Cùng một bộ đồ, mặc ở phòng gym máy lạnh thì dễ chịu nhưng ra sân chạy buổi trưa lại bí bách, còn sáng sớm trời se lạnh thì lại mỏng quá. Chọn đồ thể thao theo thời tiết là cách giải bài toán đó mà không phải mua thêm nhiều đồ: chỉ cần hiểu đúng vai trò của từng lớp và đổi một vài món theo môi trường tập.
Vì Sao Cùng Bộ Đồ Mà Buổi Tập Này Dễ Chịu, Buổi Kia Không
Cảm giác nóng hay mát khi tập không phụ thuộc vào độ dày của áo, mà phụ thuộc vào việc mồ hôi có thoát được khỏi bề mặt da và bay hơi được hay không. Ở nơi không khí khô và có gió, mồ hôi bay hơi nhanh nên người tập thấy mát dù vận động mạnh. Ở nơi ẩm cao và không khí đứng yên, mồ hôi đọng lại trên vải nên dù mặc áo mỏng vẫn thấy bí.
Từ đó suy ra hai nguyên tắc đơn giản. Thứ nhất, tránh vải giữ nước sát da; áo sợi bông nguyên chất thấm rất tốt nhưng giữ nước lại, mặc một lúc là nặng và dính. Thứ hai, lớp ngoài cùng quyết định gió có làm khô người hay không; khoác thêm một lớp kín gió khi trời lạnh là đúng, nhưng giữ nguyên lớp đó khi đã nóng người là sai.
Khả năng cho không khí đi qua vải có phép đo riêng. ISO 9237 xác định độ thấm khí bằng lưu lượng khí đi qua một đơn vị diện tích vải ở mức chênh áp quy định, kết quả tính bằng lít trên mét vuông mỗi giây, và phép này áp cho hầu hết loại vải kể cả vải kỹ thuật lẫn vải không dệt. Khi hai chiếc áo cùng được giới thiệu là thoáng khí mà mặc lại khác hẳn nhau, chỗ chênh thường nằm ở trị số này.
Tập Trong Phòng Máy Lạnh
Đây là môi trường dễ chọn đồ nhất và cũng hay bị chọn sai nhất, vì người tập cảm thấy lạnh lúc mới vào nên mặc dày. Sau mười phút khởi động, lớp dày đó trở thành gánh nặng. Cách hợp lý là mặc lớp trong mỏng, ôm vừa và thoát ẩm tốt, kèm một áo khoác nhẹ chỉ dùng lúc khởi động và lúc nghỉ giữa hiệp.
Một lưu ý riêng của phòng tập điều hoà: sau buổi tập, người đầy mồ hôi đứng dưới luồng gió lạnh là tình huống dễ nhiễm lạnh nhất. Chuẩn bị sẵn một áo khô để thay ngay khi kết thúc quan trọng hơn là chọn áo tập đắt tiền.
Tập Ngoài Trời Nắng Nóng
Khi tập dưới nắng, hai thứ cần giải quyết cùng lúc là thoát nhiệt và che nắng. Áo sáng màu, rộng vừa và có vùng dệt thoáng ở lưng giúp không khí lưu thông; áo ôm sát kín mít trông thể thao nhưng giữ nhiệt lại. Đồng thời, mặc áo tay ngắn khiến cẳng tay phơi nắng nhiều giờ, nên nhiều người chạy đường dài chọn áo tay dài mỏng thay vì bôi kín chống nắng.
Về phần thân dưới, quần rộng ống thoáng hơn nhưng dễ gây cọ sát ở đùi trong khi chạy dài; quần bó giải quyết được chỗ đó nhưng bí hơn. Cách nhiều người dùng là mặc lớp bó mỏng bên trong và quần rộng bên ngoài. Đây là giải pháp riêng cho buổi tập dài, không cần thiết cho buổi tập ngắn trong sân.
Tập Sáng Sớm Và Trời Se Lạnh
Buổi sáng sớm có đặc điểm là lạnh lúc bắt đầu nhưng ấm dần khi trời sáng, nên bộ đồ phải bớt được từng lớp thay vì cố định. Cách phối thường dùng gồm ba lớp: lớp trong thoát ẩm áp sát da, lớp giữa giữ nhiệt nhẹ, và lớp ngoài chắn gió có thể cởi ra buộc quanh eo. Không cần cả ba trong một buổi tập nhẹ, nhưng biết vai trò từng lớp giúp bớt đúng thứ cần bớt.
Về vật liệu lớp giữa, sợi len mịn được dùng nhiều vì giữ nhiệt ngay cả khi ẩm và ít bám mùi hơn sợi tổng hợp; đặc tính của từng nhóm sợi len được mô tả tại tài liệu về sợi của Woolmark. Đổi lại, len mỏng đắt hơn và cần giặt nhẹ nhàng hơn đồ tổng hợp, nên phần lớn người tập phong trào vẫn chọn lớp giữa bằng nỉ mỏng.
Tập Khi Trời Mưa Hoặc Độ Ẩm Cao
Đây là điều kiện khó nhất ở Việt Nam và cũng là lúc chọn sai đồ gây khó chịu nhất. Khi không khí đã gần bão hoà hơi nước, mồ hôi gần như không bay hơi được, nên mọi loại vải “thấm hút tốt” đều ướt đẫm. Điều có ích hơn là giảm diện tích vải áp sát da và chọn mẫu có cắt may rời khỏi cơ thể ở vùng lưng.
Riêng áo khoác chống mưa mang sẵn một đánh đổi: lớp kín nước cũng là lớp kín hơi, nên mặc áo mưa kín khi đang vận động mạnh thì bên trong ướt vì mồ hôi chứ không phải vì mưa. Với buổi tập ngắn dưới mưa nhỏ, chấp nhận ướt rồi thay đồ khô ngay sau đó thường dễ chịu hơn là trùm kín.
Mức chống thấm của lớp ngoài cũng là một trị số, không phải một tính từ. ISO 811 đo khả năng chống thấm bằng áp suất thủy tĩnh, tức chiều cao cột nước mà tấm vải chịu được trước khi nước xuyên qua. Số càng lớn thì lớp vải càng kín, và cũng vì kín nên càng bí, nên với người đang vận động mạnh thì một trị số rất cao lại là điều bất lợi. Đó là khác biệt giữa chiếc áo gió mỏng cho buổi chạy và chiếc áo mưa đi đường.
Bộ Đồ Cơ Bản Dùng Được Cho Cả Bốn Kiểu Thời Tiết
Không cần bốn bộ đồ cho bốn điều kiện. Một bộ nền được chọn đúng cộng hai món đổi thêm là đủ để đi qua cả năm:
- Áo thun tập: mỏng, co giãn, thoát ẩm nhanh; đây là lớp dùng cho mọi buổi tập. Các đội nhóm công ty thường đặt thêm áo thun thể thao đồng phục in số để dùng cho giải nội bộ.
- Áo bra thể thao: cố định vòng ngực, giảm khó chịu khi chạy và nhảy. Chọn loại thoát ẩm thay vì loại sợi bông nguyên chất.
- Quần legging hoặc quần đùi: chọn theo môn và theo thời tiết; legging đỡ cọ sát đùi, quần đùi thoáng hơn.
- Giày tập: đế giảm chấn và ôm cổ chân; mỗi môn có loại giày riêng, không dùng chung một đôi cho cả chạy bộ và bóng chuyền.
- Áo khoác gió nhẹ: món đổi thêm quan trọng nhất, dùng cho buổi sớm và lúc nghỉ giữa hiệp.
Với giải nội bộ hoặc câu lạc bộ của công ty, cả đội thường đặt đồ thể thao đồng bộ cho đội nhóm cùng màu kèm số áo. Nên khảo sát size trước bằng một biểu mẫu nội bộ thay vì ước lượng, và chốt danh sách số áo trước khi chạy hàng loạt, vì sửa số sau khi in gần như phải thay áo mới.
Khi Nào Một Bộ Đồ Tập Hết Tác Dụng
Đồ tập hỏng theo một kiểu khác hẳn quần áo thường: nó vẫn còn lành lặn nhưng đã thôi làm được việc của nó. Dấu hiệu dễ nhận nhất là mùi quay trở lại chỉ sau vài phút mặc, dù chiếc áo vừa được giặt sạch tối qua. Nguyên nhân nằm ở lớp cặn dầu cơ thể và chất làm mềm tích dần trong sợi tổng hợp; khi lớp cặn đó đủ dày, vải không còn kéo ẩm ra bề mặt được nữa. Chiếc áo lúc đó ướt sũng nhanh hơn hẳn hồi mới mua, và người mặc thấy bí ngay từ khi chưa vào bài nặng.
Dấu hiệu thứ hai nằm ở phần chun và độ đàn hồi, bởi chun luôn mỏi trước khi vải rách. Cạp quần legging, dây áo bra và bo cổ tay là ba chỗ hỏng sớm nhất. Cách kiểm mất mười giây: kéo cạp quần giãn ra rồi thả, nếu nó trở về chậm hoặc để lại một nếp gấp thì phần đàn hồi đã hết. Riêng với áo bra thể thao, mất đàn hồi không còn là chuyện dáng đồ mà là mất luôn chức năng cố định, nên đây là món nên thay sớm nhất trong cả bộ. Dấu hiệu thứ ba thì nhìn là thấy: vải mỏng đến mức hơi trong khi kéo căng, thường xuất hiện trước ở mặt sau đùi và vùng ngồi.
Phần đàn hồi cũng có phép thử chuẩn hoá đứng sau động tác kéo cạp rồi thả. ISO 20932-1 xác định độ đàn hồi của vải bằng phép thử dải, và tiêu chuẩn loại vải khổ hẹp ra khỏi phạm vi áp dụng. Phép kéo bằng tay chỉ trả lời có hay không, còn kết quả thử cho biết mức hồi phục là bao nhiêu. Với đồ mua theo lô cho cả đội, yêu cầu kết quả này cho phần cạp và phần bo là cách nhận ra sớm việc lô sau đã đổi loại chun.
Về số lượng, người tập bốn năm buổi mỗi tuần cần đủ bộ để không bao giờ phải mặc lại bộ chưa khô hẳn, vì mặc đồ còn ẩm là con đường ngắn nhất dẫn tới mùi bám cố định. Với đội nhóm của công ty đặt đồ thi đấu, nên tính hai bộ cho mỗi người ngay từ đơn đầu tiên thay vì một, bởi giải nội bộ thường xếp các trận sát nhau trong hai ngày cuối tuần và không ai kịp giặt khô. Một thói quen nhỏ nữa giúp kéo dài tuổi thọ: giặt đồ tập tách khỏi khăn bông, vì xơ bông bám lên mặt vải tổng hợp cũng góp phần bịt lại đường thoát ẩm.
Giặt Và Bảo Quản Đồ Thể Thao
Đồ thể thao thấm mồ hôi nên cần giặt trong ngày thay vì để dồn, vì mồ hôi để lâu làm sợi vải bám mùi rất khó xử lý về sau. Giặt bằng nước lạnh và lộn mặt trái giúp giữ màu và bảo vệ hình in; tránh dùng nước xả vải quá nhiều vì lớp làm mềm bám lại sẽ làm giảm khả năng thoát ẩm của vải. Không sấy ở nhiệt độ cao và không ủi trực tiếp lên phần in.
Để một bộ đồ đi qua được cả bốn điều kiện trên, cần: xác định nơi tập chính trước khi mua; bỏ sợi bông nguyên chất ra khỏi lớp áp sát da; sắm một áo khoác nhẹ làm món đổi thêm; và luôn có sẵn một áo khô để thay ngay sau buổi tập.
