Hai chiếc tạp dề cùng kiểu dáng, cùng màu, cùng vị trí logo nhưng một chiếc dùng được hai năm, chiếc kia bạc màu và cứng đờ sau vài tháng. Khác biệt nằm ở chất liệu may tạp dề, và đây là thứ không nhìn ra được qua ảnh sản phẩm. Bài viết này đặt năm nhóm vật liệu phổ biến cạnh nhau: chúng bền ở đâu, yếu ở đâu và hợp với vị trí nào.
Chất Liệu Quyết Định Tạp Dề Sống Được Bao Lâu
Tạp dề hỏng theo ba cách: rách ở chỗ đính dây, bạc màu loổ chỗ vì tiếp xúc hoá chất tẩy rửa, và cứng đờ vì dầu ngấm lâu ngày không giặt sạch được. Mỗi loại vải chịu được ba kiểu hư hỏng này ở mức khác nhau, nên không có loại nào tốt nhất cho mọi vị trí.
Hai thông số cần hỏi trước khi chốt: tên loại vải kèm thành phần sợi, và định lượng tính bằng gram trên mét vuông. Chỉ có hai con số này mới so được hai báo giá, vì cùng gọi là “kaki” nhưng hai tấm vải có thể chênh nhau rất xa về độ dày và tỉ lệ pha.
Vải Kaki: Cứng Cáp Và Đứng Form
Kaki là tên gọi của một kiểu dệt chéo chứ không phải tên một loại sợi, nên trên thị trường có kaki thiên sợi bông và kaki pha nhiều sợi tổng hợp. Loại thiên sợi bông thấm hút tốt và mềm hơn nhưng nhăn nhiều và lâu khô; loại pha nhiều sợi tổng hợp ít nhăn, giữ màu lâu nhưng bí hơn. Đây là lý do phải hỏi tỉ lệ pha chứ không mặc định kaki là sợi bông nguyên chất.
Điểm mạnh của kaki là đứng form: tạp dề giữ nếp, không xệ và trông gọn khi đứng trước khách. Điểm yếu là vết dầu bám trên bề mặt kaki sáng màu rất khó gỡ sau khi đã qua một lần giặt nóng. Đây là điểm hay bị người bán nói quá: kaki và các loại vải sợi bông thông thường không phải vật liệu chống cháy; vị trí làm việc cạnh ngọn lửa lớn phải có trang bị chịu nhiệt riêng đã qua thử nghiệm.
Vải Denim: Chịu Ma Sát Tốt Nhất
Denim cũng thuộc nhóm dệt chéo nhưng sợi dọc được nhuộm riêng, nên mặt vải có hai tông đậm nhạt đặc trưng. Đây là vật liệu chịu ma sát tốt nhất trong nhóm vải dệt thông thường, rất hợp với vị trí liên tục tựa vào cạnh quầy hoặc bên hoàn thiện bánh. Màu đậm của denim cũng giấu vết bẩn tốt hơn mọi loại còn lại.
Đổi lại, denim nặng và lâu khô, nên không hợp cho khu bếp nóng nơi người mặc đã đổ nhiều mồ hôi. Ngoài ra denim mới thường phai màu trong vài lần giặt đầu; nếu đặt kèm áo sáng màu thì phải dặn giặt riêng ở những lần đầu. Đặc tính này cần báo trước cho bộ phận giặt là để tránh làm hỏng cả một mẻ đồ.
Denim bán theo ounce trên yard vuông, và đây là đơn vị quy đổi được: một ounce trên yard vuông tương đương xấp xỉ 34 gram trên mét vuông, nên một tấm denim 10 oz rơi vào khoảng 340 g/m² và tấm 12 oz vào khoảng 407 g/m². Nắm phép quy đổi này thì mới đặt được denim cạnh kaki trên cùng một bảng so sánh, vì kaki luôn báo bằng g/m². Trong hợp đồng nên ghi cả hai đơn vị cho denim, để tránh cảnh mỗi bên đọc một con số rồi cùng nghĩ mình đúng.
Canvas Và Vải Bố
Canvas dệt trơn bằng sợi to nên rất dày và cứng khi còn mới, mềm dần sau nhiều lần giặt. Đây là vật liệu được các quán cà phê thủ công ưa dùng vì bề mặt thô mộc hợp với phong cách quán, và vì canvas giữ dáng tạp dề đeo chéo rất đẹp. Nhân viên pha chế có thể gài khăn và dụng cụ vào túi mà túi không bị xệ.
Nhược điểm phải biết trước: canvas không phủ sẽ hút dầu nhanh và giữ vết dầu thành mảng sẫm màu không gỡ được. Với quầy pha chế chỉ tiếp xúc sữa và si-rô thì không sao, nhưng đặt canvas vào bếp chiên là sai chỗ. Nếu vẫn muốn giữ phong cách canvas cho cả quán, hãy đặt hai loại vải khác nhau cùng một màu cho hai khu.
Da Thật Và Giả Da Simili
Nhóm này được chọn vì vẻ ngoài và vì lau chùi được bằng khăn ẩm, không cần giặt máy sau mỗi ca. Rất hợp cho vị trí đứng quầy tiếp khách ở quán cà phê và nhà hàng cao cấp. Da thật bền hơn nhiều nhưng đắt và nặng; giả da simili nhẹ và rẻ hơn đáng kể.
Hai giới hạn của giả da cần ghi vào quyết định mua. Thứ nhất, lớp phủ bề mặt sẽ bong tróc theo thời gian, và khi đã bắt đầu bong thì không sửa được. Thứ hai, đây là vật liệu nền nhựa nên biến dạng và chảy khi đứng gần nguồn nhiệt; tuyệt đối không dùng giả da cho người đứng chảo chiên, lò nướng hay khu than. Tiêu chí kiểm chất độc hại cho vật liệu da được mô tả tại OEKO-TEX LEATHER STANDARD, hữu ích khi đặt số lượng lớn cho đội ngũ tiếp khách.
Vải Phủ Chống Thấm Cho Khu Ướt
Với khu rửa bát, khu sơ chế cá và khu đá, tạp dề vải thường ướt đẫm chỉ sau nửa ca. Nhóm vải có lớp phủ giải quyết được chuyện đó: nước đọng thành hạt và trôi xuống thay vì ngấm qua. Đổi lại, lớp phủ cũng chặn hơi ẩm từ bên trong, nên người mặc sẽ nóng hơn rõ rệt so với tạp dề vải.
Cách dùng hợp lý là cấp tạp dề phủ riêng cho đúng vị trí ướt, không cấp đại trà cho cả bếp. Nếu nhà cung cấp khẳng định vải “chống thấm tốt”, hãy yêu cầu ghi rõ loại lớp phủ và kết quả thử nghiệm vào hợp đồng.
Phép đo thay thế được cho câu chống thấm tốt là ISO 811, xác định sức kháng thấm nước bằng áp suất thuỷ tĩnh; kết quả đọc thành chiều cao cột nước tính bằng milimet tại thời điểm nước bắt đầu xuyên qua mặt vải. Con số đó ghi được vào hợp đồng và so được giữa hai nhà cung cấp. Một giới hạn cần nêu kèm: phép thử này đo tấm vải, không đo đường may và không đo lỗ kim, nên một chiếc tạp dề đạt cột nước cao vẫn ướt ngực nếu đường may vắt ngang thân không được xử lý.
Cấp Bao Nhiêu Tạp Dề Cho Một Ca Bếp
Tạp dề khác mọi món đồng phục còn lại ở một điểm: nó là món thay giữa ca chứ không phải thay cuối ngày. Vệt dầu bắn lên ngực tạp dề ngay trong giờ cao điểm đầu tiên, và không người đứng bếp nào tiếp tục cả ca với vệt dầu ấy trước mặt khách. Vì vậy đơn vị để đếm không phải số nhân viên mà là số lần thay dự kiến trong một ca, nhân với số ca chạy trong ngày. Đếm nhầm ở chỗ này chính là lý do nhiều cơ sở lúc nào cũng thấy thiếu tạp dề trong khi kho vẫn còn nguyên áo và quần đồng phục.
Tần suất thay thì lệch hẳn nhau giữa các vị trí, nên phải ghi riêng cho từng khu. Bếp chiên nướng và khu sơ chế cá hao nhanh nhất, thường phải thay cả giữa lẫn cuối mỗi đợt cao điểm. Quầy pha chế và phục vụ bàn chỉ cần một lần mỗi ca, trừ những ca có tiệc. Khu rửa lại có đặc thù riêng: tạp dề ở đó không bẩn nhưng ướt, mà ướt thì cũng phải thay chẳng khác gì bẩn. Lập một bảng nhỏ ghi tần suất theo từng khu rồi nhân lên, con số cuối cùng thường cao hơn hẳn cảm giác ban đầu của quản lý, và đó mới là con số đặt hàng đúng.
Có hai cách kéo tổng số phải mua xuống mà không làm thiếu đồ. Cách thứ nhất là cấp tạp dề theo vị trí thay vì theo người: tạp dề không mặc áp vào da nên dùng chung được trong cùng một khu, chỉ cần bố trí một dãy móc treo cho đồ sạch và một giỏ riêng cho đồ bẩn, đặt cách xa nhau đủ để không ai với nhầm. Cách thứ hai là chọn màu theo khu, khu bẩn dùng tông sẫm còn khu tiếp khách dùng tông sáng. Chiếc tạp dề sẫm màu ở bếp vẫn dùng tiếp được một quãng sau khi đã dính vết, trong khi chiếc sáng màu ở quầy phải loại ngay vì nó nằm trong tầm mắt khách.
Chọn Chất Liệu Theo Ngành Và Kiểm Khi Nhận Vải
| Vị trí làm việc | Chất liệu nên chọn | Tránh dùng |
|---|---|---|
| Bếp chiên, nướng | Kaki dày thiên sợi bông, màu sẫm | Giả da, canvas không phủ |
| Quầy pha chế, cà phê | Canvas hoặc giả da | Kaki sáng màu dễ lộ si-rô |
| Khu rửa, sơ chế ướt | Vải có lớp phủ chống thấm | Cotton không phủ |
| Phục vụ bàn, lễ tân | Kaki nhẹ hoặc canvas mỏng | Denim dày gây nặng khi đi nhiều |
| Vệ sinh, tạp vụ | Vải bền chịu giặt dày | Vật liệu có lớp phủ dễ bong |
Khi nhận lô hàng, bốn phép kiểm làm được ngay: vò mạnh một góc vải rồi thả ra xem nếp nhăn có hồi không; nhỏ vài giọt dầu ăn lên mặt vải thừa xem thấm nhanh hay đọng lại; kéo thử điểm đính dây đeo bằng lực vừa; và xét hai chiếc cạnh nhau dưới ánh sáng trắng để so tông màu. Giữ lại một mẫu vải thừa có ghi ngày làm chuẩn đối chiếu cho các đợt sau.
Riêng kaki, hai tấm cùng tên có thể chênh nhau rất xa về định lượng, từ loại mỏng dùng cho tạp dề phục vụ bàn tới loại dày dùng cho bếp nóng, nên cách chốt gọn nhất là yêu cầu xưởng ghi một con số g/m² cụ thể vào báo giá rồi dán kèm mẫu vải của đúng con số đó vào hợp đồng. Khi lô về, cắt một miếng vải thừa có kích thước đã biết, cân lên rồi quy về gram trên mét vuông là kiểm được ngay tại kho. Đây là phép kiểm bên bán khó cãi, vì nó dùng đúng đơn vị hai bên đã ký.
Khi đặt tạp dề đặt may theo chất liệu cho nhiều bộ phận, nên chọn một mã màu chung rồi để chất liệu khác nhau theo vị trí, thay vì bắt cả cơ sở dùng chung một loại vải. Cách này giữ được nhận diện đồng bộ mà vẫn đúng công năng cho từng khu, và nên chốt cùng đợt với đồng phục khu bếp nóng hoặc đồng phục quán cà phê và nhà hàng để các món cùng một lô nhuộm.
Là chuyên viên phát triển sản phẩm và kiểm định thiết bị bảo hộ lao động, tôi am hiểu sâu về các dòng sản phẩm như mũ bảo hộ, kính chống bụi, găng tay cách điện, giày chống trượt, mặt nạ phòng độc… Tôi thường xuyên cập nhật các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế (CE, ANSI, TCVN…) để đưa ra giải pháp bảo hộ tối ưu, đồng thời kiểm tra chất lượng sản phẩm đầu ra trước khi cung cấp ra thị trường.
