Áo phao cứu sinh là thiết bị bắt buộc trên tàu thuyền, phương tiện đường thủy và các công trình làm việc gần hoặc trên mặt nước. Bài viết hướng dẫn cấu tạo, cách chọn kích cỡ và cách thử áo phao đạt chuẩn an toàn hàng hải.
Điểm phải nắm trước tiên: áo cứu sinh được thiết kế để lật người bất tỉnh nằm ngửa và giữ đường thở lên khỏi mặt nước. Đây chính là chức năng phân biệt nó với mọi loại áo trợ nổi dùng ở bể bơi, và cũng là lý do nó có cổ đỡ đầu, lực nổi lớn hơn và dây đai luồn dưới háng.
Bốn Bộ Phận Quyết Định Áo Phao Cứu Sinh Tàu Thuyền Có Cứu Được Người
Lõi tạo lực nổi là phần quan trọng nhất. Với loại áo xốp, lõi là các tấm mút kín khí đặt ở thân trước, thân sau và phần cổ; cách phân bố các tấm này quyết định người mặc nằm nghiêng hay nằm ngửa khi đã bất tỉnh. Với loại áo hơi, lực nổi đến từ buồng khí được thổi phồng bằng bình khí nén nhỏ gắn kèm, nên toàn bộ khả năng cứu sinh của áo phụ thuộc vào việc bình đó còn nguyên và còn đủ khí hay không.
Vỏ áo là lớp chịu mài mòn và chịu nước mặn. Đường may ở vai và ở chỗ nối dây đai gánh gần như toàn bộ lực khi người rơi từ trên cao xuống nước, nên đó cũng là hai chỗ hỏng trước tiên trên áo đã dùng lâu. Khóa cài và dây đai giữ áo bám vào thân; riêng dây đai luồn dưới háng là chi tiết chống áo trượt ngược lên đầu, và phần lớn áo trợ nổi dùng ở bể bơi không có chi tiết này.
Nhóm chi tiết cuối cùng là phần giúp người khác tìm ra người gặp nạn: dải phản quang ở vai và ngực, còi gắn ở nẹp áo, và ở một số mẫu là đèn tự sáng khi tiếp xúc nước. Còi đáng giá hơn nhiều người nghĩ, vì tiếng còi truyền xa hơn tiếng gọi và không làm người đang trôi kiệt sức thêm sau vài phút.
Nhìn Vào Đâu Để Biết Áo Phao Trên Tàu Là Hàng Đạt Chuẩn
Màu sắc là chi tiết kỹ thuật chứ không phải lựa chọn thẩm mỹ. Áo phao chuẩn dùng cam, đỏ hoặc vàng huỳnh quang vì đây là các màu tương phản mạnh nhất với mặt nước và với trời xám khi có giông. Áo phao màu tối hoặc màu xanh dương nhạt rất khó nhận ra từ xa, kể cả ban ngày.
Kiểu áo không tay và hệ khóa chốt phía trước được thiết kế để mặc nhanh và để tay cử động tự do khi ở dưới nước — hai yếu tố quyết định trong tình huống phải mặc áo khi tàu đã nghiêng. Bên trong lớp vỏ PE là lớp xốp dai chịu lực và chống thấm; nhiều mẫu đính kèm còi buộc cố định vào nẹp áo bằng dây ngắn, để còi không trôi mất lúc người mặc còn đang bám vào thứ khác.
Áo phao cứu sinh dành cho tàu thuyền khác với áo phao bơi giải trí. Áo cứu sinh có lực nổi lớn hơn, có gối đỡ gáy để giữ mặt người bất tỉnh ngửa lên khỏi mặt nước, và có dây đai đáy chống tuột áo khi người rơi từ trên cao xuống. Áo phao bơi thường không có hai chi tiết này.
Đọc Cấp Lực Nổi Trên Nhãn Rồi Đối Chiếu Với Giấy Đăng Kiểm
Nhãn áo là nơi chứa thông tin quyết định. Bộ tiêu chuẩn quốc tế ISO 12402 tách thiết bị nổi cá nhân thành nhiều phần theo mức tính năng: phần 2 dành cho áo cứu sinh mức 275, phần 3 cho mức 150, phần 4 cho mức 100, còn phần 5 dành riêng cho nhóm trợ nổi mức 50 — nhóm này không thuộc họ áo cứu sinh. Phần 10 của bộ tiêu chuẩn viết riêng về việc chọn và áp dụng từng loại, và đó là tài liệu nên tra trước khi chốt cấu hình trang bị cho một phương tiện.
Con số mức tính năng không phải con số quảng cáo mà gắn với phép thử của chính tiêu chuẩn đó. Vì vậy chỉ nên chấp nhận con số nào đi kèm số hiệu tiêu chuẩn và số hiệu phép thử trong hồ sơ nhà cung cấp. Một dòng chữ đạt chuẩn không kèm số hiệu thì không đối chiếu được với bất cứ thứ gì, và cũng không dùng được khi cơ quan kiểm tra hỏi tới. Chi tiết cách phân nhóm nằm ở ISO 12402-10:2020 về chọn và áp dụng thiết bị nổi cá nhân.
Song song với nhãn là giấy đăng kiểm của phương tiện. Số áo trang bị phải phủ được sức chở tối đa ghi trên giấy, chứ không phải số khách thực tế của chuyến đang chạy. Với tàu thương mại còn có yêu cầu riêng theo quy định hàng hải áp dụng cho hạng tàu đó, nên hồ sơ mua hàng phải khớp với hạng tàu chứ không khớp với hàng dân dụng bán lẻ.
Chọn Cỡ Cho Thuyền Viên Mặc Đồ Dày Và Cho Khách Đi Tàu
Cỡ áo không lấy theo chiều cao. Nhãn ghi khoảng trọng lượng cơ thể và số đo vòng ngực mà áo phục vụ được, và đó là hai căn cứ duy nhất nên dùng. Với thuyền viên làm việc trên boong, phải đo vòng ngực khi người đó đang mặc đủ áo chống rét hoặc đồ bảo hộ dày, vì áo phao luôn mặc ngoài cùng; đo lúc mặc áo mỏng sẽ ra một cỡ chật khi vào ca đêm hoặc mùa gió.
Với phương tiện chở khách, một cỡ duy nhất cho toàn bộ số áo là cấu hình không dùng được. Trên tuyến có khách nhỏ tuổi đi thường xuyên, phải giữ sẵn một lượng áo cỡ nhỏ tương ứng và cất ở ngăn riêng có nhãn nhìn thấy từ xa. Áo trẻ em lẫn trong đống áo người lớn thì lúc cần sẽ mất vài phút để bới ra, mà vài phút đó thường là phần lớn quỹ thời gian có được.
Nghiệm Thu Lô Áo Phao Ngay Tại Kho Trước Khi Ký Nhận
Việc đầu tiên khi lô hàng về là đối chiếu số lượng theo từng cỡ với đơn đặt, không chỉ đối chiếu con số tổng. Lô đủ tổng nhưng thiếu cỡ nhỏ là lỗi hay gặp và thường chỉ lộ ra khi áo đã lên tàu. Tiếp theo, mở ngẫu nhiên vài áo trong mỗi thùng rồi soi bốn chỗ: đường may vai, chỗ nối dây đai, mép dán của vỏ, và nhãn ghi thông số.
Với áo xốp, bóp dọc thân áo để tìm chỗ xốp bị bẹp hoặc vụn ra — hàng nằm kho lâu trong điều kiện nóng ẩm hay bị như vậy. Với áo hơi, phải kiểm bình khí nén: bình còn nguyên niêm, chỉ thị nằm trong vùng cho phép, ren vặn không có vết gỉ. Bình đã tháo ra vặn vào nhiều lần là bình nên thay chứ không nên nhận vào lô mới.
Cuối cùng là hồ sơ đi kèm: chứng từ ghi rõ số hiệu tiêu chuẩn, mức tính năng, ngày sản xuất và mốc kiểm định kế tiếp. Nên ghi thẳng vào hợp đồng quyền trả lại lô nếu ngày sản xuất cách ngày giao quá xa, vì tuổi của lớp xốp và độ bền chỉ may đều tính từ ngày sản xuất chứ không tính từ ngày mua.
Việc Áo Phao Cứu Sinh Không Làm Được
Áo cứu sinh giữ người nổi và giữ đường thở, nhưng không giữ thân nhiệt. Ở vùng nước lạnh, thời gian sống sót bị quyết định bởi tốc độ mất nhiệt chứ không bởi khả năng nổi, và đó là lý do tồn tại riêng nhóm bộ đồ chống mất nhiệt dùng khi phải rời tàu. Mặc áo phao không thay thế được nhóm đó, dù áo có mức tính năng cao đến đâu.
Áo cũng không kéo người thoát khỏi dòng chảy mạnh, không chống được va đập, và không có tác dụng gì nếu chưa mặc vào người. Áo cất trong ngăn khóa, áo để dưới ghế mà khách không biết cách lấy, hay áo đã mặc nhưng bỏ qua dây đai dưới háng đều rơi vào cùng một nhóm: có trang bị trên giấy nhưng không có tác dụng dưới nước.
Với áo hơi, giới hạn nằm ở bình khí nén. Bình đã bung một lần là bình dùng hết, phải thay mới chứ không nạp lại tại chỗ; cơ cấu tự bung cũng có hạn dùng riêng và phải kiểm theo chu kỳ nhà sản xuất công bố. Còn nếu nhu cầu chỉ là trợ nổi cho người biết bơi tập luyện ở bể hoặc vùng nước gần bờ, thì đó là nhóm áo phao bơi — một họ sản phẩm khác hẳn, không thay thế được áo cứu sinh trên tàu.
Bảo Quản Trên Tàu Và Dấu Hiệu Phải Loại Áo Khỏi Định Biên
Cất nơi khô ráo, tránh nắng chiếu trực tiếp, vì tia nắng làm giòn lớp vỏ nhựa trước khi kịp làm hỏng lõi xốp. Sau mỗi lần dùng trong nước mặn, tráng lại bằng nước ngọt rồi phơi khô trong bóng râm — muối đọng lại làm mục chỉ may và kẹt khóa nhanh hơn nhiều so với chính nước biển. Không gấp đôi ép chặt khi cất, vì nếp gấp ép lâu ngày làm lõi xốp bẹp vĩnh viễn ở đúng chỗ cần nổi nhất.
Bốn dấu hiệu buộc phải loại áo khỏi định biên: lõi xốp có chỗ xịp hẳn hoặc vụn ra khi bóp, vỏ áo rách tới lớp lót trong, chỉ may ở chân dây đai đã bứt, và khóa cài không còn nghe tiếng chốt. Áo dính dầu máy cũng nên loại, vì dầu làm lớp vỏ mềm ra và không rửa sạch được bằng nước ngọt thông thường.
Nên lập một sổ theo dõi riêng cho số áo trên mỗi phương tiện, ghi ngày sản xuất, ngày kiểm gần nhất và số áo đã loại bỏ. Không có sổ thì sau vài năm không ai còn biết áo nào cũ nhất, và việc thay thế sẽ diễn ra sau một sự cố thay vì trước nó.
Chốt Danh Mục Trang Bị Cứu Sinh Cho Một Chuyến Chạy
Danh mục tối thiểu gồm đủ số áo theo sức chở ghi trên giấy đăng kiểm, phao tròn hoặc phao chữ nhật đặt ở vị trí ném được từ mạn, và dây ném đi kèm phao. Nhóm thiết bị an toàn hàng hải gom các món này cùng phụ kiện thay thế, nên đặt theo bộ sẽ đỡ sót hơn mua lẻ từng thứ rồi phát hiện thiếu lúc kiểm tra.
Về áo, nên tách rõ hai dòng ngay khi lập đơn: dòng lõi xốp cho khách và cho các vị trí cất sẵn trên tàu, dòng bơm hơi cho thuyền viên phải thao tác nhiều trên boong. Cả hai dòng đều nằm trong danh mục áo phao có ghi rõ mức tính năng, và khi hỏi báo giá nên yêu cầu ghi kèm mức tính năng cùng ngày sản xuất dự kiến của lô.
Ngoài áo và phao, phần hay bị bỏ quên là dụng cụ dùng khi đã đưa được người lên: chăn giữ ấm, đèn soi và túi sơ cứu. Những món này thuộc nhóm thiết bị ứng cứu khẩn cấp và nên nằm cùng một chỗ với áo phao, vì thời điểm cần chúng luôn nối liền với thời điểm cần áo.
Hai việc nên chốt trước khi đặt hàng là số lượng chia theo từng cỡ và điều khoản nghiệm thu tại kho. Cả hai đều rất khó sửa sau khi áo đã phân bổ xuống các phương tiện, trong khi lúc đàm phán thì chỉ mất thêm một buổi làm việc.
