Khi lập danh mục trang bị, nhiều đơn vị xếp ủng và giày vào cùng một ô rồi chọn theo giá. Thực tế hai món này giải quyết hai bài toán không giống nhau, và phần việc riêng của đôi ủng chỉ lộ ra khi có người bị thương ở chỗ đôi giày không với tới.
Bài viết này đi vào đúng phần việc riêng đó: khoảng từ mắt cá trở lên, những chấn thương đôi ủng ngăn được và những loại nó không ngăn được, cách chọn chiều cao cổ, cách giữ cho người đi không đau chân sau tám tiếng, và những dấu hiệu báo một đôi đã hết tác dụng.
Ủng Bảo Hộ Lao Động Che Phần Cổ Chân Mà Giày Bỏ Trống
Một đôi giày bảo hộ cổ thấp kết thúc ngay dưới mắt cá. Từ điểm đó trở lên, phần bảo vệ duy nhất là ống quần. Ở phần lớn công việc văn phòng xưởng thì điều đó không sao, nhưng ở những nơi có nước đọng, bùn, vụn sắc, hoá chất loãng hoặc vật rơi thấp, khoảng trống ấy chính là nơi xảy ra chuyện.
Đôi ủng giải quyết đúng khoảng trống đó bằng ba cách. Nó kéo dài vùng che phủ lên quá mắt cá, làm thành một khối liền không có khe nào để nước và vụn lọt vào, và ở nhiều mẫu, nó còn đỡ cổ chân khi người đi bước trên mặt nền gồ ghề. Đây cũng là lý do ủng vẫn được giữ trong danh mục dù giày bảo hộ ngày càng nhẹ và tốt hơn.
Đổi lại, ủng có những điểm yếu phải biết trước. Nó nặng hơn giày cùng cỡ, kín hơn nên nóng hơn, ít ôm chân nên dễ bị trượt gót bên trong khi đi nhanh, và khó điều chỉnh độ ôm vì không có dây buộc. Chọn ủng cho một vị trí là chấp nhận đánh đổi, và cái đánh đổi đó chỉ đáng khi vị trí thực sự cần phần che từ mắt cá trở lên.
| Tình huống tại vị trí | Nên chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Nền khô, đi lại nhiều trong ca | Giày bảo hộ cổ thấp | Nhẹ, ôm chân, ít mỏi hơn |
| Nền ướt, có vũng nước | Ủng cổ lửng | Chặn nước từ trên mắt cá |
| Bùn sâu, ao nuôi, ruộng | Ủng cổ cao quá bắp chân | Không bị hút tuột và không tràn |
| Có hoá chất loãng chảy tràn | Ủng thân liền khối | Không đường may, nhưng phải tra bảng thấm thấu theo đúng hoá chất |
Những Chấn Thương Bàn Chân Ủng Ngăn Được
Phần này nên đọc cùng với sổ tai nạn của chính doanh nghiệp, vì mỗi nơi có một nhóm chiếm đa số khác nhau. Đọc xong sẽ biết nên đầu tư vào đặc tính nào thay vì mua một đôi ủng có đủ mọi thứ nhưng nặng và đắt.
- Vật nặng rơi xuống mũi bàn chân. Đây là nhóm được giải quyết bằng mũi bảo vệ, và cũng là nhóm dễ nhận ra nhất khi đi xem hiện trường.
- Đinh, thanh thép, mảnh kính đâm từ dưới lên. Giải quyết bằng tấm lót chống đâm xuyên. Hay gặp ở công trường tháo dỡ và khu tập kết phế liệu.
- Trượt ngã trên nền ướt hoặc dính dầu. Đây thường là nhóm đông nhất theo số vụ nhưng lại ít được ghi nhận vì phần lớn chỉ gây bầm tím.
- Chất lỏng nóng hoặc hoá chất đổ vào chân. Đôi ủng thân liền chặn được, nhưng chỉ khi ống quần phủ ra ngoài miệng ủng.
- Xoắn cổ chân khi bước hụt. Cổ ủng cao và cứng vừa đủ giúp giảm nhóm này, nhưng cổ quá cứng lại gây đau ống chân khi đi lâu.
Danh sách những việc đôi ủng không làm được cũng phải viết ra, vì kỳ vọng sai nguy hiểm ngang với trang bị thiếu. Ủng bảo hộ thông thường không bảo vệ trước dòng điện và không thay được ủng cách điện chuyên dùng cho công việc điện. Nó cũng không chịu được kim loại nóng chảy bắn ra ở khu đúc và khu hàn. Nó không kháng được mọi loại hoá chất, vì mỗi vật liệu chỉ cản được một nhóm chất nhất định và sẽ bị thấm dần khi gặp chất ngoài nhóm đó. Ba trường hợp vừa nêu đều có dòng sản phẩm riêng với phép thử riêng, và phải chỉ đích danh khi đặt hàng.
Bộ tiêu chuẩn dành cho giày dép nghề nghiệp tự vạch ranh giới ở đúng ba chỗ đó. Tiêu chuẩn ISO 20347 về giày dép dùng trong nghề nghiệp đặt ra các yêu cầu cơ bản cùng những ký hiệu bổ sung dập trên cổ ủng, nhưng phạm vi của nó là giày dép nghề nghiệp không có mũi bảo vệ chống va đập. Khi vị trí cần mũi bảo vệ thì phải viện dẫn ISO 20345 dành cho giày dép an toàn, vì đó mới là bộ đặt ra phép thử va đập và nén cho mũi ủng. Cả hai bộ này đều không bao gồm giày và ủng cách điện — nhóm hàng đó có công bố cấp điện áp thử nghiệm và tem kiểm định riêng. Khi viết yêu cầu kỹ thuật cho một đợt cấp phát, cách gọn nhất là ghi thẳng số hiệu tiêu chuẩn cùng những ký hiệu bổ sung mà vị trí đó cần, thay vì ghi “ủng đạt chuẩn” rồi để bên bán tự diễn giải.
Chiều Cao Cổ Ủng Chọn Theo Độ Sâu Nước Và Bùn
Cách chọn phổ biến hiện nay là cứ lấy loại cao nhất cho chắc. Cách đó tốn tiền và còn làm người đi mệt thêm, vì mỗi xen-ti-mét cổ ủng là thêm trọng lượng phải nhấc lên mỗi bước. Nguyên tắc đơn giản là đo mức nước hoặc bùn sâu nhất mà người đó thực sự phải lội qua, rồi cộng thêm một khoảng dự phòng.
- Cổ ngang mắt cá dùng cho nền ẩm, sân rửa, khu vệ sinh thiết bị. Đây là loại nhẹ nhất và dễ đi nhất.
- Cổ giữa bắp chân dùng cho công trường, kho bãi, khu có vũng nước nông. Đây là cỡ cân bằng nhất và chiếm phần lớn nhu cầu.
- Cổ quá bắp chân dùng cho ao nuôi, ruộng, kênh mương, khu ngập. Cần đo vòng bắp chân trước khi đặt, vì cổ chật gây tê chân còn cổ rộng thì nước tràn vào.
- Kiểu liền quần dùng khi phải đứng ngập quá đầu gối. Đây là một nhóm riêng, không phải một cỡ ủng.
Vòng bắp chân là số đo thứ hai cần kiểm khi chọn ủng. Hai người cùng đi cỡ chân bốn mươi có thể chênh lệch nhau rất nhiều ở bắp chân, và nhà sản xuất thường chỉ làm một vòng cổ cho mỗi cỡ. Vì vậy khi đặt ủng cổ cao cho cả tổ, nên đo thêm vòng bắp chân và hỏi nhà cung cấp xem dòng hàng đó có phiên bản cổ rộng hay không.
Riêng nhóm dùng theo mùa, nhiều đơn vị tách hẳn thành hai loại: một loại đi quanh năm và một loại chỉ cấp trong mùa mưa. Cách này giảm hao hụt rõ rệt vì đôi dùng theo mùa nằm trong kho phần lớn thời gian. Nhóm hàng cho mục đích này nằm ở danh mục ủng dùng trong mùa mưa.
Mũi Bảo Vệ Và Lót Chống Đinh Không Phải Chỗ Nào Cũng Cần
Hai chi tiết này làm tăng giá và tăng trọng lượng đáng kể, nên quyết định có hay không phải dựa trên rủi ro thật của vị trí chứ không dựa trên thói quen đặt hàng.
Mũi bảo vệ cần có khi trong tầm hoạt động có vật nặng có thể rơi hoặc lăn vào chân: kho pallet, xưởng cơ khí, bãi vật liệu, khu bốc dỡ. Càng lên phía khu ao nuôi, nơi chỉ có bùn và nước, thì mũi bảo vệ gần như không đổi lại được gì. Riêng khu chế biến thực phẩm cần xem lại sổ tai nạn trước khi bỏ: chỗ nào hay đánh rơi dao lọc hay dao chặt thì vẫn nên giữ mũi bảo vệ, chỗ chỉ có sàn ướt và thao tác nhẹ thì bỏ được. Ở những chỗ bỏ được, trọng lượng thêm vào chỉ là gánh nặng mà người đi phải mang suốt ca.
Tấm lót chống đâm xuyên cần có khi mặt nền có vật sắc nằm ngửa lên: công trường đang tháo dỡ, khu tập kết phế liệu, xưởng đóng ghép gỗ. Loại lót phi kim loại phủ được diện tích bàn chân rộng hơn và nhẹ hơn, nhưng loại thép bền hơn theo thời gian. Chọn loại nào thì ghi rõ vào yêu cầu kỹ thuật thay vì để nhà cung cấp tự quyết.
Có một trường hợp bắt buộc không được có chi tiết kim loại: khi đôi ủng dùng cho công việc gần thiết bị mang điện. Kim loại xuyên qua khối vật liệu là mâu thuẫn với chính chức năng chặn dòng, nên nhóm ủng dùng cho ngành điện được chế tạo không mũi thép, không lót thép. Đó là một dòng hàng riêng, không phải một tùy chọn thêm của ủng bảo hộ thông thường.
Đi Ủng Tám Tiếng Mà Không Đau Gan Bàn Chân
Đây là lý do phổ biến nhất khiến người lao động tự ý bỏ ủng giữa ca. Một đôi ủng đạt mọi tiêu chí kỹ thuật nhưng làm đau chân sẽ bị tháo ra, và khi đã tháo ra thì mọi tiêu chí đều vô nghĩa. Bốn điều dưới đây rẻ và giải quyết được phần lớn vấn đề.
- Thay miếng lót theo chân từng người. Miếng lót kèm theo ủng thường rất mỏng. Một miếng lót đỡ vòm chân đúng cỡ làm thay đổi cảm giác cả ca.
- Cấp hai đôi tất dày cho mỗi người và yêu cầu đổi giữa ca nếu đổ mồ hôi nhiều. Tất ướt làm nhăn da và gây phồng rộp.
- Thử ủng vào cuối buổi chiều khi bàn chân đã nở, không thử vào buổi sáng. Đi thử trên nền thật của vị trí đó chứ không đi trên sàn kho.
- Kiểm độ trượt gót. Đứng thẳng rồi nhấc gót lên, gót chân được phép nhúnh nhẹ nhưng không được tụt hẳn. Gót tụt là dấu hiệu ủng rộng, và đi cả ca sẽ phồng gót.
Về trọng lượng, chênh lệch vài trăm gam mỗi chiếc nghe không đáng kể nhưng nhân với số bước trong một ca thì thành con số lớn. Khi hai phương án cùng đạt yêu cầu bảo vệ, chọn phương án nhẹ hơn là quyết định đúng, kể cả khi đắt hơn một chút.
Ủng Dùng Chung Sinh Ra Ba Khoản Chi Phí Ẩn
Ủng dùng chung theo cỡ là cách làm tiết kiệm trước mắt nhưng sinh ra ba loại chi phí ẩn. Thứ nhất là bệnh ngoài da lây qua chân, rất hay gặp ở nơi ủng luôn ẩm. Thứ hai là không ai chịu trách nhiệm giữ gìn, nên ủng dùng chung hỏng nhanh hơn ủng riêng. Thứ ba là không truy được đôi nào đã đi bao lâu, nên không đặt được mốc thay.
- Cấp theo tên người và ghi cỡ thực tế vào sổ. Lần đặt hàng sau chỉ cần cộng theo sổ, không phải đoán tỉ lệ cỡ.
- Viết tên hoặc số hiệu lên mặt trong cổ ủng bằng bút không phai. Viết bên ngoài sẽ bị bùn làm mờ trong vài tuần.
- Mỗi người có chỗ cất riêng, kê cao khỏi mặt sàn và đủ thoáng để ủng khô giữa hai ca.
- Riêng ủng cho khách tham quan và nhà thầu thì bắt buộc dùng chung, nhưng phải có quy trình làm sạch và làm khô sau mỗi lượt.
Việc làm khô bên trong là khâu hay bị bỏ. Ủng cao su không thấm nước từ ngoài vào nhưng cũng không cho hơi ẩm thoát từ trong ra. Một đôi ủng để úp miệng xuống ở góc kho sẽ ẩm suốt tuần. Cách đơn giản là dựng ngược trên cọc đỡ có khoảng hở, hoặc nhét giấy báo vò lỏng vào trong và thay mỗi ngày trong mùa ẩm.
Dấu Hiệu Một Đôi Ủng Đã Hết Tác Dụng Bảo Vệ
Khác với quần áo, một đôi ủng hỏng thường vẫn trông dùng được. Vì vậy cần một danh sách dấu hiệu cụ thể để tổ trưởng dựa vào mà quyết, thay vì để từng người tự đánh giá.
- Gân đế mòn gần phẳng ở vùng gót và vùng ức bàn chân. Đây là dấu hiệu xuất hiện sớm nhất và cũng nguy hiểm nhất vì liên quan trực tiếp đến trượt ngã.
- Vết nứt chân chim ở nếp gấp cổ chân. Những vết này nối nhau rất nhanh và trở thành đường cho nước đi vào.
- Mũi ủng bị móp sau một lần vật nặng rơi trúng. Mũi bảo vệ đã nhận một cú đỡ thì không còn nguyên giá trị cho lần sau.
- Thân ủng phồng, mềm nhủn hoặc đổi màu thành mảng sau khi dính dầu hoặc hoá chất.
- Lớp lót bên trong rách hoặc vón lại thành cục. Chúng cọ vào da và gây vết loét mà người đi thường chịu đựng thay vì báo.
Khi thay lô mới, nên chọn theo đúng loại môi trường thay vì lấy một mã duy nhất cho cả công ty. Nhóm dùng ở nơi nhiều nước nằm ở danh mục ủng cao su cho công trường và đồng ruộng, nhóm đi trên nền khô nhiều vật sắc nằm ở ủng bảo hộ cổ cao cho nhà xưởng, còn vị trí đi lại liên tục trên nền khô thì nên cân nhắc giày bảo hộ cổ thấp cho nhẹ chân.
Với các đơn vị có nhiều loại ủng cùng lúc, nên đánh dấu bằng màu ngay tại tủ cấp phát và trên chính đôi ủng, mỗi màu ứng với một khu. Cách này tránh được tình huống một đôi ủng dành cho khu hoá chất bị mang sang khu kho khô rồi ở lại luôn bên đó. Chi phí chỉ là vài cuộn băng dán màu, nhưng nó giữ cho định mức của từng khu không bị lệch sau vài tháng.
Cùng với mốc thay, nên có một quy định ngắn về việc báo hỏng giữa ca. Người lao động thường ngại báo vì sợ bị coi là làm hỏng đồ, nên họ đi tiếp đôi ủng đã nứt cho đến kỳ cấp phát sau. Cách xử lý hiệu quả là tách hẳn việc báo hỏng khỏi việc quy trách nhiệm: ai báo thì được đổi ngay trong ca, và chỉ xem xét trách nhiệm khi cùng một người làm hỏng lặp lại nhiều lần theo cùng một kiểu. Có quy định đó, số ca đi ủng hỏng giảm rõ mà không tốn thêm khoản nào.
Cuối cùng là việc đặt mốc thay theo vị trí chứ không theo lịch cứng chung cho cả nhà máy. Một người đi trên nền bê tông nhám cả ngày làm mòn đế nhanh hơn nhiều so với người đứng một chỗ. Lấy chính số liệu thay ủng của từng vị trí trong một năm làm căn cứ, sau một vài chu kỳ sẽ có định mức sát thực tế và không còn cảnh vừa thiếu vừa thừa cùng lúc.
