Bao Chân Rách Ngay Ở Chun Cổ Chân Nếu Lấy Nhầm Cỡ
Bao chân là túi vải không dệt hoặc màng nhựa mỏng trùm ra ngoài giày, giữ lại phần bụi và vi sinh vật mà đế giày mang từ hành lang vào phòng. Nó chặn đường bụi đi theo đế giày, chứ không bảo vệ bàn chân người đi: không có mũi thép, không có tấm lót chống đâm xuyên, không cản được dung môi.
Ba nhóm nơi dùng nhiều nhất là phòng mổ và phòng xét nghiệm bệnh viện, phòng sạch điện tử và dược phẩm, và lối khách tham quan đi vào xưởng đang chạy. Mỗi nhóm cần một bản khác nhau: phòng mổ cần lớp màng chống thấm ở mặt đế vì sàn có dịch, phòng sạch điện tử cần vải dẫn điện để không tích điện lên linh kiện, còn khách tham quan chỉ cần bản mỏng dùng một lần.
Điều ít được nói khi cấp phát: bao chân làm sàn trơn hơn. Lớp không dệt trùm lên đế cắt gần hết độ bám của đế giày, và trong bệnh viện thì trượt ngã chiếm khoảng một phần tư số ca chấn thương của nhân viên. Người vừa xỏ bao chân bước lên sàn epoxy hoặc gạch men vừa lau là đang đi trên một mặt trơn hơn hẳn lúc chưa xỏ, nên đoạn hành lang giữa phòng đệm và phòng làm việc là chỗ hay ngã nhất.
Các Loại Bao Chân
Bao chân chia theo hai trục: vật liệu thân bao (PP không dệt, màng PE, hoặc vải có sợi carbon dẫn điện đan xen) và cách xử lý mặt đế (đế trần, đế phủ gân nhựa, đế dán màng chống thấm). Hai bản gặp nhiều nhất trên thị trường là bản phòng sạch và bản y tế, khác nhau ở hướng của mối nguy: bản phòng sạch lo bụi từ giày phát tán ra, bản y tế lo dịch từ sàn thấm vào.
Bao Chân Phòng Sạch
Chất liệu: vải không dệt PP (Polypropylene) spunbond, màng PE (Polyethylene), hoặc vải dệt có sợi carbon dẫn điện chạy thành ô lưới. PP spunbond được chọn vì các sợi được liên kết bằng nhiệt nên đầu sợi không bị cắt rời, ít rụng xơ ra không khí phòng. Đây chính là chỗ vải bông bị loại: bông rụng xơ liên tục và mỗi sợi xơ là một hạt đếm được trong phép đo tiểu phân.
Đặc Tính Quyết Định Bản Dùng Cho Phòng Sạch
- Chặn bụi theo đế giày: giữ lớp bụi bám đế lại trước cửa phòng. Đây là bước bổ sung cho thảm dính và buồng thổi khí, không thay được hai thứ đó — thảm dính lấy bụi rời, buồng thổi khí lấy bụi bám áo, bao chân chỉ chặn bụi đế.
- Tiêu tán tĩnh điện: bản có sợi carbon dẫn điện tích trên người xuống sàn thay vì để nó phóng vào vi mạch. Con số điện trở chỉ có nghĩa khi đo cả hệ người, giày và sàn theo IEC 61340-5-1; bao chân đứng một mình trên nền sàn không dẫn điện thì không tạo được đường dẫn nào.
- Dùng một lần rồi bỏ: bước ra khỏi vùng sạch là bỏ, không cởi ra rồi xỏ lại. Đôi đã chạm sàn hành lang mang theo bụi hành lang, xỏ lại chính là đưa lượng bụi đó vào phòng.
Ứng dụng: xưởng lắp ráp điện tử và vi mạch, phòng pha chế dược, khu đóng gói thực phẩm. Ở cả ba nơi, bao chân nằm ở bước cuối của trình tự mặc đồ — mặc áo liền mũ trước, xỏ bao chân sau cùng ngay tại bậc ngồi phân vùng, rồi mới đặt chân sang phía sạch.
Bao Chân Y Tế
Chất liệu : vải không dệt PP nhẹ, màng PE, hoặc bản ghép PP với một lớp màng chống thấm ở mặt đế. Lớp màng đó là khác biệt thật giữa bản y tế và bản phòng sạch: nó giữ máu, dịch rửa và nước lau sàn không thấm ngược lên giày trong ca mổ kéo dài vài giờ.
Lớp Chống Thấm Làm Nên Khác Biệt Của Bản Y Tế
- Chống thấm nước, không chống dung môi: màng PE cản dịch cơ thể và nước lau sàn, nhưng cồn, xylene hay formalin của phòng xét nghiệm ngấm qua rất nhanh. Bàn pha mẫu có dung môi phải đi ủng riêng, không tính bao chân là lớp chắn.
- Cao cổ cho phòng mổ, thấp cổ cho phòng khám: bản cao tới bắp chân dùng cho ca có dịch chảy xuống sàn; bản thấp qua mắt cá dùng cho đi lại thường ngày. Lấy nhầm bản thấp cho phòng mổ thì dịch chảy ngược vào trong qua miệng bao, và người đi không biết cho tới lúc cởi ra.
- Chun hay dây buộc: bản chun tháo nhanh nhưng chun là chỗ hỏng trước; bản dây buộc giữ chắc hơn khi trùm cả ống quần dày, đổi lại mất thời gian buộc. Chọn theo số lần phải tháo bao chân trong một ca, không chọn theo giá.
Ứng dụng: phòng mổ, phòng sinh, phòng xét nghiệm, khu cách ly. Ở khu cách ly, bao chân được cởi theo trình tự cởi đồ bảo hộ — cởi tại vùng đệm, bỏ thẳng vào thùng rác lây nhiễm ngay tại chỗ, không cầm qua hành lang chung.
Bao chân là một bước trong quy trình ra vào phòng sạch, và quy trình đó có tiêu chuẩn riêng. ISO 14644-5 về vận hành phòng sạch yêu cầu lập chương trình kiểm soát vận hành, trong đó trình tự mặc đồ, việc ra vào của người và vật tư, vệ sinh và đào tạo đều phải được viết thành thủ tục. Hệ quả rất thực tế: cỡ bao chân phải đủ để trùm vừa đôi giày đang đi trong phòng, và bậc ngồi ở phòng đệm phải bố trí sao cho người vừa mặc xong không đặt bàn chân đã bọc xuống vùng bẩn.
Lấy Cỡ Bao Chân Và Kiểm Hàng Lúc Nhận Thùng
Hai việc quyết định một lô bao chân dùng được hay không đều nằm ở khâu đặt hàng chứ không ở khâu sử dụng: lấy đúng dải cỡ cho cả tổ, và kiểm đúng thứ cần kiểm lúc mở thùng. Đây là phần ít được nói tới nhất nhưng lại là nơi phần lớn đơn hàng đi lệch.
Đo Theo Giày Đang Đi, Không Đo Theo Bàn Chân
Bao chân trùm bên ngoài giày, nên cỡ phải tính theo đôi giày người dùng đang mang chứ không theo cỡ chân. Cùng một người, đi giày vải đế mỏng và đi giày bảo hộ mũi thép sẽ cần hai cỡ khác nhau. Tổ nào có người đi ủng cao su thì phải tách riêng, vì phần cổ ủng làm chu vi lớn hơn hẳn.
Chỗ rách sớm nhất luôn là chun cổ chân, không phải đế. Khi bao chân bị kéo căng quá dải co giãn của nó, chun đứt sợi ngay lần đi thứ hai hoặc thứ ba, và người dùng sẽ tự cắt bớt hoặc đi hở gót. Lúc đó bao chân mất luôn tác dụng chắn bụi mà vẫn tiếp tục được tính vào chi phí vật tư.
Cách làm gọn cho doanh nghiệp: đo cỡ giày lớn nhất và nhỏ nhất đang có trong tổ, đặt hai cỡ bao chân thay vì một cỡ chung, rồi ghi tỉ lệ giữa hai cỡ đó vào đơn đặt hàng lần sau. Tổ dùng giày đi trong khu sạch chuyên dụng có chênh lệch cỡ ít hơn, còn tổ đi giày bảo hộ thường phải chuẩn bị thêm cỡ lớn.
Điểm Kiểm Bắt Buộc Khi Mở Thùng Bao Chân
Kéo thử chun cổ chân trên vài chiếc lấy ngẫu nhiên ở đáy thùng, không lấy ở lớp trên cùng. Chun phải co lại gần đúng chiều dài ban đầu; nếu nó giãn ra rồi nằm im thì cả lô sẽ tuột trong ca làm và không có cách nào chữa được.
Soi mối hàn hoặc đường may ở gót và mũi. Bao chân không dệt thường được hàn nhiệt, mối hàn thiếu nhiệt sẽ tách ra khi kéo nhẹ hai mép. Kiểm tiếp độ đồng đều của vải: các chiếc trong cùng một thùng phải cùng độ dày, sờ thấy chênh nhau rõ là lô đã trộn nhiều mẻ sản xuất.
Với loại có đế chống trượt, xem lớp phủ đế còn nguyên hay đã bong thành mảng do xếp chồng thùng lâu ngày. Cuối cùng, đối chiếu số lượng đếm thực với phiếu giao và ghi lại ngày sản xuất in trên bao bì, vì vật liệu không dệt để lâu sẽ giòn và mất độ co giãn dù nhìn bề ngoài vẫn mới.
Hướng Dẫn Sử Dụng Và Bảo Quản
Hai lỗi làm hỏng tác dụng của bao chân đều nằm ở thao tác chứ không ở sản phẩm: xỏ bao chân sai chỗ, và để bao chân nằm kho quá lâu. Phần dưới tách riêng hai việc đó.
Hướng Dẫn Sử Dụng
Xỏ ở bậc phân vùng, không xỏ giữa phòng:
Bậc phân vùng là một băng ghế đặt ngang cửa, chia sàn thành phía bẩn và phía sạch. Người ngồi ở phía bẩn, xỏ bao chân vào một chân, xoay chân đó qua bậc đặt xuống phía sạch, rồi mới làm chân kia. Nếu xỏ cả hai chân rồi mới đứng dậy bước qua thì đế bao chân đã chạm sàn bẩn và cả thao tác trở thành vô ích.
- Kéo miệng bao lên quá mắt cá và trùm hết cổ giày. Cổ giày để hở là chỗ bám bụi nhiều nhất trên cả đôi.
- Nhét ống quần vào trong bao chân ở khu vực cấp độ sạch cao, để ống quần không quét sàn rồi phát tán sợi vải.
- Xỏ xong nhìn xuống kiểm hai chỗ: mối hàn ở mũi có tách khi bàn chân duỗi hết không, và chun có tuột xuống gót không. Thấy rách thì bỏ ngay, đừng đi tiếp cho hết ca vì bao chân rách còn làm chân vướng và dễ vấp.
Thay theo lần ra vào, không thay theo ca:
Mỗi lần bước ra khỏi vùng sạch là một đôi mới khi quay lại, kể cả khi chỉ ra ngoài năm phút. Đây là chỗ tốn vật tư nhất và cũng là chỗ hay bị bỏ qua nhất. Cách giảm số đôi phải dùng là gom các việc phải ra ngoài lại thành một lượt, không phải xỏ lại đôi cũ.
Bỏ đúng thùng khi rời khu y tế:
Bao chân dùng trong phòng mổ và khu cách ly là rác lây nhiễm, phải bỏ vào thùng riêng ngay tại vùng đệm. Bao chân phòng sạch điện tử là rác thường nhưng vẫn phải bỏ trong phòng đệm, không xách qua khu sản xuất khác rồi mới vứt.
Bảo Quản Bao Chân
Vải không dệt già đi trong kho ngay cả khi chưa bóc:
PP không dệt giòn dần khi gặp tia cực tím và nhiệt, còn chun cao su bên trong mất độ co trước cả khi thân bao rách. Một thùng để cạnh cửa sổ hoặc trên nóc kho nóng có thể hỏng chun trong khi bao bì vẫn còn nguyên seal, và người lĩnh hàng không có dấu hiệu nào để nhận ra.
- Xếp thùng trong kho tối, cách tường ngoài, và không chồng quá số lớp in trên vỏ thùng — lớp dưới cùng bị ép lâu ngày sẽ bong lớp gân nhựa ở đế.
- Ghi ngày nhập lên vỏ thùng và xuất theo thứ tự nhập trước dùng trước. Đây là cách duy nhất bắt được lô nằm lâu, vì nhìn bằng mắt thì bao chân cũ và mới giống hệt nhau.
Kiểm lô đang nằm kho ba tháng một lần:
Lấy ngẫu nhiên vài chiếc ở đáy thùng, kéo chun rồi thả — chun phải co về gần chiều dài ban đầu. Kéo căng hai mép ở mối hàn mũi và gót xem có tách không. Vải đã giòn thì rách theo đường thẳng ngay khi kéo, thay vì giãn ra rồi mới đứt; gặp dấu hiệu này thì loại cả thùng chứ không loại từng chiếc.
Coi Bao Chân Là Lớp Chắn Bụi, Không Phải Lớp Chống Trượt
Bao chân được xếp cùng nhóm với thiết bị phòng sạch chuyên dụng nên hay bị hiểu là một món bảo hộ đầy đủ cho bàn chân. Thực tế nó làm đúng một việc: chặn bụi và vi sinh vật đi theo đế giày. Mọi mối nguy còn lại trên sàn đều phải xử lý bằng thứ khác.
Bao chân không thay được đế chống trượt:
Lớp vật liệu không dệt phủ ngoài giày làm giảm ma sát giữa đế giày và sàn, rõ nhất trên sàn epoxy hoặc sàn gạch men vừa lau. Loại có gân nhựa ở đế chỉ bù lại được một phần, không đưa độ bám về bằng mức của đế giày trần. Khu vực có nước hoặc dầu đọng trên sàn phải xử lý bằng đế giày và bằng thảm, không xử lý bằng bao chân.
Những giới hạn khác nên nói rõ khi cấp phát:
Bao chân dùng một lần không chống đâm xuyên, nên khu vực có mảnh kim loại hay thuỷ tinh vẫn phải đi giày bảo hộ bên trong. Giày có mũi bảo vệ chịu 200 J thuộc EN ISO 20345 và mang mã từ S1 đến S5, còn loại không mũi thuộc EN ISO 20347 với mã từ O1 đến O5 — trùm bao chân lên một đôi giày thường không đưa nó vào được nhóm nào trong hai nhóm đó. Nó cũng không chống hoá chất: dung môi và axit thấm qua lớp không dệt rất nhanh, khu vực đó cần ủng chuyên dụng. Và nó không dùng lại được sau khi đã bước ra khỏi vùng sạch, kể cả khi nhìn bề ngoài vẫn còn nguyên.
Bao chân chỉ dùng được trên sàn khô. Nơi đọng nước, nhiều bùn hoặc có dịch chảy thành vũng thì phải chuyển hẳn sang ủng cổ cao có đế bám, vì lúc đó vấn đề không còn là bụi nữa mà là trượt ngã và ngấm ướt. Các lựa chọn theo từng môi trường có trong danh mục ủng bảo hộ chống trượt.
