Đồng Phục Học Sinh Nhật Bản – Từ Truyền Thống Đến Hiện Đại

Đồng phục của học sinh Nhật Bản, hay được gọi là Seifuku, đã được đưa vào các trường tư thục và công lập tại Nhật Bản vào cuối thế kỷ 19. Theo truyền thống, đồng phục học sinh gồm kiểu quân đội cho nam sinh và trang phục thủy thủ cho nữ sinh, bên cạnh đó kiểu theo phong cách phương Tây cũng rất phổ biến. Bài viết này đi qua nguồn gốc và các kiểu đồng phục học sinh Nhật Bản đang được dùng.

Nguồn Gốc Của Đồng Phục Học Sinh Nhật Bản

Đồng phục học sinh Nhật Bản đầu tiên có nguồn gốc từ thời Minh Trị, khi Nhật Bản mở cửa giao thương với một số nước phương Tây. Trước đó, học sinh Nhật Bản chỉ mặc trang phục truyền thống đến trường, vì học sinh thời đó thường xuất thân từ những gia đình tương đối giàu có: con gái mặc kimono và con trai mặc hakama.

Đến cuối thời Minh Trị và đầu thời đại Taisho, văn hóa Nhật Bản bắt đầu pha trộn với văn hóa phương Tây do ảnh hưởng mới từ nước ngoài. Sự pha trộn này dẫn đến nhiều loại sản phẩm, công nghệ, thời trang và cách sống mới. Một trong những ảnh hưởng đáng chú ý là sự thay đổi của đồng phục học sinh.

Đồng Phục Theo Mùa Và Theo Hoạt Động

Dù trường chọn kiểu đồng phục nào, hầu hết các trường đều có phiên bản mùa hè và phiên bản mùa đông. Đồng phục mùa hè khá đơn giản và nhẹ nhàng vì những tháng mùa hè ở Nhật Bản nổi tiếng là nóng ẩm: áo sơ mi trắng và quần âu cho nam sinh, áo sơ mi và váy thắt nơ nhẹ cho nữ sinh.

Học sinh cũng có đồng phục thể thao riêng cho các hoạt động thể chất và sinh hoạt câu lạc bộ. Đồng phục mùa đông được may từ chất liệu dày hơn và đi kèm áo khoác blazer để giữ ấm. Blazer mùa đông thường dùng vải có thành phần len vì sợi len giữ nhiệt và hồi phom tốt, đặc tính được mô tả trong tài liệu về tính chất sợi len.

Độ mảnh của sợi len đo bằng micromet, tức phần nghìn của milimet, và đây là con số quyết định vải có gây châm da hay không, nhiều hơn cả tên gọi thương mại. Len Merino dùng cho hàng may mặc thường nằm dưới ngưỡng khoảng 22 micromet, và sợi càng mảnh thì cảm giác châm càng ít. Sợi càng thô thì càng dễ châm da, nên loại thô nhất mới được để dành cho thảm và hàng dệt gia dụng. Với blazer đồng phục có thành phần len, đây là con số đáng hỏi bên cạnh tỉ lệ pha, vì học sinh mặc áo ấy suốt mùa lạnh và cảm giác châm da là lý do các em tự cởi ra.

Tùy mức độ kỷ luật của từng trường, học sinh có thể thay đổi giữa đồng phục theo mùa và đồng phục theo hoạt động ngay trong cùng một ngày học. Một số trường còn quy định về kiểu tóc, giày dép, khuyên tai và cặp sách. Những quy tắc này đã nới lỏng hơn trong những năm gần đây; tại một số trường, đồng phục đầy đủ chỉ được yêu cầu vào dịp đặc biệt.

Đồng Phục Nữ Sinh Nhật Bản

Khi nghĩ về nữ sinh Nhật Bản, phần lớn người ta hình dung họ trong bộ đồng phục thủy thủ. Đây là kiểu phổ biến ở bậc trung học cơ sở, ít gặp hơn ở bậc trung học phổ thông và hiếm khi dùng cho tiểu học. Kiểu áo này được giới thiệu lần đầu dưới dạng đồng phục học sinh vào năm 1920 ở Heian Jogakuin và năm 1921 bởi hiệu trưởng Đại học Fukuoka Jo Gakuin là Elizabeth Lee. Thiết kế thủy thủ được mô phỏng theo bộ đồng phục của Hải quân Hoàng gia Anh thời điểm đó.

Đồng phục thường bao gồm áo cánh có cổ kiểu thủy thủ và váy xếp ly. Độ dài tay áo và chất liệu vải được điều chỉnh theo mùa. Các màu phổ biến nhất là xanh nước biển, trắng, xám và đen. Giày, tất và các phụ kiện đôi khi cũng nằm trong quy định đồng phục của trường.

Ngày nay, đồng phục thủy thủ thường gắn với các trường trung học cơ sở, còn phần lớn trường trung học phổ thông đã chuyển sang váy kẻ sọc và áo blazer theo phong cách phương Tây.

Đồng Phục Nam Sinh Nhật Bản

Nam sinh tại hầu hết các trường công lập và tư thục ở Nhật Bản cũng mặc đồng phục riêng. Cho đến nay, kiểu phổ biến nhất dành cho nam sinh là gakuran, gồm một chiếc áo vai vuông với cổ đứng, năm nút kim loại và quần ống thẳng. Màu đồng phục thông thường là đen, nhưng một số trường dùng màu xanh nước biển.

Áo có cổ đứng cài cúc từ trên xuống, quần ống suông đi cùng thắt lưng tối màu. Các cúc cài thường được dập biểu tượng của trường. Về giày, nam sinh thường đi giày đế bệt hoặc giày thể thao. Một số trường yêu cầu đeo ghim cổ đại diện cho khối lớp. Theo truyền thống, gakuran còn đi kèm một chiếc mũ lưỡi trai học đường, nhưng phong tục này ít phổ biến hơn trong thời hiện đại.

Giày, Tất Và Cặp Nằm Trong Quy Định Của Trường

Người ngoài thường bất ngờ khi biết quy định đồng phục ở nhiều trường không dừng ở bộ áo. Giày đi trong trường thường khác giày đi ngoài đường, và học sinh đổi giày ở tủ đặt ngay cửa chính. Màu tất, chiều cao cổ tất và loại cặp cũng có thể nằm trong quy định, tùy trường.

Mức độ chi tiết đó giải thích vì sao bộ đồng phục ở Nhật Bản được coi là một hệ thống chứ không phải một bộ quần áo. Nó cũng giải thích vì sao việc sao chép riêng chiếc áo mà bỏ qua phụ kiện thường cho ra kết quả nhìn thiếu thuyết phục, dù chiếc áo được may rất đúng.

Phong Cách Và Xu Hướng Hiện Đại

Trong khi kiểu thủy thủ và gakuran vẫn còn phổ biến, nhiều trường đã chuyển đồng phục sang hướng phương Tây hơn. Những bộ đồng phục này gồm áo sơ mi trắng, cà vạt và áo khoác ngoài có huy hiệu trường; quần tây cho nam sinh và váy kẻ sọc đi cùng tất cao cho nữ sinh. Đây cũng là hướng nhiều trường ở Việt Nam đang áp dụng khi chọn mẫu đồng phục học sinh trong nước.

Nhiều trường được biết đến nhờ chính bộ đồng phục của họ, và với học sinh cũ thì chiếc áo đồng phục mang ý nghĩa hoài niệm. Trong khi đó, học sinh đang đi học đôi khi sửa đổi đồng phục như một cách thể hiện cá tính: cắt ngắn váy, tháo dải ruy băng, đính miếng dán hay huy hiệu nhỏ dưới cổ áo.

Vì Sao Bộ Đồ Này Xuất Hiện Nhiều Trong Phim Và Truyện

Người Việt biết tới bộ đồng phục này phần lớn qua truyện tranh và phim ảnh chứ không qua trải nghiệm thực tế. Lý do khá đơn giản: ở Nhật Bản, phần lớn câu chuyện dành cho lứa tuổi học đường diễn ra trong trường, mà trong trường thì ai cũng mặc đồng phục. Bộ đồ vì vậy trở thành dấu hiệu nhận biết bối cảnh.

Hệ quả là hình dung của người ngoài thường nghiêng về kiểu thủy thủ và gakuran, trong khi thực tế tại Nhật Bản đang nghiêng dần về blazer. Khi đặt may cho một sự kiện ở Việt Nam, điều này đáng cân nhắc: chọn theo hình dung phổ biến hay chọn theo thực tế đương đại là hai quyết định khác nhau.

Nếu trường hoặc nhóm muốn lấy cảm hứng từ hướng blazer, lớp khoác ngoài có thể tham khảo nhóm áo khoác blazer đồng phục để đối chiếu chất liệu và phom dáng trước khi bàn tới huy hiệu và màu viền. Đó cũng là cách nhìn ra sớm những chi tiết không phù hợp với khí hậu trong nước.

Bộ Đồng Phục Đi Về Đâu Sau Khi Học Sinh Ra Trường

Ở Nhật Bản, bộ đồng phục không kết thúc vòng đời vào ngày tốt nghiệp. Thị trường mua bán lại đồng phục đã qua sử dụng tồn tại từ lâu, phục vụ những gia đình muốn giảm chi phí đầu cấp và những học sinh cần bộ thứ hai. Nhiều trường cũng tổ chức nhận lại đồ cũ để chuyển cho khoá sau.

Điều này giải thích vì sao các trường ở đó đầu tư vào độ bền của vải nhiều hơn mức một bộ đồ mặc ba năm đòi hỏi. Một bộ được thiết kế để đi qua hai hoặc ba đời chủ sẽ có tiêu chí khác hẳn: đường may chắc, vải chịu giặt, và kiểu dáng ít thay đổi theo năm để bộ cũ không lạc lõng giữa lớp.

Với trường học ở Việt Nam, phần đáng học không nằm ở việc lập chợ đồ cũ mà ở nguyên tắc phía sau: giữ mẫu ổn định qua nhiều khoá. Mỗi lần đổi mẫu là một lần toàn bộ đồ của các khoá trước mất giá trị sử dụng lại, và chi phí đó do phụ huynh gánh chứ không hiện lên trong bảng dự toán của trường.

Giữ mẫu ổn định qua nhiều khoá còn kéo theo một việc kỹ thuật là giữ nguyên bảng cỡ. Bộ ISO 8559 dành Phần 3 cho phương pháp lập bảng số đo cơ thể và chọn khoảng chia giữa các cỡ, tức là quyết định hai cỡ liền nhau cách nhau bao nhiêu centimet. Trường đổi khoảng chia giữa hai khoá thì bộ đồ cũ của khoá trước không còn khớp cỡ nào trong bảng mới, dù mẫu áo trông y hệt. Đây là chi tiết nên khoá vào văn bản cùng lúc với mẫu và bảng màu, vì nó vô hình trong ảnh chụp.

Nếu buộc phải đổi mẫu, cách giảm thiệt hại là đổi theo cấp học chứ không đổi đồng loạt, và giữ nguyên phần dễ tái sử dụng nhất như quần, chân váy hay áo khoác. Phần thay đổi nên tập trung vào những món rẻ và dễ nhận biết như huy hiệu, nơ hoặc dải viền cổ.