Mắt đỏ và xón rát sau một buổi bơi là chuyện gần như ai cũng gặp. Nguyên nhân không phải nước, cũng không phải clo như nhiều người vẫn nghĩ. Bài này nói về chiếc kính bơi — thứ giải quyết vấn đề đó — từ cách thử độ kín trước khi mua cho đến cách giữ lớp chống mờ sống lâu.

Nước Bể Bơi Tác Động Gì Tới Mắt

Thủ phạm chính không phải clo mà là cloramin. Đây là nhóm hợp chất sinh ra khi clo trong nước phản ứng với mồ hôi, nước tiểu và dầu trên da người bơi. Cloramin gây cay mắt, đỏ mắt và tạo ra cái mùi hăng đặc trưng mà nhiều người vẫn tưởng là mùi clo. Bể càng nặng mùi thì lượng cloramin càng cao, chứ không phải càng sạch.

Vì cloramin sinh ra từ thứ người bơi mang xuống nước, cách cắt nguồn nằm ở khâu trước khi xuống bể chứ không nằm ở khâu xử lý nước. Khuyến cáo của CDC là tắm tráng bằng nước sạch ít nhất 1 phút ngay trước khi xuống, đủ để rửa trôi phần lớn mồ hôi, dầu và mỹ phẩm trên da; kèm theo là không xuống bể khi đang có vấn đề tiêu hoá, cho trẻ đi vệ sinh trước và kiểm tra định kỳ giữa buổi. Một bể mà mọi người đều tắm tráng thì lượng cloramin sinh ra thấp hẳn, và chính chiếc kính bơi cũng bền hơn vì roăng silicone ít phải ngâm trong hợp chất đó.

Ngoài cloramin, nước bể còn có thể mang vi sinh vật gây viêm kết mạc nếu khâu khử trùng không đạt. Thông tin nền về vệ sinh bể bơi được tổng hợp trong chuyên mục Healthy Swimming của CDC, đáng đọc nếu bạn quản lý hồ bơi hoặc cho trẻ đi học bơi.

Với bơi ngoài trời còn thêm yếu tố nắng. Mặt nước phản chiếu ánh sáng hắt ngược lên mắt từ bên dưới, hướng mà mi và lông mày không che được. Đây lý do các mẫu kính bơi ngoài trời thường dùng tròng sam hoặc tráng gương, kèm lớp lọc tử ngoại.

Kính Bảo Hộ Khi Bơi Khác Kính Bảo Hộ Lao Động Ra Sao

Hai nhóm này dùng chung chữ bảo hộ nhưng thuộc hai thế giới khác hẳn. Kính bơi là hàng thể thao, thiết kế để chắn nước và giữ tầm nhìn dưới mặt nước. Nó không được thiết kế để chịu mảnh văng hay văng hoá chất, và không thử theo các phép thử va đập của thiết bị bảo vệ mắt trong lao động.

Có một cách phân biệt hai nhóm ngay tại kho mà không cần đọc tài liệu. Quy định bảo vệ mắt và mặt của OSHA buộc thiết bị bảo vệ mắt dùng trong lao động phải mang dấu nhận diện rõ ràng của nhà sản xuất ngay trên sản phẩm, để người kiểm tra truy được nguồn gốc và hồ sơ thử nghiệm. Kính bơi không mang dấu đó vì nó không thuộc nhóm này. Vậy nên khi một chiếc kính không có dấu nhà sản xuất mà lại được chào bán cho xưởng, đó đã đủ là căn cứ trả hàng, không cần tranh luận thêm về vật liệu tròng.

Ngược lại, kính dùng trong nhà xưởng có gọng cứng, tròng dày và không ôm kín hốc mắt bằng roăng mềm, nên đeo xuống nước là vào nước ngay. Đặc điểm và cách chọn nhóm này được trình bày riêng trong bài kính bảo hộ trong môi trường làm việc.

Việc phân biệt này không phải chuyện chữ nghĩa. Đã có trường hợp mang kính bơi vào xưởng để chống bụi, hoặc ngược lại mang kính bảo hộ lao động đi bơi cho tiện. Cả hai hướng đều làm hỏng mục đích ban đầu và tạo ra cảm giác an toàn giả. Nếu nhu cầu thật là che chắn cho công việc, hãy chọn trong nhóm thiết bị bảo hộ mắt và mặt thay vì mượn tạm chiếc kính bơi.

Cấu Tạo Một Chiếc Kính Bơi

Tròng kính: hầu hết làm bằng polycarbonate vì vật liệu này nhẹ, không vỡ thành mảnh sắc và cho phép phủ thêm các lớp chức năng. Tròng trong suốt dùng cho hồ trong nhà, tròng sam hoặc tráng gương dùng cho bơi ngoài trời.
Roăng viền: vòng đệm mềm tiếp xúc trực tiếp với da quanh hốc mắt, thường bằng silicone. Đây là bộ phận quyết định kính có vào nước hay không, và cũng là bộ phận lão hoá sớm nhất.
Cầu mũi: nối hai mắt kính. Có loại liền khối một cỡ duy nhất, có loại thay được nhiều cỡ và có loại trượt điều chỉnh liền mạch.
Dây đeo và khoá chỉnh: dây chẻ đôi ôm ổn định hơn dây đơn vì phân lực ở hai điểm trên gáy. Khoá chỉnh nhanh giúp siết lại mà không phải tháo kính ra.

Nhóm kính mắt to kiểu mặt nạ, phủ cả mũi, là một biến thể khác. Loại này dễ đeo, ít ép hốc mắt, hợp với người mới tập và người bơi thư giãn. Nhưng diện tích cản nước lớn hơn nên không phù hợp khi bơi tốc độ hay quay vòng ở thành bể.

Thử Độ Kín Và Chọn Cỡ Trước Khi Mua

Có một phép thử rất nhanh mà hầu như không ai làm khi mua. Áp hai mắt kính vào hốc mắt, không đeo dây qua đầu, rồi bỏ tay ra. Nếu kính tự bám được vài giây nhờ lực hút thì roăng hợp với khuôn mặt. Nếu kính rơi ngay, chiếc đó sẽ vào nước dù có siết dây chặt cỡ nào.

Đây là chỗ nhiều người làm sai. Thấy kính vào nước, phản xạ đầu tiên là siết dây thật chặt. Dây quá chặt ép roăng biến dạng, làm hở ở góc trong gần sống mũi, và để lại vòng hằn sâu quanh mắt. Vai trò của dây chỉ là giữ kính đúng vị trí, phần kín nước do roăng đảm nhận.

Cầu mũi cũng cần thử. Cầu quá ngắn kéo hai mắt kính ép vào sống mũi, cầu quá dài khiến kính bị bẹt ra hai bên. Với người có sống mũi thấp, nên chọn loại thay được cầu mũi hoặc loại trượt điều chỉnh, thay vì loại đúc liền một cỡ. Bộ cầu mũi rời bán kèm thường gồm ba tới năm cỡ, các cỡ liền nhau chênh khoảng 2 tới 3 mm chiều dài — đó là dải phổ biến trên thị trường, và cũng là lý do một khác biệt vài milimet đủ đổi hẳn cảm giác đeo. Khi mua cho cả lớp học bơi, đếm xem hộp có đủ bộ cầu mũi thay thế không, vì thiếu chi tiết này thì cả lô chỉ vừa với một kiểu khuôn mặt.

Vị trí đeo cũng ảnh hưởng tới độ kín. Dây nên nằm ngang hoặc hơi chếch xuống ở phía sau gáy, không vắt cao lên đỉnh đầu. Dây vắt quá cao kéo phần dưới của kính bật ra khỏi gò má, và đây là chỗ nước hay len vào nhất mà người bơi lại hay đổ lỗi cho roăng.

Nếu đội mũ bơi, hãy đeo kính trước rồi trùm mũ đè lên dây. Cách này giữ dây cố định và tránh việc kính bị giật tuột khi tháo mũ. Ngược lại, đeo kính chồng lên ngoài mũ silicone thì dây rất dễ trượt trong lúc quay vòng ở thành bể.

Roăng là bộ phận lão hoá trước nhất trên một chiếc kính bơi. Khi silicone bắt đầu cứng lại, mất độ đàn hồi hoặc để lại vết hằn lâu tan quanh mắt, chiếc kính đó đã hết vòng đời dù tròng còn trong veo. Đây là lý do nên xem kính bơi là vật tư có hạn dùng chứ không phải đồ mua một lần.

Hiện Tượng Mờ Hơi Nước Trên Tròng Kính

Hơi mờ hình thành khi không khí ẩm và ấm bên trong kính gặp mặt tròng đang mát hơn, ngưng tụ thành vô số giọt nước li ti làm tán xạ ánh sáng. Lớp chống mờ trên tròng kính không ngăn nước ngưng tụ, mà khiến nước trải thành màng mỏng đều thay vì đọng thành giọt, nên mắt vẫn nhìn xuyên qua được.

Suy ra điều quan trọng nhất: tuyệt đối không lấy ngón tay hay khăn chùi mặt trong tròng kính. Lớp chống mờ rất mỏng và bị chùi mất chỉ sau vài lần. Khi kính mờ trong lúc bơi, cách đúng là nhúng kính xuống nước và lắc nhẹ cho nước tràn đều mặt trong, không phải lau.

Lớp chống mờ nào cũng có tuổi thọ. Khi nó hết tác dụng, kính vẫn dùng được nhưng phải chấp nhận mờ, hoặc dùng dung dịch chống mờ chuyên dụng bôi lại trước mỗi buổi. Đây là dấu hiệu bình thường của hao mòn, không phải lỗi sản phẩm.

Chọn Màu Tròng Theo Nơi Bơi

Màu tròng không phải chuyện thẩm mỹ mà là chuyện lượng ánh sáng được phép đi qua. Chọn sai màu thì hoặc là chói tới mức phải nheo mắt suốt buổi, hoặc là tối tới mức không thấy rõ vạch kẻ dưới đáy bể. Cả hai đều khiến người bơi mất phương hướng và bơi lệch làn.

Trong suốt: cho nhiều ánh sáng qua nhất. Dùng cho hồ trong nhà, bể thiếu sáng và bơi buổi tối. Đây cũng là màu nên chọn cho trẻ mới học vì trẻ cần nhìn rõ đáy bể.
Khói xám: giảm chói khá đều nên giữ được màu sắc gần với thực tế. Phù hợp bơi ngoài trời nắng gắt, và là màu an toàn nhất nếu chỉ mua một chiếc dùng cho mọi nơi.
Hổ phách hoặc vàng: tăng tương phản trong điều kiện ánh sáng yếu hay trời nhiều mây, làm nổi rõ đường kẻ và thành bể. Đeo dưới nắng gắt thì lại không đủ giảm chói.
Xanh dương hoặc xanh lá: giảm chói ở mức vừa phải, cảm giác dịu mắt. Dùng được cả trong nhà lẫn ngoài trời râm, là lựa chọn trung dung.
Tráng gương: phản xạ bớt ánh sáng ngay trên bề mặt trước khi nó đi vào tròng. Mạnh nhất cho nắng gắt và mặt nước hắt sáng. Nhược điểm là quá tối khi mang vào hồ trong nhà.

Nhiều bể thi đấu có mái che nhưng vẫn lấy sáng tự nhiên qua vách kính, nên độ sáng thay đổi theo giờ trong ngày. Ở những nơi như vậy, tròng khói nhạt hoặc tròng xanh là phương án chịu được cả hai điều kiện, thay vì phải mang theo hai chiếc kính.

Về khả năng lọc tia tử ngoại, có một điểm hay bị đánh đồng: tròng sẫm màu chỉ làm giảm lượng ánh sáng nhìn thấy, còn khả năng lọc tử ngoại đến từ lớp phủ hoặc từ chính vật liệu làm tròng. Hai đặc tính này độc lập với nhau. Một chiếc kính tối màu mà không có lớp lọc thậm chí còn bất lợi hơn, vì đồng tử giãn ra trong bóng tối.

Cuối cùng, với người bơi ngoài trời đều đặn thì phần da quanh mắt, sống mũi và vành tai mới là nơi chịu nắng nhiều nhất. Chiếc kính chỉ che được đúng diện tích hai hốc mắt, không thay được kem chống nắng, mũ bơi và bóng râm giữa các hiệp bơi.

Rửa, Phơi Và Cất Kính Sau Mỗi Buổi Bơi

Sau khi lên bờ, tráng kính dưới vòi nước sạch để rửa hết cloramin và muối còn bám trên roăng. Không dùng xà phòng, nước rửa chén hay cồn. Các chất này phá lớp chống mờ và làm silicone của roăng nhanh cứng.

Phơi kính ở nơi thoáng, tránh nắng chiếu trực tiếp. Tia cực tím làm silicone giòn và ngả vàng chỉ sau vài tháng phơi ngoài ban công. Khi roăng đã cứng, nó không ôm theo được đường cong quanh hốc mắt nữa và chiếc kính coi như hết dùng.

Cất kính trong hộp cứng đi kèm, đặt mặt tròng hướng lên. Không nhét chung với chìa khoá hay đồ kim loại trong túi bơi, vì chỉ một vết xước giữa vùng nhìn cũng đủ gây khó chịu. Nếu dùng gói hút ẩm trong hộp thì phải đợi kính khô hẳn rồi mới đậy nắp.

Kính Bơi Cho Trẻ Nhỏ

Trẻ không phải người lớn thu nhỏ. Roăng kính trẻ phải mềm hơn và cầu mũi ngắn hơn, vì sống mũi trẻ thấp. Chọn kính người lớn cỡ nhỏ cho trẻ là cách nhanh nhất để trẻ bỏ kính giữa buổi học.

Khoá dây nên là loại trẻ tự thao tác được. Khi trẻ phải chờ người lớn chỉnh dây, trẻ thường chọn cách bỏ kính ra và bơi mở mắt, đúng điều mà chiếc kính sinh ra để tránh. Màu tròng nên chọn trong suốt cho hồ trong nhà, vì tròng sam làm trẻ khó nhìn rõ đáy bể.

Cuối cùng, chiếc kính không thay được phương tiện nổi. Trẻ tập bơi ở hồ sâu, đi thuyền hoặc ra biển vẫn cần áo phao cứu sinh đúng cỡ và người lớn trông chừng ở cự ly với tay. Kính chỉ giải quyết phần mắt.

Tóm lại, một chiếc kính bơi vừa vặn được quyết định bởi roăng và cầu mũi, không phải bởi dây đeo. Thử lực hút trước khi mua, giữ lớp chống mờ bằng cách không chùi mặt trong, và tráng nước sạch sau mỗi buổi — ba việc đó giữ chiếc kính dùng được lâu hơn hẳn.