Hai chiếc áo polo treo cạnh nhau, cùng màu, cùng cỡ, nhưng sau nửa năm một chiếc vẫn đứng cổ còn chiếc kia bo cổ đã loe ra và bạc mép. Khác biệt gần như luôn nằm ở kiểu dệt của thân áo và ở phần bo được dệt riêng, hai thứ không ai kịp nhìn thấy khi cầm mẫu vài giây. Bài này đọc kỹ tấm vải cá sấu: cấu trúc lỗ tổ ong, tỉ lệ sợi, định lượng, phần bo dệt rib và những gì xảy ra với mặt vải sau vài chục lần giặt.

Vải Cá Sấu Và Cấu Trúc Dệt Lỗ Tổ Ong

Tên gọi vải cá sấu trong tiếng Việt ứng với kiểu dệt piqué trong tài liệu kỹ thuật. Đây là một cấu trúc dệt kim, nghĩa là tấm vải hình thành bằng cách móc các vòng sợi vào nhau chứ không phải đan sợi dọc với sợi ngang. Điểm riêng của piqué nằm ở chỗ máy cho một nhóm vòng nổi lên và một nhóm vòng tụt xuống theo chu kỳ đều, tạo thành những ô nhỏ lõm nằm xen giữa các gờ nổi.

Chính các ô lõm đó sinh ra bề mặt sần mà người bán quen gọi là mặt rỗ hay mặt tổ ong. Soi ngược sáng sẽ thấy rõ từng ô vuông xếp thành hàng ngay ngắn, khác hẳn mặt thun trơn vốn phẳng và mịn đều. Muốn kiểm nhanh ngay tại quầy, hãy căng nhẹ mẫu vải trên đầu ngón tay: mặt cá sấu vẫn giữ các gờ nổi khi bị kéo, còn mặt thun trơn thì phẳng lì.

Mặt trái của hai loại vải cũng khác nhau: Piqué có mặt trái tương đối phẳng và kín, trong khi mặt trái của thun trơn lộ rõ các hàng vòng sợi nằm ngang. Chi tiết này giúp phân biệt hai loại ngay cả khi mặt phải đã được xử lý làm mềm khiến các ô lõm bớt rõ, tình huống hay gặp ở hàng đã qua công đoạn hoàn tất kỹ.

Vì Sao Mặt Vải Rỗ Thoáng Hơn Và Giữ Form Hơn Vải Trơn

Các ô lõm không chỉ để nhìn. Chúng tạo ra một lớp không khí mỏng nằm giữa da và mặt vải, nên vùng tiếp xúc trực tiếp với da nhỏ hơn so với một tấm vải phẳng cùng độ dày. Người mặc cảm thấy ít bị dính khi ra mồ hôi, và hơi ẩm có đường thoát ra ngoài thay vì bị ép sát vào một mặt phẳng kín.

Bề mặt sần còn giấu vết ẩm tốt hơn. Trên áo thun trơn màu sẫm, một vệt mồ hôi ở lưng hiện thành mảng bóng thấy từ xa; trên mặt rỗ, ánh sáng bị tán đi theo từng ô nên vệt ẩm mờ hơn nhiều. Với nhân sự đứng quầy hay tiếp khách suốt ca, riêng điểm này đã đủ để đổi lựa chọn.

Về giữ form, cấu trúc piqué dày và cứng hơn thun trơn ở cùng một chi số sợi, nên phần nẹp và cổ áo có nền để đứng. Đổi lại, vải nặng tay hơn và khô chậm hơn một chút sau khi giặt. Đây là điểm phải cân nhắc nếu mỗi người chỉ được cấp hai chiếc và phải giặt xoay vòng trong tuần.

Độ cứng ấy cũng đổi lấy độ rủ. Tấm cá sấu ít bám theo thân hơn, nên nó che dáng người tốt hơn nhưng cũng làm phần vai nhìn vuông hơn. Với đội hình đông và đa dạng vóc dáng, đặc điểm này thường có lợi vì cùng một cỡ áo phủ được nhiều người mà vẫn nhìn gọn khi đứng chụp hình chung.

Cá Sấu Cotton, Cá Sấu PE Và Cá Sấu Pha

Cùng một kiểu dệt lỗ tổ ong nhưng sợi khác nhau thì tấm vải cư xử khác hẳn. Cá sấu dệt từ sợi bông cho cảm giác khô và mát tay, hút ẩm nhanh, nhưng mặt vải dễ xẹp ô sau nhiều lần giặt và bắt nếp nhăn rõ hơn. Nhóm này hợp với môi trường có điều hòa và với người phải mặc áo suốt ngày làm việc.

Cá sấu dệt hoàn toàn từ sợi tổng hợp giữ nguyên hình dạng các ô lõm rất lâu, khô nhanh sau khi giặt và ít bám nếp. Nhược điểm nằm ở cảm giác: mặt vải hơi trơn, và hơi nóng có xu hướng đọng lại ở lớp sát da khi người mặc vận động nhiều dưới nắng. Với đội hình chạy ngoài trời liên tục, các dòng áo thể thao dệt thun lạnh cho đội hình công ty thường dễ chịu hơn.

Nhóm pha nằm giữa hai thái cực và chiếm phần lớn đơn hàng đồng phục. Càng nhiều sợi bông thì càng thấm và càng mềm; càng nhiều sợi tổng hợp thì ô lõm càng bền và áo càng giữ dáng qua nhiều lần giặt máy. Không có tỉ lệ nào đúng cho mọi bộ phận, nên cách làm gọn là chốt hai tỉ lệ cho hai nhóm nhân sự thay vì ép cả công ty vào một loại.

Khi hỏi nhà cung cấp, đừng dừng ở chữ cá sấu. Hai câu cần hỏi là tấm vải này dệt từ sợi gì theo tỉ lệ nào, và mẫu áo may xong đã giặt thử bao nhiêu lần. Câu thứ hai lọc được khá nhiều lời chào, vì phần lớn khác biệt giữa các mẫu chỉ lộ ra sau lần giặt thứ mười chứ không phải lúc sờ tay.

Đọc Định Lượng Vải Và Chi Số Sợi Trước Khi Chốt Mẫu

Định lượng là khối lượng của một mét vuông vải, ghi bằng đơn vị gam trên mét vuông. Vì piqué có gờ nổi và ô lõm nên ở cùng một con số định lượng, tấm cá sấu dày và xốp hơn một tấm thun trơn ép chặt. Đây là lý do không nên so định lượng của hai kiểu dệt khác nhau rồi kết luận tấm nào dày hơn.

Cách kiểm không cần máy móc là cắt một miếng vuông đúng kích thước từ mẫu vải rồi cân bằng cân tiểu ly, sau đó quy ra một mét vuông. Hai nhà cung cấp cùng ghi một con số mà cân ra lệch nhau đáng kể thì con số trên báo giá chỉ là con số danh nghĩa. Yêu cầu cân trước mặt là việc bình thường trong đơn hàng lớn.

Cùng lúc đó nên đo luôn mức co. Cắt một miếng vải mẫu, đánh dấu hai điểm cách nhau một khoảng đã biết theo chiều dài rồi thêm một khoảng nữa theo chiều ngang, cho chạy qua đúng chương trình máy mà đơn vị sẽ dùng, sau đó đo lại hai khoảng ấy. Vải dệt kim rút theo chiều dài mạnh hơn chiều ngang, nên chiếc áo hụt thân trước khi hụt vòng, và khi cả lô cùng hụt thì việc hoán đổi giữa các cỡ không cứu được gì.

Chi số sợi quyết định độ mịn của mặt vải. Sợi càng mảnh thì các ô lõm càng nhỏ và đều, mặt vải nhìn tinh hơn; sợi thô cho ô to, mặt vải thô ráp và dễ lộ đầu xơ. Cùng định lượng, tấm dệt từ sợi mảnh thường đắt hơn và cũng ít bị xơ mặt hơn về sau. Danh mục phôi áo thun đồng phục may theo lô liệt kê sẵn các mức để đối chiếu trước khi hỏi xưởng.

Bo Cổ Và Bo Tay Dệt Rib Là Chỗ Hỏng Trước

Bo cổ và bo tay của áo polo không cắt ra từ tấm vải thân. Chúng được dệt riêng thành từng chiếc theo cấu trúc rib, tức là các cột sợi nổi và chìm xen kẽ theo chiều dọc, cho phép phần bo co giãn mạnh rồi tự thu về. Chiếc bo được dệt riêng nên có thể khác thân áo cả về loại sợi lẫn độ chặt, và thực tế thì rất hay khác.

Đây chính là lý do bo là chỗ hỏng trước. Toàn bộ lực kéo khi chui đầu, khi xắn tay, khi treo áo lên móc đều dồn vào vùng bo. Nếu bo được dệt lỏng hoặc thiếu sợi đàn hồi, sau vài chục lần mặc nó không thu về kích thước cũ nữa, và chiếc áo trông cũ hẳn dù thân vẫn còn tốt.

Cách kiểm bo ngay trên áo mẫu rất nhanh. Kéo giãn bo cổ chừng một gang tay rồi buông ra và đếm thầm: bo tốt bật về gần như tức thì, bo kém trả về chậm và để lại một khoảng dão nhìn thấy được. Làm lại phép này trên bo tay, vì nhiều xưởng dùng bo cổ tốt hơn bo tay để mẫu bày trông đẹp.

Điểm cuối cùng cần nhìn là đường ráp giữa bo và thân. Đường may này phải có dải băng chặn chạy dọc phía trong vai và gáy; thiếu dải băng đó, trọng lượng thân áo kéo dần vào vùng cổ và làm cổ trễ xuống sau vài tháng. Trên áo mẫu, chỉ cần lộn mặt trong ra là thấy ngay có hay không.

Chọn Áo Thun Nam Cá Sấu Đồng Phục Theo Vị Trí Công Việc

Khối văn phòng và bộ phận tiếp khách cần chiếc áo đứng dáng khi ngồi lâu, nên ưu tiên tỉ lệ sợi bông vừa phải để vẫn thấm mà bo cổ không bị mềm oặt. Với nhóm này, mặt vải mịn từ sợi mảnh đáng để trả thêm, vì áo nằm trong tầm nhìn của khách suốt buổi làm việc.

Nhóm kỹ thuật hiện trường và giao nhận đi lại nhiều, giặt nhiều, nên cần tấm vải nghiêng về sợi tổng hợp để khô nhanh và giữ ô lõm. Chiếc áo của nhóm này nên chọn màu sẫm vừa phải: quá nhạt thì lộ bẩn, quá sẫm thì lộ vệt bạc ở vai sau vài mùa nắng.

Bộ phận phục vụ bàn và lễ tân lại có ràng buộc riêng: áo phải chịu được giặt nóng và tẩy điểm khi dính thức ăn, đồng thời phải giữ đúng màu nhận diện qua nhiều lô bổ sung. Các bộ trong nhóm đồng phục nhà hàng và khách sạn theo từng bộ phận thường được chốt sẵn theo hướng này để lô sau không lệch màu với lô trước.

Xù Lông, Ủi Và Phơi Sau Khi Giặt

Xù lông là hiện tượng các đầu xơ ngắn trồi lên mặt vải rồi vón thành hạt nhỏ do ma sát. Trên piqué, hạt vón hay xuất hiện trước ở mặt trong cánh tay và hai bên sườn, đúng những chỗ vải cọ vào nhau khi đi lại. Vải pha nhiều sợi tổng hợp thường vón hạt rõ hơn vì sợi dai, hạt không đứt ra mà bám lại trên mặt.

Ngành dệt có phép thử riêng cho phần này: mẫu vải bị chà theo quỹ đạo định sẵn với số vòng quy định rồi đem chấm điểm bằng mắt theo thang chuẩn, mô tả trong tiêu chuẩn ISO 12945-2 về xác định xu hướng vón hạt và xù lông của vải. Khi đặt lô lớn, hãy hỏi nhà cung cấp đã đo theo phép thử nào và được mấy điểm, thay vì hỏi vải có xù không.

Về giặt, lộn trái áo trước khi cho vào máy là việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất, vì nó đưa mặt phải vào trong và giảm hẳn ma sát lên vùng dễ vón hạt. Giặt riêng lô áo mới trong vài lần đầu, dùng chế độ quay vắt nhẹ, và tránh nhồi đầy lồng giặt vì áo chèn nhau càng chặt thì ma sát càng lớn.

Khi ủi, đặt bàn là ở nấc của loại sợi chịu nhiệt kém nhất trong tấm vải pha, không phải nấc của loại chiếm tỉ lệ cao nhất: hàng pha polyester phải dùng nấc thấp vì sợi này chảy mềm ở nhiệt độ mà sợi bông còn chịu được. Và luôn ủi qua một lớp vải lót mỏng ở vùng bo. Bo rib bị ép nóng trực tiếp sẽ giãn ra và mất khả năng thu về. Phơi áo trong bóng râm, móc bằng vai móc bản rộng thay vì vắt ngang dây, vì vết gấp ở giữa thân rất khó là phẳng lại trên mặt vải sần.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Vải Cá Sấu

Làm Sao Biết Một Tấm Vải Là Cá Sấu Thật Hay Thun Trơn Dập Nổi?

Hãy nhìn mặt trái và kéo giãn. Piqué dệt thật có mặt trái phẳng kín và các gờ nổi vẫn còn khi vải bị kéo căng. Vải trơn được dập nổi bằng nhiệt thì hoa văn nông, biến mất khi kéo giãn và mờ dần sau vài lần giặt nóng, vì đó chỉ là nếp ép chứ không phải cấu trúc vòng sợi.

Vải Cá Sấu Có Nóng Hơn Thun Trơn Không?

Cùng một loại sợi thì cá sấu thường mát hơn vì các ô lõm giữ một lớp khí và giảm diện tích áp vào da. Cảm giác nóng phần lớn đến từ tỉ lệ sợi chứ không từ kiểu dệt, nên một tấm cá sấu toàn sợi tổng hợp vẫn có thể bí hơn một tấm thun trơn nhiều sợi bông.

Vì Sao Bo Cổ Loe Ra Dù Thân Áo Vẫn Còn Tốt?

Vì bo được dệt riêng và thường có tuổi thọ ngắn hơn thân. Bo dệt lỏng, thiếu sợi đàn hồi, hoặc bị ép bàn là nóng nhiều lần đều dẫn tới mất khả năng thu về. Khi duyệt mẫu, hãy kéo giãn bo rồi buông và quan sát tốc độ bật lại thay vì chỉ nhìn màu và đường may.

Có Nên Chọn Cùng Một Loại Vải Cho Toàn Bộ Nhân Viên Không?

Không nhất thiết. Chia làm hai nhóm theo tính chất công việc là cách làm phổ biến: nhóm ngồi trong nhà dùng tỉ lệ nghiêng về sợi bông, nhóm đi lại ngoài trời dùng tỉ lệ nghiêng về sợi tổng hợp. Giữ nguyên màu và kiểu cổ cho cả hai nhóm thì tổng thể vẫn đồng bộ khi đứng cạnh nhau.

Áo Cá Sấu Bị Vón Hạt Rồi Có Xử Lý Được Không?

Có thể cạo hạt bằng dụng cụ chuyên dùng cho vải dệt kim, nhưng mỗi lần cạo lại lấy đi một ít sợi ở mặt vải nên chỉ nên làm khi thật cần. Cách bền hơn là chặn từ đầu: chọn vải đã đo theo phép thử vón hạt, lộn trái khi giặt và giảm bớt lượng áo trong mỗi mẻ.