Bình chữa cháy bột mang mã MFZ4 là mẫu quen mặt nhất trong các cơ sở sản xuất và nhà ở kết hợp kinh doanh tại Việt Nam. Phần lớn người mua chỉ nhớ đây là bình bốn ký, còn ba chữ cái ABC in trên nhãn thì hiểu mơ hồ. Bài viết đi vào đúng những thứ quyết định bình có dùng được hay không trong tình huống thật: chữ ABC nghĩa là gì, bột khô dập lửa theo cơ chế nào, vì sao có khu vực nên tránh đặt bình bột, và vì sao bột trong bình lại hỏng dù chưa ai bóp cò lần nào.
Bình Chữa Cháy Bột MFZ4 Chứa Gì Bên Trong
Cách đọc mã hàng khá thẳng. Cụm chữ đứng trước là ký hiệu dòng bình dùng chất chữa cháy dạng bột, con số đứng sau là khối lượng bột chứa trong bình tính bằng ký. Vậy MFZ4 là bình bột bốn ký. Con số này chỉ nói về lượng bột, không nói về khối lượng tổng khi cầm lên, vì phần vỏ thép, cụm van và khí đẩy còn cộng thêm một khoản đáng kể nữa.
Cấu tạo gồm thân bình thép chịu áp, cụm van có tay bóp và chốt hãm kẹp chì, ống dẫn từ đáy bình lên van, vòi phun mềm gắn ngoài, cùng đồng hồ hiển thị áp suất khí đẩy. Bột nằm im trong thân bình ở áp suất thường; khi rút chốt và bóp tay, khí đẩy nén sẵn phía trên đẩy bột theo ống dẫn lên và ra vòi. Vì lực đẩy đến từ khí chứ không từ bột, một bình còn nguyên bột nhưng đã mất khí thì hoàn toàn vô dụng.
Điểm hay bị nhầm là coi bột và khí đẩy như một. Hai thứ này tách bạch: bột là chất dập lửa, khí là phương tiện đưa bột ra ngoài. Khi mua theo lô, cần xem đủ cả hai phần chứ không chỉ hỏi bao nhiêu ký bột.
Chữ ABC Trên Nhãn Nói Bình Dập Được Nhóm Cháy Nào
Ba chữ cái là ký hiệu của ba nhóm đám cháy phân theo loại nhiên liệu đang cháy, không phải theo mức độ nguy hiểm. Cách phân nhóm này được dùng thống nhất trong tài liệu quốc tế về bình chữa cháy xách tay, có thể đối chiếu tại bài phân loại bình chữa cháy của NFPA.
- Nhóm A: vật liệu rắn thông thường như gỗ, giấy, vải, cao su, rác và phần lớn nhựa. Đám cháy nhóm này để lại than hồng nên phải dập cả phần đang âm ỉ bên trong.
- Nhóm B: chất lỏng cháy được và chất rắn hóa lỏng khi nóng, gồm xăng, dầu, dung môi, sơn và mỡ công nghiệp.
- Nhóm C: đám cháy liên quan tới thiết bị điện đang mang điện. Chữ C nói về tình trạng có điện, không nói về loại vật liệu.
Một bình chỉ ghi hai chữ BC thì không xử lý được nhóm A, tức là không dập nổi đống bao bì giấy hay pallet gỗ đang cháy âm ỉ. Đây là khác biệt thực tế lớn nhất giữa hai loại bột trên thị trường và cũng là lý do bình ABC phổ biến hơn ở kho hàng hỗn hợp. Khi nhận hàng, hãy đọc đúng dãy chữ in trên nhãn thay vì tin vào tên gọi quen miệng của người bán.
Cần lưu ý chữ C không có nghĩa là cứ có điện thì phun thoải mái. Việc đầu tiên vẫn là cắt nguồn nếu tiếp cận được cầu dao an toàn. Chữ C chỉ bảo đảm rằng chất chữa cháy không dẫn điện ngược về phía người cầm bình, chứ không loại bỏ được nguy cơ điện giật từ chính thiết bị đang cháy.
Bột Khô Dập Lửa Bằng Cách Cắt Phản Ứng Cháy
Điểm khác biệt căn bản giữa bột và nước nằm ở cơ chế. Nước dập lửa chủ yếu bằng cách lấy nhiệt, hạ nhiệt độ nhiên liệu xuống dưới ngưỡng duy trì cháy. Bột khô hoạt động theo hướng khác: nó chen vào chuỗi phản ứng hóa học đang diễn ra trong ngọn lửa và cắt đứt chuỗi đó, đồng thời phủ một lớp lên bề mặt nhiên liệu ngăn hơi cháy thoát ra.
Hệ quả thực dụng của cơ chế này rất rõ khi xử lý đám cháy nhóm A. Ngọn lửa tắt gần như tức thì vì phản ứng bị cắt, nhưng khối vật liệu bên dưới vẫn còn nóng và còn than hồng. Nếu rời đi ngay khi thấy hết lửa, đám cháy có thể bùng lại sau vài phút. Với đống giấy, gỗ hoặc vải, sau khi phun bột vẫn phải tưới nước làm nguội hoặc tách rời khối vật liệu ra để hạ nhiệt.
Cơ chế cắt phản ứng cũng giải thích vì sao bột hiệu quả với chất lỏng cháy. Bột không cần thấm vào nhiên liệu, chỉ cần phủ bề mặt và có mặt trong vùng ngọn lửa. Ngược lại, phun nước vào chảo dầu đang cháy làm dầu bắn tung tóe và mở rộng đám cháy, đó là tình huống mà bột xử lý được còn nước thì không.
Vì Sao Phòng Máy Chủ Không Dùng Bình Bột
Bột khô để lại lớp cặn mịn phủ khắp không gian nơi nó được phun ra, và cặn này bám rất chắc. Trên bảng mạch, khe cắm và chân linh kiện, lớp bột len vào những khoảng hở nhỏ nhất mà thổi khí nén cũng không lấy hết. Bột lại hút ẩm từ không khí, và khi đã ngậm ẩm thì nó ăn mòn phần kim loại tiếp xúc.
Kết cục quen thuộc là thiết bị không bị lửa làm hỏng mà bị chính hành động cứu nó làm hỏng. Một tủ máy chủ chỉ cháy một bộ nguồn, sau khi bị phun bột thì toàn bộ thiết bị trong tủ đều phải đưa đi vệ sinh chuyên sâu, và phần không cứu được thường lớn hơn phần lửa đã đốt. Ở phòng điều khiển, phòng thí nghiệm và khu đặt thiết bị đo, chi phí khắc phục sau khi phun bột là một khoản có thật cần cân nhắc từ lúc chọn bình.
Vì vậy nguyên tắc bố trí là chia khu vực trước khi chọn bình. Khu kho hàng, xưởng cơ khí, bãi để xe và hành lang chung dùng bình bột. Phòng máy chủ, tủ điện điều khiển và khu đặt thiết bị điện tử nên dùng dòng chữa cháy sạch không để lại cặn. Danh mục bình chữa cháy các loại có đủ cả hai nhóm để bố trí theo từng khu thay vì mua đồng loạt một mẫu cho toàn cơ sở.
Nếu buộc phải dùng bột ở khu có thiết bị nhạy cảm vì chưa có phương án khác, hãy rút ngắn thời gian cặn nằm lại. Ngay sau khi đám cháy được khống chế và khu vực an toàn để vào, việc thu dọn cặn cần bắt đầu càng sớm càng tốt, vì mức hư hại tăng theo thời gian bột nằm trên bề mặt kim loại.
Bình Bốn Ký Hợp Với Vị Trí Nào
Chọn cỡ bình là bài toán cân giữa lượng chất chữa cháy và khả năng cầm được của người có mặt tại chỗ. Bình bốn ký nằm ở khoảng giữa: đủ lượng bột cho một đám cháy mới phát sinh, mà vẫn nhẹ để phần lớn người trưởng thành nhấc khỏi giá và giữ vững trong lúc phun. Đây là lý do mẫu này phổ biến ở văn phòng, cửa hàng, hành lang chung cư và các xưởng quy mô vừa.
Ba tình huống nên cân nhắc cỡ khác. Thứ nhất, khu vực có nguy cơ cháy lớn như kho dung môi hoặc bãi chứa nhiên liệu cần dung tích lớn hơn hoặc dòng xe đẩy, vì bốn ký hết rất nhanh. Thứ hai, khu vực mà người trực chủ yếu có vóc dáng nhỏ thì nên hạ xuống cỡ nhẹ hơn, vì một bình quá nặng đặt sai người dùng cũng bằng không có. Thứ ba, khu vực rộng nên tăng số điểm đặt thay vì tăng cỡ từng bình.
Còn số bình cần trang bị cho một mặt bằng cụ thể là bài toán riêng, phụ thuộc mức nguy hiểm cháy của từng công đoạn và quãng đường người đứng gần nhất phải chạy để lấy được bình. Phần này nên để đơn vị tư vấn tính trực tiếp trên mặt bằng thật. Trong nhóm thiết bị chữa cháy còn có tủ đựng, giá treo và chân đế giúp giữ bình đúng vị trí đã tính, tránh tình trạng bình bị dời chỗ dần theo từng đợt sắp xếp lại kho.
Vòi Phun Và Tư Thế Cầm Bình
Vòi phun của bình bột là ống mềm nối từ cụm van, đầu vòi loe rộng để tán bột thành luồng. Trước khi tiếp cận, việc đầu tiên là kiểm tra vòi có bị nứt, cứng giòn hay có côn trùng làm tổ bên trong không, vì vòi tắc khiến áp lực dồn ngược và bột không ra được. Đây là hư hỏng hay gặp ở bình treo lâu ngày trong kho ít người qua lại.
Quy chuẩn về bình chữa cháy xách tay của cơ quan an toàn lao động Hoa Kỳ còn có hai dòng đáng chép thẳng vào nội quy kho. Thứ nhất là yêu cầu bình luôn ở trạng thái nạp đầy, hoạt động được và nằm đúng vị trí đã chỉ định trừ lúc đang dùng — nghĩa là một chiếc bình bị dời tạm sang góc khác để lấy chỗ xếp hàng đã là tình trạng không đạt, không cần đợi tới lúc nó hết áp. Thứ hai là điều cấm hẳn: không được cung cấp hay để sẵn tại nơi làm việc bình dùng chất chữa cháy carbon tetrachloride hoặc chlorobromomethane. Bình cũ không rõ nguồn gốc nhận lại từ đâu đó, nếu nhãn ghi hai chất này, phải đưa ra khỏi hiện trường, không giữ lại làm bình dự phòng.
Trình tự thao tác gồm bốn bước: rút chốt hãm, hướng đầu vòi về phía gốc lửa, bóp tay cò, rồi quét ngang qua lại theo bề rộng đám cháy. Điểm quan trọng nhất nằm ở bước thứ hai. Nhiều người hướng vòi vào phần ngọn lửa cao nhất vì đó là thứ nhìn thấy rõ nhất, nhưng ngọn lửa chỉ là hơi đang cháy; phần cần dập là mặt nhiên liệu bên dưới nơi hơi cháy sinh ra.
Về tư thế, người cầm bình nên đứng thẳng, giữ chặt thân bình bằng một tay và điều khiển vòi bằng tay còn lại. Cần chọn hướng đứng sao cho gió và khói thổi ra sau lưng chứ không tạt vào mặt, đồng thời luôn giữ một lối lùi phía sau. Không bao giờ để đám cháy nằm giữa mình và lối ra.
Việc giữ khoảng cách bao nhiêu và phun được bao lâu phụ thuộc vào từng mẫu bình cụ thể, và số liệu này in trên nhãn của nhà sản xuất. Hãy đọc đúng nhãn của lô hàng mình đang có thay vì áp con số nghe được từ một mẫu khác. Với người thường xuyên phải tiếp cận đám cháy, quần áo chống cháy là lớp bảo vệ đi kèm cần chuẩn bị trước, không phải thứ đi tìm khi sự việc đã xảy ra.
Bột Vón Sau Thời Gian Dài Không Đảo
Đây là hư hỏng âm thầm nhất của dòng bình bột và không có dấu hiệu nào lộ ra bên ngoài. Bột trong bình là hạt mịn, và theo thời gian nó chịu ba tác động: trọng lực nén dần lớp dưới, rung động từ sàn nhà và xe cộ làm hạt sắp xếp chặt lại, cùng độ ẩm len vào làm các hạt dính với nhau. Kết quả là khối bột ở đáy bình đóng thành bánh cứng.
Khi bột đã vón, ống dẫn hút lên không lấy được bột dù khí đẩy vẫn đủ áp. Người dùng rút chốt, bóp cò, nghe tiếng khí xì ra nhưng bột chỉ ra một chút rồi ngừng. Điều đáng ngại là đồng hồ áp suất vẫn chỉ đúng vùng làm việc trong suốt quá trình đó, nên mọi cuộc kiểm tra chỉ nhìn kim đều bỏ lọt lỗi này.
Cách phòng thực tế là đảo bột định kỳ: dốc ngược bình, lắc nhẹ hoặc lăn thân bình trên sàn để phá khối bột đóng bánh, rồi dựng lại. Thao tác này mất chưa tới một phút cho mỗi bình và nên ghép vào cùng lượt kiểm tra định kỳ để không phát sinh thêm một vòng công việc riêng. Bình đặt trên nền có máy rung động mạnh hoặc gần cửa ra vào chịu ẩm cần đảo dày hơn bình treo trong văn phòng khô ráo.
Vị trí cất giữ ảnh hưởng trực tiếp tới tốc độ vón. Nơi thoáng mát, có mái che, tránh nắng chiếu trực tiếp và tránh sàn rung sẽ kéo dài thời gian bột giữ được độ tơi. Bình phơi nắng ngoài trời chịu chu kỳ nóng lạnh hằng ngày, và chính chu kỳ đó đẩy nhanh cả việc rò khí lẫn việc bột hút ẩm.
Việc đảo bột nên gắn vào bộ mốc thời gian đã có sẵn, thay vì lập một vòng công việc riêng. Quy chuẩn về bình chữa cháy xách tay của cơ quan an toàn lao động Hoa Kỳ đặt ba nhịp: kiểm tra bằng mắt mỗi tháng một lần; bảo dưỡng đầy đủ mỗi năm một lần, có ghi ngày và lưu bản ghi đó ít nhất một năm sau lần ghi cuối; và riêng bình bột khô nén sẵn thuộc diện thử thuỷ lực chu kỳ 12 năm thì cứ 6 năm phải xả rỗng và làm lại quy trình bảo dưỡng. Chính cái mốc 6 năm ấy là lúc khối bột được lấy ra khỏi vỏ, tức là lúc duy nhất người ta nhìn thấy nó có đóng bánh hay không.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Bình Bột ABC
Bình Bột Và Bình Khí Nên Chọn Loại Nào Cho Nhà Xưởng
Chia theo khu chứ không chọn một loại cho cả nhà xưởng. Khu kho hàng, xưởng gia công và bãi xe dùng bình bột vì phủ được cả ba nhóm cháy. Khu có thiết bị điện tử và phòng điều khiển dùng dòng chữa cháy sạch. Chọn theo thứ đang cần bảo vệ, không chọn theo giá của từng loại.
Bình Mới Mua Treo Lâu Không Đụng Tới Thì Sao
Vẫn xuống cấp. Khí đẩy thoát dần qua gioăng dù không ai chạm vào, còn khối bột thì hút ẩm và nén chặt lại. Vỏ bình mới tinh không nói lên điều gì về thứ nằm bên trong, nên chế độ theo dõi áp dụng cho cả bình chưa từng phun lẫn bình đã phun.
Phun Bột Xong Có Phải Làm Gì Tiếp Không
Có hai việc. Việc thứ nhất là bảo đảm đám cháy không bùng lại, đặc biệt với vật liệu rắn còn than hồng bên trong. Việc thứ hai là đưa bình đi nạp lại ngay, kể cả khi mới bóp cò một nhịp ngắn; bình đã phun một phần không còn đủ áp cho lần sau.
Bột Chữa Cháy Có Độc Không
Bột dùng cho bình xách tay không thuộc nhóm chất độc mạnh, nhưng là hạt mịn nên gây kích ứng mắt và đường hô hấp khi hít phải nồng độ cao trong không gian kín. Sau khi phun cần mở thông gió trước khi cho người vào lại, và người thu dọn cặn nên đeo khẩu trang cùng kính bảo hộ.
Có Nên Lắp Thiết Bị Báo Cháy Cùng Với Bình Không
Nên. Bình chỉ phát huy tác dụng khi có người phát hiện đám cháy đủ sớm, và ban đêm hoặc ngoài giờ làm việc thì không ai đứng đó để phát hiện. Nhóm đầu báo khói và báo cháy đảm nhận phần cảnh báo sớm, còn bình đảm nhận phần xử lý ban đầu; thiếu một trong hai thì lớp còn lại mất phần lớn giá trị.
