Găng tay sơn là tên gọi quen thuộc của loại găng dệt có phủ một lớp nhựa ở lòng bàn tay. Trong khu sản xuất điện tử, nó được chọn vì hai lý do cùng lúc: cầm nắm chắc và kiểm soát được tĩnh điện sinh ra khi tay chạm vào linh kiện.

Chỗ hay bị hiểu ngược nằm ngay ở tên gọi: găng chống tĩnh điện không phải găng cách điện, và không được dùng cho bất kỳ công việc nào gần phần mang điện.

Sợi Dẫn Mới Là Thứ Làm Nên Tính Chống Tĩnh Điện

Thân găng dệt từ sợi polyester. Loại sợi này hút ẩm rất thấp, khoảng dưới nửa phần trăm, nên bản thân nó không ẩm ướt và không sinh xơ bụi nhiều như sợi bông. Độ co giãn của vải dệt giúp găng ôm tay mà vẫn cho phép các ngón cử động thoải mái suốt ca.

Lòng bàn tay được nhúng một lớp nhựa. Đây không phải lớp cách điện mà là lớp phục vụ hai mục đích: tăng ma sát để cầm linh kiện trơn không bị tuột, và tạo một bề mặt nhẵn không nhả sợi lên sản phẩm. Độ dày và độ phủ của lớp này quyết định găng phù hợp với thao tác thô hay thao tác tỉ mỉ.

Phần làm nên tính chống tĩnh điện lại nằm ở chỗ khác: những sợi dẫn điện được dệt xen kẻ thành ô lưới trên nền vải. Nhìn kỹ sẽ thấy các đường kẻ chạy đều cả hai chiều. Chính lưới sợi dẫn này gom điện tích sinh ra do ma sát và đưa nó đi, thay vì để điện tích tụ lại một chỗ rồi phóng ra linh kiện.

Điện tích chỉ đi được khi có đường về đất. Găng đeo trên tay người, mà người thì phải nối xuống đất qua giày dép và qua sàn. Nếu sàn không được nối đất hoặc công nhân đi dép thường, chiếc găng đạt chuẩn đến mấy cũng không giải quyết được gì.

Ngưỡng Điện Trở Theo ANSI/ESD S20.20 Và Ranh Giới Với Đồ Cách Điện

Trong sản xuất linh kiện điện tử và bán dẫn, một lần phóng tĩnh điện ở mức con người không hề cảm nhận được cũng đủ làm hỏng một con chip. Nhiều nhà máy vì vậy triển khai chương trình kiểm soát tĩnh điện theo ANSI/ESD S20.20, áp cho cả sàn, ghế, bàn thao tác, dụng cụ và trang bị cá nhân.

Con số cần nhớ khi đọc hồ sơ kỹ thuật: bản hiện hành của tiêu chuẩn này đặt ngưỡng cho chuỗi người và trang bị ở mức dưới 1,0 × 10⁹ ohm. Nhiều tài liệu đang lưu hành vẫn chép lại con số 3,5 × 10⁷ của bản cũ đã bị thay thế. Khi so sánh báo giá, hãy đối chiếu theo ngưỡng mà nhà máy của bạn đang áp dụng.

Ranh giới với đồ cách điện cần được vạch thật rõ. Hai nhóm hàng này làm hai việc trái ngược nhau.

Đồ chống tĩnh điện có điện trở ở dải trung gian, nhiệm vụ là dẫn điện tích xuống đất, và bắt buộc phải có hệ nối đất
Đồ cách điện có điện trở rất cao, nhiệm vụ là chặn dòng, và tuyệt đối không được nối đất

Hệ quả thực tế: đeo găng sơn chống tĩnh điện để sờ vào tủ điện là việc cấm. Vật liệu đã dẫn được điện tích tĩnh thì cũng dẫn được dòng điện lưới. Đôi găng khi đó không chặn được gì mà còn tạo thêm một đường cho dòng đi vào cơ thể. Công việc với điện cần đúng loại găng cao su có cấp điện áp công bố và có hạn kiểm định.

Phân Biệt Găng Sơn Với Các Kiểu Găng Chống Tĩnh Điện Khác

Trên cùng một bảng báo giá thường có bốn kiểu găng đều được gọi là chống tĩnh điện. Chúng khác nhau ở phần phủ và vì thế phục vụ những công đoạn khác nhau.

Găng sơn có lớp nhựa phủ kín toàn bộ lòng bàn tay. Đây là kiểu bám chắc nhất và bền nhất trong bốn kiểu, hợp với thao tác lặp lại nhiều lần, cầm vật có cạnh hoặc cầm khuôn. Nhược điểm là bí hơn và làm giảm cảm giác đầu ngón.

Găng phủ PU chỉ nhúng một lớp rất mỏng ở đầu ngón hoặc nửa lòng bàn tay. Thao tác với ốc vít nhỏ, chân linh kiện hay phim dán thì kiểu này dễ chịu hơn hẳn, đổi lại nó mòn nhanh.

Găng dệt sợi carbon không có lớp phủ, sợi dẫn nằm trên khắp bề mặt găng chứ không chỉ ở lòng bàn tay. Kiểu này dùng ở khu yêu cầu kiểm soát tĩnh điện chặt và yêu cầu ít bụi, nhưng bám kém nên không hợp việc cầm nắm nặng.

Găng phủ hạt nhựa thêm các chấm nhựa rời trên nền vải, cho độ bám tốt mà vẫn thoáng. Kiểu này hay dùng ở khâu đóng gói và di chuyển hàng, nơi yêu cầu về bụi thấp hơn so với trong phòng sạch. Các kiểu găng dùng trong khu vực kiểm soát đều thuộc nhóm găng tay phòng sạch, chọn theo cấp sạch của từng khu.

Kiểm Găng Khi Nhận Lô Và Trước Khi Phát Cho Tổ

Phần lớn rắc rối với hàng chống tĩnh điện phát sinh sau khi hàng đã về kho, lúc không ai còn đối chiếu lại với yêu cầu ban đầu. Bốn việc dưới đây làm được ngay tại bàn nhận hàng.

Đòi tài liệu công bố dải điện trở của đúng mã hàng, không nhận tờ giới thiệu chung của cả dòng
Soi lưới sợi dẫn trên nền vải xem có chạy đều và liền mạch không
Xem lớp phủ có đều, không rỗ bọt, không bong mép ở ranh giới với phần vải
Kéo thử cổ găng để xem chun có giãn rộng rồi không co lại

Với đơn hàng lớn, hãy lấy mẫu cho công nhân đeo thử đủ một ca trước khi chốt. Nhiều lô hàng đạt mọi chỉ tiêu trên giấy nhưng bị trả lại vì bí tay hoặc vì cỡ không khớp với tay công nhân. Thống nhất bảng cỡ theo từng tổ trước khi đặt hàng sẽ tránh được tình huống này.

Trong sử dụng hằng ngày, cần phân biệt loại dùng một lần với loại giặt lại được, và không lấy găng của khu này sang dùng ở khu khác. Găng dính dầu hoặc hóa chất thì bỏ theo quy định quản lý chất thải của nhà máy, không giặt lại để dùng tiếp.

Cuối cùng, đừng kiểm riêng đôi găng. Phép đo có ý nghĩa là đo cả chuỗi người – trang bị – sàn, vì chỉ cần thảm chống tĩnh điện bị bụi phủ hoặc một dây tiếp địa tuột là cả hệ trượt ngưỡng, dù găng vẫn còn mới.

Hệ IEC có một văn bản song song với ANSI/ESD S20.20, và nó khoanh rõ khi nào mới cần đến găng loại này. IEC 61340-5-1 về bảo vệ linh kiện điện tử khỏi hiện tượng tĩnh điện đặt phạm vi áp dụng ở những nơi xử lý linh kiện chịu được từ 100 V trở lên theo mô hình thân người và từ 200 V trở lên theo mô hình linh kiện tích điện. Công đoạn chỉ sơn vỏ nhựa hay lắp khung mà không đụng tới linh kiện nhạy thì đôi găng sơn ở đó đang làm nhiệm vụ chống vân tay và bụi, không phải nhiệm vụ kiểm soát tĩnh điện. Tách được hai vai trò này thì không mua nhầm cấp găng đắt cho khâu không cần tới nó.

Ứng Dụng Trong Phòng Sạch Và Các Công Đoạn Sản Xuất

Trong phòng sạch sản xuất linh kiện điện tử và bán dẫn, găng là trang bị gần như bắt buộc vì nó giải quyết cùng lúc hai vấn đề: giữ điện tích không tích tụ trên tay, và chặn dầu da cùng tế bào chết từ bàn tay rơi xuống sản phẩm. Cấp sạch của khu vực quyết định kiểu găng được phép dùng.

Ở khâu lắp ráp bo mạch và sản xuất thiết bị viễn thông, yêu cầu đặt nặng vào cảm giác đầu ngón và vào việc không để lại dấu vân tay trên mối hàn. Ở khâu đóng gói và nhập xuất kho của cùng nhà máy, yêu cầu lại nghiêng về độ bám và độ bền. Dùng chung một mã găng cho cả hai khâu là cách vừa tốn tiền vừa không ai hài lòng.

Ngoài ngành điện tử, găng sơn còn được dùng nhiều trong cơ khí nhẹ, bốc xếp và lắp ráp, chủ yếu vì độ bám chứ không vì tính chống tĩnh điện. Ở những vị trí đó, không cần trả thêm tiền cho phần sợi dẫn nếu khu vực không nằm trong chương trình kiểm soát tĩnh điện.

Khi triển khai một khu vực kiểm soát mới, găng chỉ là một mắt xích. Còn cần sàn, bàn, ghế, giày dép và dụng cụ cùng đạt yêu cầu, tức là cả nhóm thiết bị phòng sạch phải được chọn đồng bộ. Một mắt xích trượt là cả chuỗi mất tác dụng.

Điều Tổ Trưởng Hay Hỏi Khi Nhận Găng Sơn

Găng tay sơn có giặt và dùng lại được không? Với loại thiết kế để tái sử dụng thì được, giặt nhẹ và phơi khô tự nhiên. Cần lưu ý rằng mỗi lần giặt đều làm mòn thêm lớp phủ và có thể làm đứt sợi dẫn, nên nơi áp dụng chương trình kiểm soát tĩnh điện thường đo lại sau một số lần giặt nhất định.

Đeo găng này có đỡ bị giật khi chạm dây điện không? Không, và đây là câu hỏi cần được trả lời dứt khoát. Găng chống tĩnh điện được làm để dẫn điện tích đi, nên nó không chặn dòng mà còn làm tăng rủi ro. Việc với điện phải dùng găng cao su cách điện có cấp điện áp và còn hạn thử.

Găng sơn có dùng được khi tiếp xúc hóa chất không? Không nên. Lớp phủ của găng sơn được tính cho độ bám và kiểm soát tĩnh điện, không có số liệu về thời gian thấm qua của hóa chất. Môi trường có dung môi hoặc chất ăn mòn cần loại găng chuyên dụng chọn theo từng hóa chất cụ thể.

Làm sao biết găng đã hết tác dụng chống tĩnh điện? Dấu hiệu nhìn được là lớp phủ bong tróc, mòn lộ nền vải hoặc rách ở lòng bàn tay. Nhưng cách chắc chắn nhất vẫn là đo điện trở chuỗi tại cửa ra vào đầu ca, vì sợi dẫn có thể đứt bên trong mà bề ngoài găng vẫn còn lành lặn.

Có cần đi kèm dép chống tĩnh điện không? Có. Điện tích trên tay chỉ thoát được khi có đường dẫn liên tục xuống sàn đã nối đất, nên găng cần đi cùng dép chống tĩnh điện hoặc giày phòng sạch đạt chuẩn. Thiếu mắt xích này thì phép đo chuỗi sẽ trượt dù găng đạt.