Một chiếc ốp tai chống ồn vừa mở hộp và chính chiếc ốp tai đó sau mười tháng đeo liên tục trong xưởng là hai thiết bị khác nhau về mặt âm học, dù nhìn bên ngoài gần như giống hệt. Vỏ chụp bằng nhựa cứng gần như không xuống cấp, gọng kim loại vẫn nguyên hình, nhưng vòng đệm áp vào da đầu thì đã đổi hẳn tính chất. Đây là bộ phận hỏng trước nhất và cũng là bộ phận quyết định thiết bị còn giảm ồn được bao nhiêu.
Khi Ốp Tai Mới Và Ốp Tai Đã Dùng Lâu Không Còn Cho Cùng Một Mức Kín
Chỉ số ghi trên bao bì thiết bị bảo vệ thính lực luôn là kết quả đo trên mẫu mới, trong phòng thí nghiệm, với người đeo được hướng dẫn đội đúng cách. Tại châu Âu, yêu cầu chung cho ốp tai nằm trong EN 352-1, còn độ suy giảm âm được đo theo EN ISO 4869-1 rồi quy về một con số duy nhất là SNR, kèm bộ ba giá trị H, M, L cho vùng tần số cao, trung và thấp. Tại Mỹ, chỉ số NRR in trên nhãn được đo theo phương pháp ANSI S3.19-1974 và bắt buộc phải công bố theo quy định dán nhãn của EPA tại 40 CFR Part 211 Subpart B.
Chính EPA đã thừa nhận phương pháp thử theo ANSI S3.19-1974 có thể cho ra mức giảm ồn cao hơn đáng kể so với thực tế sử dụng, khiến người mua chọn nhầm và người đeo được bảo vệ ít hơn con số in trên nhãn. Nói cách khác, SNR hay NRR là điểm xuất phát để so sánh các model với nhau, chứ không phải mức bảo vệ mà một công nhân cụ thể nhận được vào tháng thứ mười. Khoảng cách đó phần lớn nằm ở độ kín của vòng đệm.
Trong Ca Làm Việc, Mồ Hôi Và Dầu Da Làm Hỏng Đệm Nhanh Hơn Mọi Yếu Tố Khác
Vòng đệm của ốp tai thường là một túi kín bằng nhựa dẻo hoặc da tổng hợp, bên trong chứa bọt xốp hoặc chất lỏng, và bên trong vỏ chụp còn một lớp mút hấp thụ âm nữa. Cả hai lớp này đều phơi ra trước mồ hôi mặn, dầu da đầu, bụi kim loại và nhiệt độ cao suốt ca làm việc. Nhựa dẻo mất dần chất hóa dẻo sẽ co lại và cứng lên; đó là lý do vòng đệm mềm mại lúc mới mua có thể trơ như nhựa cứng sau vài mùa nắng.
Ở công trường ngoài trời, tia cực tím cộng thêm vào quá trình đó. Ốp tai treo trên móc cạnh cửa sổ hoặc để trên táp lô xe tải giữa trưa chịu điều kiện khắc nghiệt hơn hẳn ốp tai cất trong hộp. Nhưng thủ phạm bị bỏ sót thường xuyên nhất lại là hóa chất tẩy rửa. 3M hướng dẫn rõ chỉ lau vòng đệm bằng nước ấm pha xà phòng nhẹ rồi tráng thật kỹ, và không dùng cồn hoặc dung môi. Chai cồn sát khuẩn đặt cạnh máy chấm công là nguyên nhân phá hỏng đệm rất phổ biến trong nhà máy.
- Mồ hôi và dầu da: ngấm vào lớp phủ ngoài, làm bề mặt trơn bóng bất thường rồi bở dần ở mép tiếp giáp.
- Nhiệt và tia cực tím: đẩy nhanh quá trình bay hơi chất hóa dẻo, khiến túi đệm co lại và mất đàn hồi.
- Cồn, xăng, dung môi, nước tẩy chứa clo: làm rạn lớp phủ chỉ sau vài lần lau, dù nhìn bằng mắt thường lúc đó vẫn thấy sạch.
- Bụi mài và mạt kim loại: cứa mép đệm thành các vết xước nhỏ, từ đó bọt bên trong lộ dần ra.
- Kéo giãn gọng khi cất treo: không phá đệm nhưng làm giảm lực ép, hậu quả giống hệt như đệm đã hở.
Nếu Đệm Đã Chai Cứng, Nứt Mép Hoặc Không Còn Đàn Hồi Thì Không Nên Chờ Thêm
Tài liệu hướng dẫn sử dụng và bảo quản thiết bị bảo vệ thính lực của 3M nêu một mốc rất cụ thể: vòng đệm thường cần được thay ít nhất hai lần mỗi năm hoặc dày hơn, và thay ngay bất cứ khi nào đệm trở nên cứng, nứt hoặc không còn kín. Đây là mốc để lập kế hoạch vật tư, không phải hạn dùng cố định. Trong xưởng đúc hay phân xưởng nhiệt độ cao, đệm có thể hỏng sớm hơn nhiều.
Dấu hiệu nhìn thấy được thì dễ kiểm tra: bề mặt đệm xuất hiện vết nứt chân chim, lớp phủ bong ra từng mảng, màu bạc đi hoặc ngả vàng, mép tiếp giáp rách để lộ bọt bên trong. Dấu hiệu sờ thấy được quan trọng không kém: ấn ngón tay vào đệm rồi thả ra, đệm còn tốt sẽ phồng trở lại gần như tức thì, đệm đã chai sẽ giữ vết lõm hoặc bật lại chậm chạp. Bề mặt trở nên dính tay hoặc trơn bóng khác thường cũng là chỉ dấu vật liệu đang phân hủy.
Còn một phép thử tại chỗ mà quản đốc nào cũng làm được, không cần thiết bị gì. Cho người lao động đeo ốp tai như bình thường trong khu vực ồn, rồi bảo họ dùng hai bàn tay ép nhẹ hai vỏ chụp vào đầu. Nếu tiếng ồn nghe được giảm rõ rệt ngay lúc ép tay, nghĩa là ở trạng thái đeo bình thường vòng đệm đang hở và thiết bị không đạt độ kín cần thiết. Phép thử này không thay được máy đo, nhưng đủ để tách ra những chiếc cần xử lý.
| Dấu hiệu ghi nhận | Cách kiểm tra | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Đệm cứng, giữ vết lõm | Ấn ngón tay rồi thả, đếm thời gian phồng lại | Thay đệm, không chờ tới kỳ kiểm tra sau |
| Nứt chân chim, bong lớp phủ | Soi mép tiếp giáp dưới ánh sáng nghiêng | Thay đệm cùng lớp mút bên trong vỏ chụp |
| Đệm dính tay, đổi màu | Lau khô rồi sờ dọc toàn bộ vòng đệm | Thay đệm, rà lại hóa chất đang dùng để lau |
| Ép tay vào chụp thì im hơn hẳn | Thử ngay tại vị trí làm việc có tiếng ồn | Kiểm tra lực ép gọng trước, sau đó tới đệm |
Trước Khi Kết Luận Ốp Tai Kém, Hãy Kiểm Tra Gọng Kính Và Tóc Ở Mép Đệm
Năm 2016, nhóm nghiên cứu thuộc bộ phận an toàn cá nhân của 3M công bố tại hội nghị Viện Vệ sinh Lao động Úc một khảo sát trên 28 người đo mức suy giảm thực tế ngay tại chỗ đeo. Kết quả cho thấy khi đeo kính bảo hộ bên dưới vòng đệm, mức suy giảm mất đi từ 3 dB đến 7 dB tùy độ dày của gọng kính. Mẫu kính gọng mảnh nhất chỉ làm mất 3 dB, còn mẫu gọng dày bản có khớp điều chỉnh làm mất tới 7 dB.
Cùng khảo sát đó ghi nhận các vật đội đầu còn gây thiệt hại lớn hơn nữa. Lưới trùm tóc mỏng làm mất 4 dB, mũ lưỡi trai làm mất từ 6 đến 9 dB, còn mũ len nỉ gấp trùm qua tai làm mất tới 12 đến 13 dB. Bán mặt nạ phòng độc loại dùng lại làm mất 8 dB và 5 dB trên hai model được thử, do khóa nhựa của dây đeo nằm ngay phía trên tai. Đeo đồng thời mặt nạ và kính thì thiệt hại vào khoảng 10 dB.
Hướng dẫn của 3M vì vậy yêu cầu vén tóc ra khỏi phía dưới vòng đệm, không đội mũ bên dưới ốp tai và không gài bút sau vành tai. Với người bắt buộc phải đeo kính cả ca, cách xử lý thực tế là chọn kính bảo hộ gọng mảnh hoặc gọng dẹt bản nhỏ thay cho gọng nhựa dày. Điểm cần nhớ: vòng đệm còn mềm vẫn ôm được quanh gọng kính và bù lại một phần khe hở, còn đệm đã chai cứng thì không bù được gì — hai vấn đề cộng dồn lên nhau.
Sau Mỗi Ca, Cách Vệ Sinh Và Cất Giữ Quyết Định Đệm Sống Được Bao Lâu
Quy trình vệ sinh đúng rất ngắn và nhà sản xuất đã nói rõ: rửa vòng đệm bằng nước ấm pha xà phòng nhẹ, tráng thật kỹ cho hết xà phòng, để khô tự nhiên rồi mới cất. Không cồn, không dung môi, không xăng, không nước tẩy chứa clo. Cũng không nên nhúng cả vỏ chụp xuống nước vì lớp mút bên trong ngậm nước sẽ lâu khô và sinh mùi.
3M còn có loại miếng bọc vệ sinh dùng một lần dán lên vòng đệm, được hãng mô tả là gây thất thoát suy giảm âm không đáng kể và hữu ích trong môi trường bụi bẩn, nóng, hoặc khi nhiều người dùng chung một thiết bị. Về cất giữ, hãng cảnh báo tuyệt đối không kéo giãn hay bẻ gọng vì làm vậy sẽ giảm mức bảo vệ; treo bằng móc giữ nguyên hình dạng hoặc cất trong hộp là đủ.
- Rửa bằng nước ấm và xà phòng nhẹ, tráng kỹ, để khô hoàn toàn trong bóng râm trước khi cất vào hộp.
- Loại bỏ dung dịch sát khuẩn gốc cồn khỏi khu vực để ốp tai, kể cả khăn ướt tẩm cồn.
- Không phơi nắng, không đặt lên nóc tủ điện, không để trong cabin xe đóng kín giữa trưa.
- Treo hoặc cất sao cho gọng giữ nguyên độ mở ban đầu, không móc lên đinh làm gọng nong rộng.
- Dùng miếng bọc vệ sinh một lần cho vị trí nóng, nhiều bụi và thiết bị nhiều người dùng chung.
Khi Lập Kế Hoạch Mua, Đặt Đệm Thay Rời Rẻ Hơn Nhiều So Với Thay Cả Bộ
Phần lớn ốp tai của các hãng lớn đều có bộ phụ kiện thay thế, thường gọi là bộ vệ sinh, gồm một cặp vòng đệm và một cặp lớp mút hấp thụ âm lót bên trong vỏ chụp. Hai chi tiết này nên thay cùng lúc, vì lớp mút cũng bị mồ hôi làm xẹp và bết theo thời gian. Việc thay không cần dụng cụ: gỡ vòng đệm cũ khỏi rãnh, đặt vòng mới vào rồi miết đều quanh mép cho ăn khớp.
Cách lập dự trù đơn giản nhất cho một xưởng là lấy số người được cấp thiết bị nhân với hai bộ mỗi năm, dựa trên mốc tối thiểu mà nhà sản xuất khuyến cáo, rồi cộng thêm dự phòng cho các vị trí nóng, nhiều bụi hoặc làm ngoài trời. Kế hoạch thay đệm tai ốp tai chống ồn nên đi kèm danh sách mã model đang dùng trong xưởng, bởi vòng đệm không dùng chung được giữa các dòng khác nhau — phải đúng rãnh mới giữ được độ kín.
Đây cũng là tiêu chí cần cân nhắc ngay từ lúc chọn mua ban đầu. Một chiếc bịt tai dạng chụp không có bộ đệm thay rời bán kèm nghĩa là khi đệm chai cứng sau vài tháng, cả thiết bị thành phế liệu dù vỏ và gọng còn tốt nguyên. Với vị trí ra vào khu ồn liên tục hoặc nhân sự đeo kính cả ca, nhiều xưởng cấp song song thêm nút tai dùng một lần để không phụ thuộc hoàn toàn vào độ kín của vòng đệm.
Trong Hồ Sơ An Toàn Của Xưởng, Đệm Tai Nên Có Một Dòng Theo Dõi Riêng
Hồ sơ cấp phát phương tiện bảo vệ cá nhân ở phần lớn doanh nghiệp chỉ ghi ngày cấp thiết bị, sau đó im lặng cho tới lần cấp mới. Thêm một cột ghi ngày thay đệm gần nhất là thay đổi rất nhỏ nhưng đổi hẳn cách quản lý: bộ phận an toàn nhìn bảng là biết chiếc nào quá hạn, thay vì ngồi chờ người lao động tự báo. Thực tế người đeo hiếm khi báo, vì chưa ai nói cho họ biết vòng đệm là chi tiết tiêu hao.
Nội dung này nên được đưa vào buổi huấn luyện an toàn định kỳ, cùng phép thử ép tay đã nói ở trên và cách nhận biết đệm chai. Người đi kiểm tra nên cầm thiết bị lên, ấn thử vòng đệm và soi mép tiếp giáp, thay vì chỉ đếm đủ số lượng trên giá. Một chiếc ốp tai còn nguyên vẹn nhưng đệm đã cứng vẫn được tính là cấp phát đầy đủ trong biên bản, còn mức bảo vệ thực tế thì không ai nắm được.
Việc cần làm trong tuần này rất cụ thể và không tốn thời gian: mang toàn bộ ốp tai đang dùng ra bàn, ấn thử từng vòng đệm, soi mép tiếp giáp dưới ánh sáng nghiêng, rồi lập danh sách những chiếc cần đặt đệm thay kèm mã model tương ứng. Một cặp vòng đệm rời rẻ hơn nhiều lần một bộ thiết bị mới, và khoản chênh lệch đó không đáng gì so với chi phí xử lý một hồ sơ giảm thính lực nghề nghiệp.
Chuyên gia Bảo hộ lao động tại Bảo Hộ Xanh – Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực cung cấp thiết bị bảo hộ chính hãng, tôi chuyên chia sẻ kiến thức và hướng dẫn lựa chọn sản phẩm an toàn, đạt chuẩn quốc tế. Đồng hành cùng baohoxanh.com, tôi cam kết mang đến thông tin chính xác, hữu ích và đáng tin cậy cho người lao động và doanh nghiệp.
