Áo Phao Cứu Hộ Thông Dụng Và Cách Lựa Chọn Áo Phao

Áo phao cứu hộ là trang bị bắt buộc trên phương tiện thuỷ và trong mọi công việc có nguy cơ rơi xuống nước. Nhưng cùng mang một cái tên, ba nhóm sản phẩm đang bán trên thị trường lại giữ nổi theo ba cơ chế khác hẳn nhau, và chỉ một trong ba nhóm hoạt động được khi người mặc đã mất ý thức. Bài viết đi vào đúng chỗ đó: từng cơ chế hoạt động ra sao, mức lực nổi đọc ở đâu trên nhãn, và cần kiểm những gì trước khi nhận một lô hàng.

Nếu cần đối chiếu giữa áo phao cứu sinh, áo phao cứu hộ và áo phao bơi, xem bài áo phao cứu sinh cho mọi đối tượng.

Ba Cơ Chế Giữ Nổi Của Áo Phao Cứu Hộ

Điểm khác nhau căn bản giữa các dòng áo phao không nằm ở kiểu dáng hay màu vải mà nằm ở thời điểm chiếc áo bắt đầu có tác dụng. Có loại có tác dụng ngay từ lúc đóng khoá, có loại chỉ có tác dụng khi người mặc còn tỉnh và tự kéo dây, có loại tự kích hoạt khi tiếp xúc với nước.

• Vật liệu nổi sẵn: tấm xốp tế bào kín chèn trong vỏ vải. Lực nổi có sẵn, không phụ thuộc thao tác của người mặc.
• Túi khí bơm bằng tay: áo xẹp khi đeo, chỉ phồng khi người mặc kéo dây kích hoạt hoặc thổi bằng miệng.
• Túi khí tự phồng: đầu kích hoạt nhả bình khí nén khi gặp nước, người mặc không cần làm gì.

Ba cơ chế này kéo theo ba cách bảo dưỡng, ba mức giá và ba nhóm người dùng khác nhau. Chọn nhầm nhóm là lỗi nặng hơn nhiều so với chọn nhầm màu hay nhầm size, vì chiếc áo vẫn nằm trên người nhưng không làm đúng việc của nó vào đúng lúc cần.

Áo Phao Xốp Giữ Lực Nổi Mà Không Cần Thao Tác

Ruột áo là các tấm xốp tế bào kín, nghĩa là các bọt khí bên trong không thông với nhau nên nước không ngấm vào được. Nhờ vậy lực nổi có ngay từ giây đầu tiếp nước và không giảm dần theo thời gian ngâm. Vỏ ngoài thường là vải nylon hoặc polyester tráng phủ, chịu được nước mặn và có chức năng bảo vệ lớp xốp khỏi trầy rách.

Trên thị trường có hai kiểu dáng chính. Kiểu đơn giản gồm một tấm nhỏ quàng sau cổ và một tấm lớn hơn ở trước ngực, tròng qua đầu rồi buộc dây — nhanh, rẻ, hợp với việc cấp phát đồng loạt cho hành khách. Kiểu thứ hai là dạng gilê ôm thân, có đai siết ngang bụng và thường thêm dây luồn dưới đũng để áo không trượt lên qua đầu khi người rơi từ trên cao xuống nước.

Ưu điểm lớn nhất là không có bộ phận cơ khí nào có thể hỏng ngầm. Nhược điểm cũng rõ không kém: áo dày, vướng khi cúi người hoặc thao tác bằng hai tay, nên công nhân hay cởi ra để sang bên cạnh. Một chiếc áo tốt nhưng bị cởi ra thì bằng không, nên khi chọn cho vị trí phải làm việc liên tục cần cân nhắc cả yếu tố này.

Lớp xốp cũng già đi theo thời gian. Ba nguyên nhân thường gặp làm giảm lực nổi: bị nén bẹp do chất đống dưới đáy thùng trong nhiều tháng, ngấm dầu mỡ làm rã cấu trúc bọt, và phơi nắng gắt kéo dài làm giòn vật liệu. Kiểm nhanh bằng cách bóp mạnh vào tấm xốp rồi thả tay: tấm còn tốt bật lại gần như tức thì, tấm đã hỏng giữ nguyên vết lõm.

Áo Phao Bơm Hơi Bằng Tay Và Giới Hạn Của Nó

Loại này khi chưa phồng chỉ là một dải vải quàng qua vai, mỏng và nhẹ. Đó là lý do nhiều thủy thủ và người câu cá chịu đeo nó cả ngày trong khi không chịu đeo áo xốp quá một giờ. Xét trên tỉ lệ người thực sự đang đeo áo ở thời điểm xảy ra sự cố, đây là lợi thế không nhỏ.

Giới hạn của nó nằm ở chính chữ bằng tay. Áo chỉ phồng khi có người kéo dây kích hoạt. Người ngã đập đầu vào mạn tàu, người bị sốc vì rơi đột ngột xuống nước lạnh, người hoảng loạn hoặc người đang bị vướng lưới đều có thể không thực hiện được thao tác đó. Vì vậy không cấp loại này cho người không biết bơi, cho trẻ em, và cho vị trí làm việc có nguy cơ ngã bất tỉnh xuống nước.

Phần lớn mẫu còn có một ống thổi bằng miệng để bơm bù khi khí trong túi hụt dần. Đây là chi tiết nên kiểm trước khi mua, vì có mẫu giá thấp lược bỏ hẳn ống thổi, khiến người mặc không còn cách nào bù hơi nếu phải chờ cứu hộ lâu.

Áo Phao Tự Phồng Hoạt Động Theo Cơ Chế Nào

Cấu tạo gồm túi khí gấp gọn, một bình khí nén nhỏ bằng kim loại và một đầu kích hoạt. Khi đầu kích hoạt mở, khí từ bình tràn vào túi và áo phồng trong vài giây. Người mặc không cần làm gì, nên loại này vừa giữ được độ gọn của dòng bơm tay vừa khắc được điểm yếu lớn nhất của nó.

Có hai kiểu đầu kích hoạt. Kiểu thường gặp dùng một viên tan trong nước giữ chốt; viên gặp nước là tan và chốt bật. Kiểu thứ hai hoạt động theo áp suất nước, chỉ mở khi áo chìm xuống dưới mặt nước một đoạn nhất định. Kiểu viên tan rẻ hơn nhưng có thể bật oan vì mưa lớn, sóng tạt hay độ ẩm cao; kiểu áp suất đắt hơn nhưng hợp với người làm ngoài trời ướt cả ngày.

Điểm phải nắm khi đưa loại này vào sử dụng: mỗi lần áo đã phồng là một lần phải thay bộ nạp mới, gồm bình khí và phần đầu kích hoạt. Bình đã xả không dùng lại được. Vì vậy khi tính chi phí cho một đội đông người, phải cộng thêm số bộ nạp dự trữ trong kho chứ không chỉ tính giá chiếc áo.

Lực Nổi Tính Bằng Newton Chứ Không Tính Bằng Cảm Giác

Khả năng nâng của một chiếc áo được ghi bằng con số Newton trên nhãn, không phải bằng các tính từ trên bao bì. Bộ tiêu chuẩn EN ISO 12402 chia áo phao thành bốn mức quen thuộc là 50, 100, 150 và 275 Newton, mỗi mức ứng với một điều kiện sử dụng riêng.

• Mức 50: là phao trợ nổi, dành cho người biết bơi ở vùng nước kín có hỗ trợ gần bên. Mức này không tự lật ngửa người đã bất tỉnh.
• Mức 100: dùng ở vùng nước lặng, người mặc quần áo nhẹ. Khả năng lật ngửa hạn chế.
• Mức 150: mức thông dụng cho người mặc quần áo thường làm việc ngoài trời, lật ngửa được phần lớn người bất tỉnh.
• Mức 275: dành cho người mặc đồ bảo hộ dày hoặc mang thêm thiết bị nặng trên người.

Hầu hết lỗi chọn sai bắt nguồn từ việc mua mức thấp cho công việc đòi mức cao. Một chiếc áo muốn lật ngửa người bất tỉnh phải đủ lực nổi ở phần trước ngực và phải có cổ đỡ đầu. Áo không có cổ đỡ đầu thì dù ghì bao nhiêu xốp cũng không làm được việc đó, nên đừng suy tác dụng từ độ dày của tấm xốp.

Khi gặp một báo giá chỉ ghi chung chung là đạt EN ISO 12402, việc cần làm là hỏi đúng phần nào của bộ tiêu chuẩn. Mức 50 thuộc ISO 12402-5 về áo hỗ trợ nổi, chỉ dành cho người trên 25 kg ở vùng nước lặng và đòi hỏi người mặc còn tự xoay xở được; mức 100 thuộc ISO 12402-4 về áo cứu sinh, có phần riêng cho người lớn, trẻ em và trẻ nhỏ, áp dụng ở vùng nước lặng hoặc khi người mặc đang mang đủ quần áo. Hai phần khác nhau nghĩa là hai bộ phép thử khác nhau, nên phiếu kết quả thử phải ghi số hiệu phần chứ không chỉ ghi 12402. Thiếu con số phần đó thì bên mua không có cách nào biết lô hàng đã được thử theo yêu cầu nào.

EN ISO 12402 là bộ tiêu chuẩn châu Âu. Phương tiện thuỷ nội địa và tàu biển hoạt động tại Việt Nam còn chịu quy định riêng của cơ quan đăng kiểm, nên khi mua hàng cho phương tiện phải đăng kiểm, hãy yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ chứng nhận áp dụng cho đúng lô hàng đang giao kèm kết quả thử lực nổi trong hợp đồng.

Đọc Nhãn Và Chứng Nhận Trước Khi Nhận Lô Hàng

Nhãn may trên thân áo là chỗ chứa toàn bộ thông tin cần để nghiệm thu. Bốn dòng phải có: mức lực nổi, dải cân nặng hoặc vòng ngực áp dụng, tên nhà sản xuất, và hướng dẫn kiểm tra định kỳ. Thiếu dòng dải cân nặng là dấu hiệu đáng ngại nhất, vì không có căn cứ nào để biết chiếc áo đó hợp với ai.

Một phép kiểm nhỏ nhưng hiệu quả: lấy một chiếc trong lô, ngâm nhãn vào nước rồi chà nhẹ bằng ngón tay. Nhãn in trôi mực ngay tại chỗ thì sau vài tháng ngoài trời sẽ trắng trơn, và đội kiểm tra không còn căn cứ để đối chiếu. Khi đặt số lượng lớn, nên yêu cầu nhãn dệt hoặc nhãn ép nhiệt thay cho nhãn in thường.

Về hồ sơ, chỉ nhận chứng nhận và phiếu thử đứng tên đúng mã sản phẩm đang giao. Bản chụp của một mẫu khác cùng hãng không có giá trị đối chiếu. Khi cần so sánh nhiều mẫu trước lúc chốt, có thể xem qua danh mục áo phao các loại để nắm dải sản phẩm đang có, rồi hỏi giá cho từng cấu hình cụ thể.

Với phương tiện chạy tuyến cố định, áo phao chỉ là một mục trong danh sách trang bị bắt buộc. Phần còn lại gồm phao tròn, dây ném, đèn tín hiệu và các món khác thuộc nhóm thiết bị an toàn hàng hải, nên lập chung một bảng kiểm để không bỏ sót món nào khi kiểm tra trước chuyến.

Bảo Dưỡng Bình Khí Và Kiểm Tra Trước Mỗi Chuyến

Với áo xốp, phần kiểm tra hoàn toàn bằng mắt và tay: vỏ có rách thủng không, đường may có bung không, khoá cài có nứt không, dây đai có giãn đến mức siết hết nấc vẫn lỏng không, và tấm xốp có còn đàn hồi không. Bốn dấu hiệu đầu là lý do loại bỏ ngay, không chờ đợt kiểm kê.

Với áo tự phồng, ba việc phải làm theo chu kỳ nhà sản xuất ghi trên nhãn. Một là cân bình khí rồi so với khối lượng in trên thân bình, thiếu hụt nghĩa là bình đã rò và phải thay. Hai là nhìn ô chỉ báo màu trên đầu kích hoạt và đối chiếu với hướng dẫn. Ba là kiểm hạn sử dụng của viên kích hoạt, vì viên hết hạn có thể không tan kịp.

Mỗi năm nên thử khả năng giữ hơi của túi khí: thổi căng bằng ống thổi miệng, treo qua đêm ở nơi mát, sáng hôm sau xem túi còn căng không. Túi xỉu là có điểm rò và chiếc áo đó phải rời khỏi vòng sử dụng. Sau khi thử, xả hết hơi rồi gấp lại đúng nếp theo hướng dẫn, vì gấp sai làm túi kẹt khi bật.

Phần cất giữ cũng đơn giản nhưng hay bị làm sai: không giặt máy, không vắt bằng lồng quay, rửa lại bằng nước sạch sau khi dính nước mặn, phơi nơi thoáng thay vì phơi nắng gắt, treo trên móc thay vì chất đống trong thùng kín. Mỗi chiếc nên đánh một số và có dòng riêng trong sổ theo dõi, ghi ngày kiểm và người kiểm, đặt cạnh các món thiết bị ứng cứu khẩn cấp khác để cả cụm cùng được rà trong một lần.