải dòng	Cấp độ tối tối thiểu
Hàn hồ quang tay que bọc thuốc	Dưới 60 A	7
Hàn hồ quang tay que bọc thuốc	60 đến 160 A	8
Hàn hồ quang tay que bọc thuốc	160 đến 250 A	10
Hàn hồ quang tay que bọc thuốc	250 đến 550 A	11
Hàn MIG và hàn dây lõi thuốc	60 đến 500 A	10
Hàn TIG	Dưới 150 A	8
Hàn TIG	150 đến 500 A	10
Cắt plasma	Dưới 300 A	8
Cắt plasma	300 đến 400 A	9
Cắt plasma	400 đến 800 A	10
Hàn plasma	100 đến 400 A	10

Đọc bảng này phải nhớ hai chữ tối thiểu. Đó là ngưỡng dưới, không phải mức nên dùng. Chính tài liệu kèm bảng khuyến nghị cách làm ngược lại: bắt đầu bằng một cấp tối hơn mức cần, rồi giảm dần cho tới khi nhìn rõ vũng hàn mà vẫn không xuống dưới ngưỡng tối thiểu. Nguyên văn bảng và ghi chú kèm theo nằm ở quy định về bảo vệ mắt và mặt của OSHA.

Đặt cấp 11 vào bảng trên sẽ thấy vì sao nó bán chạy. Với hàn que, số 11 là mức tối thiểu cho dải dòng lớn nhất và cũng là mức thoải mái cho dải 160 đến 250 A. Với hàn MIG dòng cao và hàn TIG trên 150 A, số 11 nằm ngay trên ngưỡng tối thiểu một bậc — đúng khoảng mà mắt đỡ mỏi sau vài giờ. Một tấm số 11 vì thế phủ được phần lớn việc trong một xưởng cơ khí tổng hợp.

Phép dò cấp nói ở trên nên làm ngay trên máy và phôi thật của xưởng, vì cùng một dải dòng nhưng hàn thép đen và hàn inox cho độ chói khác nhau. Với hàn TIG dòng thấp, nhiều thợ thấy cấp 11 hơi tối vì hồ quang TIG yêu cầu quan sát vũng hàn rất kỹ; lúc đó nên lùi về cấp 9 hoặc 10 thay vì cố nhìn.

Vì Sao Chọn Quá Tối Còn Hại Hơn Chọn Vừa Đủ

Người mua thường nghĩ tối hơn thì an toàn hơn. Thực tế ngược lại, vì cái hại không đến từ tấm kính mà đến từ tư thế làm việc mà tấm kính ép người thợ phải theo.

Khi cấp độ tối vượt quá mức cần, đường hàn mờ đi. Phản xạ tự nhiên là cúi sát xuống mối hàn để nhìn cho rõ. Khoảng cách từ mặt tới vũng hàn rút ngắn lại, và toàn bộ luồng khói bốc thẳng lên đi qua vùng thở. Khói hàn không phải bụi thường: nó chứa hạt kim loại siêu mịn sinh ra khi kim loại bay hơi rồi ngưng tụ, trong đó có mangan với ảnh hưởng lên hệ thần kinh đã được ghi nhận trong tài liệu của NIOSH về khói hàn.

Hệ quả thứ hai là mỏi mắt. Đồng tử giãn ra trong trường nhìn tối, rồi phải điều tiết liên tục mỗi lần lật mặt nạ ra ánh sáng xưởng. Sau vài giờ, triệu chứng quen thuộc xuất hiện: nhức hốc mắt, chảy nước mắt, nhìn gần bị mờ. Nhiều thợ đổ lỗi cho tuổi tác trong khi nguyên nhân chỉ là dùng tấm lọc tối hơn công việc thật.

Hệ quả thứ ba nằm ở chất lượng mối hàn. Không thấy rõ ranh giới vũng hàn thì khó giữ đều tốc độ que và khó nhận ra rỗ khí ngay khi nó hình thành. Một tấm lọc chọn đúng vừa bảo vệ mắt vừa giảm số mối phải mài lại.

Kính Lọc Cố Định So Với Kính Lọc Tự Động

Tấm số 11 thuộc nhóm kính lọc cố định: một cấp độ tối duy nhất, không đổi. Nhóm còn lại là kính lọc tự động, tối đi khi cảm biến bắt được hồ quang. Hai nhóm không thay thế nhau mà phục vụ hai kiểu công việc.

Kính lọc cố định: không pin, không mạch điện, không có gì hỏng ngoài chính tấm kính. Hợp với đường hàn dài ổn định một dòng, với xưởng có nhiều thợ dùng chung một loại máy, và với nơi cần dự trữ vật tư giá thấp.
Kính lọc tự động: cho phép nhìn rõ vị trí trước khi mồi hồ quang mà không phải lật mặt nạ, nên tiết kiệm thao tác khi hàn nhiều mối ngắn liên tiếp. Đổi lại phải theo dõi pin, phải giữ mặt cảm biến sạch và phải kiểm tra trước mỗi ca.

Một cách phân bổ hợp lý trong xưởng vừa: cấp kính lọc tự động cho thợ hàn kết cấu phải đổi tư thế liên tục, giữ mặt nạ kính cố định số 11 cho vị trí hàn cố định và làm bộ dự phòng khi kính tự động hỏng giữa ca. Bộ dự phòng này quan trọng hơn người ta tưởng, vì thợ mất mặt nạ giữa ca thường xoay sang hàn không che mặt.

Tấm Kính Lọc, Tấm Bảo Vệ Ngoài Và Cách Xếp Lớp

Tấm kính lọc hình chữ nhật thông dụng trên thị trường trong nước có kích thước 50 × 108 mm (tương đương 2″ × 4-1/4″), đúng chuẩn khe lắp của hầu hết mặt nạ hàn cầm tay và mặt nạ đội đầu đang bán. Nhờ vậy, một chiếc mặt nạ có thể dùng nhiều cấp độ tối khác nhau theo từng loại việc — chỉ cần mua thêm tấm lọc rời, không phải đổi cả mặt nạ.

Một bộ lắp đúng cách gồm ba lớp xếp từ ngoài vào: tấm nhựa trong bảo vệ (hứng xỉ văng, thay định kỳ), tấm kính lọc số 11 ở giữa, và tấm nhựa trong lót trong cùng. Rất nhiều trường hợp thợ phàn nàn kính nhanh mờ thực chất là do bỏ tấm nhựa bảo vệ bên ngoài, khiến xỉ hàn bám trực tiếp và rỗ mặt kính lọc đắt tiền.

Thay Tấm Bảo Vệ Ngoài Theo Tình Trạng, Không Theo Lịch

Tấm bảo vệ ngoài là vật tư tiêu hao, giá thấp hơn nhiều lần tấm lọc, và nhiệm vụ của nó đúng là hy sinh trước. Mốc thay hợp lý dựa vào tình trạng bề mặt chứ không dựa vào số ngày: giơ tấm ra ánh sáng nhìn xuyên qua, thấy nhòe hoặc thấy lấm tấm vết rỗ thì đổi ngay. Xưởng dùng nhiều nên để sẵn một hộp tấm rời ngay cạnh vị trí hàn kèm một sọt bỏ tấm hỏng, để thợ tự đổi trong ba mươi giây thay vì phải lên xin.

Kiểm Tra Và Vệ Sinh Tấm Lọc

Soi tấm lọc dưới ánh sáng trước mỗi ca: có vết nứt chân chim, rỗ do xỉ bám hay bong lớp phủ thì bỏ ngay, không tiếc.
Lau bằng khăn mềm khô hoặc ẩm nhẹ; tuyệt đối không dùng giẻ ráp, xăng hoặc dung môi mạnh vì sẽ làm đục bề mặt.
Cất mặt nạ nơi khô ráo, không để đè vật nặng lên; độ ẩm cao dễ làm ốc vít và khung kẹp bị rỉ.
Ghi tên người dùng lên vỏ mặt nạ thay vì dán nhãn giấy lên khung kẹp tấm lọc.

Nếu đang cần đồng bộ cả tấm lọc lẫn khung mặt nạ, danh mục tấm lọc và mặt nạ hàn đang bán hiện có sẵn cả loại cầm tay, đội đầu và loại gắn trực tiếp lên nón bảo hộ để đối chiếu trước khi đặt số lượng.

Ba Kiểu Mặt Nạ Đi Kèm Kính Lọc Số 11

Mặt nạ cầm tay: rẻ, nhẹ, phù hợp hàn điểm ngắn. Nhược điểm lớn là chiếm mất một tay, không dùng được cho đường hàn dài cần giữ phôi.
Mặt nạ đội đầu lật: giải phóng hai tay, lật lên khi gõ xỉ và kiểm tra mối hàn. Đây là cấu hình tiêu chuẩn cho thợ hàn làm cả ca.
Mặt nạ gắn nón bảo hộ: bắt buộc ở công trường có nguy cơ vật rơi từ trên cao, vì phải đội nón cứng song song. Khi chọn kiểu này cần kiểm tra khe gắn 30 mm hai bên nón có tương thích không — tham khảo thêm nhóm nón bảo hộ lao động có khe gắn phụ kiện.

Trọng lượng và điểm cân bằng quyết định thợ có chịu đeo hay không. Mặt nạ nặng dồn về phía trước làm mỏi cổ sau vài giờ, và cổ mỏi là lý do người thợ bắt đầu lật mặt nạ lên sớm hơn mức an toàn. Với công việc hàn trần hoặc hàn dưới gầm, nên thử một mẫu trước khi đặt cả lô.

Bỏng Giác Mạc Do Hồ Quang Và Triệu Chứng Đến Muộn

Tổn thương nguy hiểm nhất của nghề hàn không đau ngay lúc bị. Bức xạ tử ngoại của hồ quang làm tổn thương lớp tế bào ngoài cùng của giác mạc, nhưng cảm giác chỉ xuất hiện sau vài giờ, thường vào đêm khi người thợ đã về nhà. Vì thời điểm đau cách xa thời điểm bị, rất nhiều người không nối được hai việc với nhau và tưởng mình bị bụi bay vào mắt.

Dấu hiệu điển hình: hai mắt cộm như có cát, chảy nước mắt liên tục, sợ ánh sáng, mi mắt co lại không mở nổi, nhìn mờ. Cơn thường rơi vào khoảng sáu đến mười hai giờ sau khi phơi nhiễm và nặng dần trong đêm. Lớp tế bào bề mặt tự hồi phục sau một đến hai ngày nếu không bội nhiễm, nhưng lặp lại nhiều lần thì nguy cơ tổn thương lâu dài tăng lên, nên mọi trường hợp đau mắt sau ca hàn đều nên đi khám thay vì tự nhỏ thuốc.

Nạn nhân thường không phải người cầm kìm hàn. Bức xạ hồ quang phản xạ từ tường sáng, từ tấm tôn kê cạnh và từ chính vật hàn, đủ mạnh để gây bỏng cho người phụ việc đứng gần, cho thợ điện đi ngang và cho người đứng chờ ở vị trí kế bên. Đó là lý do khu vực hàn cần rèm che ba mặt, và người vào khu vực đó phải có kính lọc chứ không chỉ có lời nhắc.

Kính Lọc Hàn Không Thay Được Kính Bảo Hộ Thường

Đây là sai lầm phổ biến nhất tại xưởng nhỏ. Kính lọc số 11 chỉ bảo vệ mắt trong lúc hồ quang cháy. Ngay sau khi tắt hồ quang, công đoạn gõ xỉ, mài ba via và vệ sinh mối hàn mới là lúc mảnh kim loại văng mạnh nhất — giai đoạn này cần kính bảo hộ chống văng bắn đạt chuẩn va đập, đeo bên trong mặt nạ. Nhiều ca chấn thương mắt ghi nhận tại các xưởng cơ khí xảy ra đúng ở khoảnh khắc thợ vừa lật mặt nạ lên.

Da Mặt Và Cổ Cũng Nằm Trong Vùng Bức Xạ

Cùng lý do đó, phần da mặt và cổ cũng cần che. Bức xạ tử ngoại gây bỏng da giống nắng gắt, và tia lửa bắn ngược làm cháy lỗ trên áo sợi tổng hợp. Bộ đồ phù hợp nằm ở nhóm quần áo chịu nhiệt cho thợ hàn, mặc kín cổ và kín cổ tay.

Chênh Một Bậc Cấp Độ Tối Thay Đổi Điều Gì Khi Hàn

Kính Hàn Số 11 Và Số 12 Khác Nhau Nhiều Không?

Mỗi bậc cấp độ tối làm giảm đáng kể lượng ánh sáng truyền qua. Với cùng một dòng hàn, số 12 sẽ tối rõ rệt so với số 11. Nếu phải cúi sát mới thấy đường hàn thì bạn đang dùng cấp quá tối.

Kính Hàn Ghi Theo Xuất Xứ Có Đáng Tin Hơn Không?

Tên gọi theo xuất xứ không nói lên chất lượng. Thứ cần xem là ký hiệu in trên kính: cấp độ tối, mã nhà sản xuất và viện dẫn tiêu chuẩn. Kính không có ký hiệu nào thì không có cơ sở kiểm chứng, dù bán với tên gì.

Có Thể Dùng Kính Râm Thật Tối Để Hàn Tạm Không?

Không. Kính râm chỉ giảm độ chói nhìn thấy mà không cản được bức xạ của hồ quang. Đeo kính râm hàn còn nguy hiểm hơn không đeo gì, vì đồng tử giãn ra trong bóng tối và nhận nhiều bức xạ hơn.

Mua Lẻ Tấm Lọc Thay Vì Cả Bộ Có Được Không?

Được. Tấm lọc 50 × 108 mm bán rời theo cái, rất tiện để xưởng dự trữ sẵn vài cấp độ tối khác nhau cho các loại việc khác nhau.

Một Tấm Lọc Dùng Được Bao Lâu?

Không tính theo tháng mà tính theo tình trạng. Tấm lọc còn nguyên vẹn dưới lớp bảo vệ có thể dùng rất lâu; ngược lại, một lần xỉ bắn thẳng vào là phải bỏ. Giữ đủ ba lớp là cách kéo dài tuổi thọ rẻ nhất.

Bảo Hộ Xanh cung cấp tấm lọc hàn nhiều cấp độ tối, mặt nạ hàn cầm tay, đội đầu và loại gắn nón, kèm tấm bảo vệ ngoài bán rời theo hộp. Hỗ trợ chọn cấp độ tối theo loại máy hàn và dải dòng thực tế đang chạy tại xưởng, xuất hóa đơn đầy đủ.