Danh mục đồ bảo hộ cần thiết của một đơn vị không phải là một danh sách chung cho mọi người, mà là tập hợp của nhiều danh mục nhỏ theo từng vị trí công việc. Bộ luật Lao động quy định người lao động có quyền được bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, vệ sinh lao động; phần cụ thể hóa thành danh mục từng món là việc của doanh nghiệp. Bài viết này liệt kê công dụng từng món, sau đó ghép chúng thành bộ tối thiểu cho sáu vị trí công việc hay gặp.
Những Món Đồ Bảo Hộ Cơ Bản Và Việc Từng Món Đảm Nhận
Giày bảo hộ: chức năng thay đổi theo ngành. Với nhà máy cơ khí và sửa chữa ô tô, đôi giày cần mũi bảo vệ chịu va đập. Với nhà máy chế biến thực phẩm, yêu cầu chính lại là giữ vệ sinh khu vực và bám tốt trên sàn ướt. Hai yêu cầu này dẫn tới hai loại đế và hai loại mũ khác nhau, nên không thể mua một mã giày bảo hộ rồi phát cho cả nhà máy.
Mũ bảo hộ: bảo vệ đầu trước vật rơi, mảnh văng và va đập vào kết cấu. Khi có va chạm, phần đai treo bên trong giữ khoảng cách giữa vỏ mũ và hộp sọ, phân tán lực thay vì dồn vào một điểm. Chính vì vậy đai treo bên trong mới là bộ phận quyết định, không phải độ dày vỏ nhựa. Quy định bảo vệ đầu của OSHA viện dẫn bộ tiêu chuẩn ANSI Z89.1 và tách riêng nhóm mũ có tính năng giảm điện giật cho người làm gần dây dẫn hở — đây là hai dòng hàng khác nhau, và mũ thường không thay được mũ thuộc nhóm đó dù nhìn giống nhau.
Găng tay bảo hộ: bảo vệ bàn tay và cổ tay khỏi mối nguy của công đoạn. Găng được làm từ nhiều vật liệu — vải, sợi dệt, cao su, da — tương ứng với từng nhóm rủi ro như cắt, nhiệt, hóa chất. Một đôi găng chỉ chống được đúng nhóm mà nó được công bố. Mỗi nhóm mối nguy lại có bộ phép thử riêng: EN 374-2 cho khả năng chống thấm nước, EN 374-3 cho hoá chất, EN 388 cho các mối nguy cơ học, EN 407 cho nhiệt. Ghi số hiệu tương ứng vào đơn đặt là cách chặn việc giao nhầm nhóm.
Cỡ găng cũng đo được chứ không ước lượng bằng mắt. Bảng cỡ găng châu Âu dựng theo số đo bàn tay, trong đó cỡ 6 ứng với chiều dài ngón khoảng 160 mm; bảng cỡ Mỹ đánh số khác nên hai bảng không dùng lẫn. Găng rộng làm mất cảm giác cầm nắm và dễ bị cuốn vào bộ phận quay, găng chật làm người đeo tháo ra sau nửa giờ. Với đơn cấp phát tập thể, đo chiều dài ngón và chu vi bàn tay của một nhóm mẫu rồi mới chốt tỷ lệ từng cỡ, thay vì đặt đều mỗi cỡ một phần.
Khẩu trang bảo hộ: chắn bụi, hơi hóa chất và hạt lơ lửng trong không khí. Tùy ngành nghề mà chọn loại phù hợp, vừa lọc được vừa không gây khó thở khi đeo liên tục. Khẩu trang ôm không kín mặt thì lớp lọc tốt đến mấy cũng không còn ý nghĩa.
Các Món Đồ Bảo Hộ Khác Và Công Dụng Cụ Thể
Quần áo bảo hộ: mỗi nhóm môi trường — hóa chất, cơ khí, xây dựng, y tế, vệ sinh môi trường — cần một kiểu vải và một kiểu thiết kế riêng, thay vì dùng chung một mẫu. Riêng với công việc gần nguồn nhiệt và tia lửa, vải tổng hợp thuần là lựa chọn sai vì sợi chảy và dính vào da.
Kính bảo hộ: chắn nước, hóa chất, bụi và mảnh văng cho vùng mắt. Kiểu kính phải chọn theo hướng vật bay tới: kính gọng thường chỉ chắn hướng chính diện, còn mảnh văng từ bên hông hoặc từ dưới lên đòi loại ôm kín. Đây là tiêu chí hay bị bỏ qua khi chọn kính bảo hộ cho xưởng mài và cắt.
Mặt nạ phòng độc: dùng phóng lọc lắp thay được, mỗi loại phóng hấp thụ một nhóm chất khác nhau. Khác với khẩu trang, mặt nạ yêu cầu kiểm độ kín trước mỗi lần đeo và có lịch thay phóng riêng. Chọn nhầm loại phóng là trường hợp nguy hiểm nhất, vì người đeo tin rằng mình đang được bảo vệ.
Trang bị chống ồn: gồm nút tai và ốp tai, chọn theo mức ồn đo được tại vị trí chứ không theo cảm giác. Đây là nhóm bị bỏ sót nhiều nhất vì tác hại của tiếng ồn tích lũy chậm và không gây đau ngay.
Nhóm này có sẵn những con số để bám vào. Quy định về phơi nhiễm tiếng ồn nghề nghiệp của OSHA đặt mức hành động ở 85 dBA tính trung bình theo ca 8 giờ: vượt mốc đó là phải chạy chương trình bảo vệ thính lực, gồm đo thính lực nền trong 6 tháng đầu rồi đo lại hằng năm. Bảng giới hạn của cùng văn bản cho phép 8 giờ ở mức 90 dBA, 4 giờ ở 95 dBA, 2 giờ ở 100 dBA, 1 giờ ở 105 dBA; nghĩa là mỗi 5 dBA tăng thêm thì thời gian cho phép giảm một nửa. Riêng tiếng ồn xung hoặc va đập không được vượt 140 dB đỉnh. Cùng văn bản đó có phụ lục hướng dẫn ước lượng độ giảm ồn thực tế, tức là con số in trên hộp phải bị trừ hao trước khi đem so với mức ồn đo tại vị trí.
Sáu Vị Trí Công Việc Và Bộ Trang Bị Tối Thiểu
Danh mục dưới đây là mức tối thiểu để bắt đầu, cần điều chỉnh theo kết quả đánh giá rủi ro thực tế tại từng mặt bằng.
Bước đánh giá rủi ro vừa nhắc có quy trình rõ chứ không phải nhận định cảm tính. Quy định chung về trang bị bảo hộ cá nhân của OSHA tại 29 CFR 1910.132 buộc người sử dụng lao động khảo sát từng khu vực làm việc để xác định mối nguy đang có hoặc có thể phát sinh, rồi lập một văn bản xác nhận ghi rõ nơi đã khảo sát, ngày thực hiện và người ký. Doanh nghiệp Việt Nam không chịu ràng buộc của văn bản Hoa Kỳ này, nhưng khung ba bước khảo sát mặt bằng, chọn trang bị theo mối nguy, xác nhận bằng văn bản đúng là thứ mà đoàn kiểm tra an toàn nào cũng hỏi tới. Nó cũng là căn cứ để bộ phận mua hàng biết mình đang mua cho mối nguy nào thay vì mua theo tên gọi món hàng.
- Thợ hàn: mặt nạ hàn có kính lọc đúng mức, găng da cổ dài, quần áo vải không bắt lửa, giày có mũ bảo vệ và lưỡi gà che dây buộc, kèm thiết bị hút khói hoặc bảo vệ hô hấp khi hàn trong không gian kín.
- Thợ điện: trang bị phải lấy từ nhóm được thử điện áp và có hồ sơ kiểm định còn hạn, không dùng đồ cao su thông thường thay thế. Kèm theo là mũ cách điện, kính chống hồ quang và bộ khóa liên động khi cắt điện để sửa chữa.
- Công nhân kho và bốc xếp: giày mũi bảo vệ, găng bám tốt, áo phản quang khi làm việc cùng khu với xe nâng, và mũ bảo hộ ở khu kệ cao có nguy cơ rơi hàng.
- Thợ xây dựng trên cao: dây đai toàn thân có hai móc và điểm neo đúng chuẩn, mũ bảo hộ cài quai cằm, giày chống đâm xuyên, găng bám tốt và kính khi khoan cắt.
- Tổ vệ sinh công nghiệp: găng chống hóa chất đúng nhóm dung dịch đang dùng, kính kín chống bắn, ủng chống trơn và tạp dề chống thấm. Đây là nhóm hay bị xếp vào diện “việc nhẹ” nên cấp thiếu.
- Người đứng máy trong xưởng ồn: trang bị chống ồn đúng mức giảm cần thiết, kính chống mạt văng, giày mũi bảo vệ. Với máy có bộ phận quay hở thì phải ghi rõ là không đeo găng khi vận hành.
Hai Vị Trí Cạnh Nhau Có Thể Cần Hai Bộ Khác Nhau
Trong cùng một xưởng, hai người đứng cách nhau vài bước vẫn có thể cần hai bộ trang bị khác nhau. Người vận hành máy cắt chịu mạt văng và tiếng ồn; người tiếp liệu bên cạnh chịu tải trọng nâng và rủi ro kẹp tay. Phát chung một bộ cho cả hai sẽ thừa ở người này và thiếu ở người kia.
Cách làm thực dụng là gắn danh mục vào phiếu công việc của từng vị trí chứ không vào tên phòng ban. Phiếu công việc ghi rõ mối nguy của vị trí, món trang bị tương ứng và những trường hợp cấm dùng. Khi người lao động chuyển vị trí, danh mục chuyển theo vị trí chứ không theo người. Cách này cũng giúp bộ phận mua hàng biết chính xác cần bao nhiêu món cho mỗi loại.
Một lưu ý về thứ tự: trang bị cá nhân là lớp bảo vệ cuối cùng, không phải lớp đầu tiên. Nếu mối nguy có thể loại bỏ bằng cách đổi quy trình, che chắn bộ phận quay hay hút bụi tại nguồn, làm những việc đó trước sẽ hiệu quả hơn là cấp thêm một món cho người đứng máy đeo.
Cách Dùng Đồ Bảo Hộ Đúng Để Không Mất Tác Dụng
- Khẩu trang: phải che kín cả mũi lẫn miệng và bóp sát thanh nẹp mũi; trong khi đeo không chạm tay vào mặt ngoài.
- Giày bảo hộ: chọn đúng cỡ, kiểm mũi bảo vệ không bị móp trước khi cấp lại cho người khác. Mũ đã chịu một cú va mạnh thì loại bỏ, kể cả khi nhìn bên ngoài vẫn nguyên.
- Găng tay: chọn đúng loại theo mối nguy; găng chống cắt không thay được găng chống hóa chất và ngược lại.
- Mũ bảo hộ: luôn cài quai cằm khi làm việc tại công trường, tránh rơi mũ khi cúi người hay leo trèo. Chỉnh đai treo cho vừa đầu thay vì để nguyên mức xuất xưởng.
- Trang bị chống ồn: nút tai chống ồn phải được vê nhỏ và đặt sâu vào ống tai rồi giữ cho nở ra; đặt hời ngoài cửa tai thì mức giảm thực tế thấp hơn nhiều so với con số ghi trên bao bì.
Bốn Món Hay Bị Bỏ Sót Trong Danh Mục Của Nhà Máy
Thứ nhất là trang bị cho người làm gián tiếp đi ngang khu vực có nguy cơ: nhân viên kỹ thuật, kế toán kho, khách tham quan. Họ ở trong khu vực ngắn nhưng vẫn nằm trong vùng rủi ro, nên cần một bộ khách dùng chung đặt sẵn ở cửa vào.
Thứ hai là kính cho người đeo kính thuốc. Nếu không có mẫu đeo chồng được, những người này sẽ bỏ kính bảo hộ ra sau vài phút vì cấn sống mũi. Thứ ba là cỡ nhỏ và cỡ lớn ngoài khoảng phổ biến; đơn đặt thường chỉ gồm các cỡ giữa, khiến một vài người phải dùng đồ không vừa trong suốt kỳ.
Thứ tư là phụ kiện thay thế: tấm kính lọc của mặt nạ hàn, phóng lọc của mặt nạ phòng độc, đai treo bên trong mũ, lót giày. Những thứ này hỏng trước phần thân chính nhưng thường không có trong danh mục mua hàng, dẫn đến việc người lao động dùng tiếp một món đã mất tác dụng trong khi phần vỏ vẫn còn tốt.
Đặt Mua Cho Nhà Máy Và Công Trường
Khi đặt số lượng lớn, doanh nghiệp nên yêu cầu xem hàng mẫu, kiểm tra chứng chỉ thử nghiệm với các loại chuyên dụng, và chốt bảng cỡ theo số đo thực tế của từng nhân sự thay vì ước lượng chung. Với những món có cấp bảo vệ, hãy yêu cầu ghi đúng cấp vào đơn hàng thay vì ghi tên chung chung, vì đó là căn cứ duy nhất để từ chối một lô giao sai.
Bảo Hộ Xanh cung cấp đầy đủ các nhóm nói trên, từ mũ bảo hộ lao động đến giày, kính, găng và trang bị chống ồn, giao hàng từ TP.HCM và Hà Nội đến các tỉnh thành và khu công nghiệp, hỗ trợ xuất hóa đơn đầy đủ cho đơn hàng doanh nghiệp.
Thắc Mắc Quanh Việc Cấp Phát Đồ Bảo Hộ
Có Cần Cấp Đủ Mọi Món Cho Mọi Người Không?
Không. Danh mục đi theo mối nguy của từng vị trí. Cấp dư một món không dùng tới chỉ làm người lao động vướng víu và sinh thói quen bỏ bớt trang bị, kể cả món cần thiết.
Người Lao Động Có Phải Trả Tiền Cho Đồ Bảo Hộ Không?
Trang bị bảo hộ cá nhân thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động, không thu tiền của người lao động. Việc cấp phát cần có sổ ghi nhận và chữ ký để làm căn cứ khi có đoàn kiểm tra.
Bao Lâu Thì Thay Một Món?
Nên dùng dấu hiệu hư hỏng làm căn cứ chính, lịch định kỳ chỉ là mốc nhắc. Một món đã chịu va đập mạnh, rách, bạc mỏng hoặc biến dạng thì loại bỏ ngay, kể cả khi chưa đến kỳ.
Người Lao Động Không Chịu Đeo Thì Xử Lý Sao?
Phần lớn trường hợp bắt nguồn từ đồ không vừa, nóng hoặc cản thao tác chứ không từ ý thức. Hỏi trực tiếp người đang đeo và cho họ thử vài mẫu trước khi chốt đơn thường giải quyết được vấn đề nhanh hơn là ra thêm quy định.
