Hướng Dẫn Sử Dụng Ủng Bảo Hộ Lao Động Đúng Cách

Bàn chân là bộ phận thường xuyên tiếp xúc với nền ẩm ướt, hoá chất và vật sắc nhọn trong nhiều môi trường làm việc. Nhưng phần lớn trường hợp đôi ủng bảo hộ không bảo vệ được người đi không phải vì đôi ủng kém, mà vì cách dùng sai. Bài viết này đi vào thao tác hằng ngày: kiểm trước khi xỏ, xỏ và tháo đúng cách, phối ống quần và tất, vệ sinh sau ca, và thời điểm phải thay.

Phần so sánh vật liệu thân ủng giữa cao su, nitrile và PVC nằm ở bài những điều cần biết về ủng bảo hộ lao động.

Ủng Bảo Hộ Lao Động Che Được Những Gì

Ủng bảo hộ lao động là loại giày cao cổ, thường làm từ cao su hoặc PVC, che toàn bộ bàn chân và một phần ống chân. So với giày bảo hộ thấp cổ, điểm khác biệt nằm ở chỗ thân ủng liền khối không có đường dây buộc và không có lưỡi thủng, nên nước và bùn không có đường đi vào.

Những nhóm người thường được cấp ủng gồm công nhân làm trên nền đất ẩm hoặc công trình thoát nước, nhân viên nhà máy chế biến thực phẩm và thuỷ hải sản, người làm nông nghiệp và chăn nuôi, và thợ làm trong xưởng có sàn ướt. Mỗi nhóm có một rủi ro chính khác nhau, và đó là lý do đôi ủng của họ không nên giống nhau.

Nhiều bản giới thiệu ủng gộp ba chức năng làm một: một đôi ủng cao su thông thường chặn nước và bùn rất tốt, nhưng bản thân việc làm bằng cao su không biến nó thành ủng cách điện, cũng không biến nó thành ủng chống hoá chất. Ba thứ đó là ba chức năng riêng, mỗi chức năng có phép thử và ký hiệu riêng trên tem.

Cổ ủng cao bao nhiêu là đủ — đó là thông số tra được chứ không nằm ở cảm giác cầm thử. Trong 29 CFR 1910.156 quy định về đội chữa cháy tại cơ sở, mục (e)(2) đặt mức tối thiểu cho ủng chống thấm là 5 inch (12,7 cm) tính từ đáy gót, kèm yêu cầu đế ngoài chống trượt và đế giữa chặn được đinh 8D dưới lực ép tĩnh 300 lb, tức khoảng 1.330 N. Hai đôi ủng cùng chiều cao cổ vẫn có thể khác hẳn nhau ở lớp lót đế — thứ chỉ đọc được trên tem, không nhìn ra bằng mắt.

Chức Năng Ghi Trên Tem Quyết Định Chỗ Được Dùng

Ba nhóm chức năng dưới đây hay bị gộp vào nhau trên báo giá, trong khi chúng giải quyết ba loại rủi ro không liên quan gì đến nhau. Đọc đúng ba nhóm này là cách nhanh nhất để tránh cấp sai ủng cho một vị trí.

Nhóm chống đâm xuyên và va đập. Đôi ủng có mũi bảo vệ bằng thép hoặc composite và tấm chống đâm ở đế. Đây là nhóm dùng ở công trường, xưởng cơ khí và kho bãi, nơi có vật nặng rơi hoặc đinh trên nền. Cần lưu ý chi tiết thực tế: mũi thép và tấm thép là kim loại, nên đôi ủng thuộc nhóm này không được coi là đồ cách điện trừ khi nhà sản xuất ghi rõ và có kết quả thử đi kèm.

Nhóm chống hoá chất. Không có loại ủng nào chống được mọi hoá chất. Nhà sản xuất thử vật liệu với từng nhóm hoá chất cụ thể và công bố thời gian trước khi chất đó thấm qua. Vì vậy khi mua, phải đưa danh sách hoá chất thực tế đang dùng ở xưởng cho nhà cung cấp đối chiếu, thay vì chỉ viết ba chữ chống hoá chất trong đơn đặt hàng.

Nhóm cách điện. Đây là nhóm dễ nhầm nhất và hậu quả nặng nhất. Ủng cách điện có điện trở rất cao để chặn dòng điện đi qua người xuống đất, được thử ở một cấp điện áp xác định và phải thử lại định kỳ. Đừng nhầm nhóm này với giày và dép chống tĩnh điện dùng trong phòng sạch và xưởng điện tử: nhóm chống tĩnh điện có điện trở trung gian và nhiệm vụ của nó là dẫn điện tích xuống đất. Hai nhóm hoàn toàn ngược nhau về mục đích. Phạm vi tiêu chuẩn cũng giúp tránh nhầm ngay từ khâu đọc hồ sơ: ISO 20347 là tiêu chuẩn cho giày dùng trong nghề nghiệp, và nó không bao trùm giày hay ủng cách điện. Một đôi đạt ISO 20347 vì thế không nói được điều gì về khả năng chặn dòng, còn cấp điện áp thử phải tra ở tài liệu riêng của nhóm cách điện.

Kiểm Ủng Trước Khi Xỏ Chân Vào

Việc này mất khoảng nửa phút và ngăn được phần lớn sự cố vặt vãnh. Thân ủng để qua đêm trong kho là nơi trú quen thuộc của côn trùng và có khi cả mảnh kim loại rơi vào từ ca trước. Dốc ngược đôi ủng và gõ nhẹ vào đế trước khi xỏ chân là thao tác nên đưa vào quy định, không phải lời khuyên.

• Dốc ngược và gõ để loại vật lạ rơi bên trong.
• Luồn tay xuống lòng ủng sờ xem lót có nhăn gấp, có ẩm hoặc có vật cứng nhô lên không.
• Nắn quanh cổ ủng và vùng gấp ở mắt cá xem có vết nứt chân chim hay không, vì đó là hai vị trí rách đầu tiên.
• Lật đế lên xem gai còn rõ không và có mảnh đinh hay đá dăm găm vào rãnh không.
• Với ủng chống hoá chất, soi thêm mặt ngoài xem có vùng đổi màu, phồng rộp hoặc dinh dính không.
• Ở khâu chọn mua, cơ quan an toàn lao động Anh khuyến cáo hai việc mà catalogue không nói: đừng chốt theo mô tả trong brochure hay chỉ dựa vào kết quả phòng thí nghiệm, mà mượn mẫu cho công nhân đi thử đủ lâu trên chính nền nhà xưởng của mình; và chọn hình gai theo thứ có trên sàn — đế mềm gai khít hợp chất lỏng và môi trường trong nhà, gai thưa hợp ngoài trời cùng nơi có chất bẩn rắn. Hệ số ma sát là con số nhà cung cấp có nghĩa vụ đưa ra khi được hỏi.

Với ủng cách điện còn thêm một bước nữa: soi toàn bộ thân ủng dưới ánh sáng để tìm lỗ kim và vết xước sâu. Một lỗ nhỏ bằng đầu kim cũng đủ làm mất toàn bộ tác dụng cách điện, trong khi đôi ủng nhìn bên ngoài vẫn lành lặn. Đôi nào đã có vết thì chuyển sang việc khác hoặc loại bỏ, không vá lại để dùng tiếp.

Xỏ Và Tháo Ủng Đúng Kỹ Thuật

1. Mang tất khô và sạch trước khi xỏ, để hạn chế ma sát gây phồng rộp da.
2. Xỏ từng chân một trong tư thế ngồi hoặc tựa vào điểm cố định, không đứng một chân giữa lối đi.
3. Giẫm gót nhẹ xuống nền để gót chân vào đúng hốc gót, rồi kéo thẳng cổ ủng lên cho hết nếp gấp ở mắt cá.
4. Cài khoá hoặc siết dây nếu mẫu có, để ủng ôm chân và không xộc xệch khi đi.
5. Khi tháo, ngồi xuống và dùng tay kéo, hoặc dùng giá giữ gót nếu xưởng có trang bị.

Thói quen cần bỏ là giẫm mũi ủng bên này lên gót ủng bên kia để tuột ra cho nhanh. Thao tác đó làm toác đường dán ở gót, làm giãn cổ ủng, và với ủng có mũi bảo vệ thì còn làm xô lớp lót quanh mũi. Sau vài tuần làm như vậy, đôi ủng rộng cổ và bắt đầu tuột gót khi đi, chính là nguyên nhân vấp ngã hay gặp nhất.

Ống Quần Ngoài Hay Trong Cổ Ủng

Câu hỏi nhỏ này quyết định khá nhiều thứ. Nguyên tắc chung là để ống quần trùm ra ngoài cổ ủng, để nước mưa, xỉ hàn, mạt kim loại và giọt hoá chất chảy trượt ra bên ngoài thay vì rơi thẳng vào lòng ủng. Đây cũng là lý do nhét ống quần vào trong ủng ở xưởng hàn là thói quen nguy hiểm: một giọt kim loại nóng rơi đúng miệng ủng thì không có cách nào lấy ra kịp.

Ngoại lệ là khi phải lội bùn sâu hoặc đi trong khu vực nhiều cây bụi rậm. Lúc đó ống quần rộng vướng vào thân ủng gây vấp, nên người ta nhét ống quần vào trong rồi buộc dây ở miệng ủng. Quyết định theo rủi ro chính của vị trí đó, không theo thói quen cá nhân.

Về tất, nên chọn tất cao quá cổ ủng ít nhất một đoạn. Cổ ủng bằng cao su hoặc PVC cọ trực tiếp vào da bắp chân suốt ca sẽ gây rát và sau đó là vết chà đỏ. Tất dày vừa đệm vừa hút mồ hôi, và quan trọng hơn là giữ mồ hôi không đọng thành vũng dưới lòng bàn chân. Cấp tất theo định kỳ cùng ủng là khoản chi nhỏ nhưng giảm hẳn số ca phàn nàn về chân.

Thói Quen Làm Hỏng Đôi Ủng Sớm

• Dùng ủng cao su thông thường ở vị trí đòi ủng cách điện hoặc ủng chống hoá chất chuyên dụng.
• Mang ủng còn ẩm nhiều ngày liên tiếp vì không có chỗ phơi ở xưởng.
• Tiếp tục dùng khi đế đã mòn trơn không còn gai, làm tăng nguy cơ trượt ngã. Chống trượt là chỗ có mã dập để đọc chứ không phải chuyện ngắm gai: cơ quan an toàn lao động Anh giải thích ba mã hay gặp trên giày và ủng là SRA thử trên gạch men ướt phủ dung dịch xà phòng loãng, SRB thử trên thép nhẵn có glycerol, SRC là đạt cả hai, phép thử nằm trong EN ISO 13287. Cùng tài liệu này chốt một ranh giới hay bị lẫn — chống dầu không phải chống trượt, vì chống dầu chỉ nói đế không bị dầu ăn mòn.
• Chọn cỡ quá rộng cho dễ xỏ, khiến bàn chân trượt bên trong và mất kiểm soát bước đi.
• Dùng chung một đôi ủng cho nhiều người hoặc nhiều loại công việc khác nhau.
• Dùng ủng để đá vật, giẫm bẹp thùng hoặc đứng lên mép sắc để với cao.

Trong sáu mục trên, hai mục cuối phá hỏng đôi ủng nhanh nhất. Việc dùng chung khiến không ai chịu trách nhiệm khi ủng hỏng, và cũng không ai biết đôi đó đã đi qua những khu vực nào. Còn việc dùng ủng như công cụ làm rách lớp vật liệu ở đúng những chỗ khó nhìn thấy nhất.

Vệ Sinh Sau Ca, Cất Giữ Và Thời Điểm Thay

Sau khi sử dụng, rửa sạch bùn đất và tạp chất bám trên bề mặt bằng nước sạch, có thể dùng thêm xà phòng nhẹ với đôi đã tiếp xúc hoá chất. Lau khô cả bên trong lẫn bên ngoài trước khi cất. Riêng phần lòng ủng, cách nhanh nhất là dựng ngược trên giá có thanh xuyên để không khí đi vào từ miệng ủng.

Cất ủng ở nơi khô ráo và thoáng, tránh nắng trực tiếp và tránh đặt cạnh nguồn nhiệt, vì cao su lão hoá và giòn nứt khi bị hơ nóng lâu ngày. Không xếp chồng vật nặng lên ủng vì thân ủng bị gập lâu sẽ giữ nếp và nứt ở chính nếp đó. Đôi nào đã tiếp xúc hoá chất nên để riêng khỏi đôi dùng ở khu vực sạch.

Về thời điểm thay, không có con số chung cho mọi đôi ủng vì nó phụ thuộc tần suất và môi trường. Căn cứ đáng tin là dấu hiệu trên chính đôi ủng: đế mòn không còn gai rõ, thân nứt hoặc thủng, cổ giãn không còn ôm, lớp lót bên trong bết hoặc bị xô. Với ủng cách điện và ủng chống hoá chất, chỉ cần một hư hỏng nhỏ là loại ngay, vì lớp bảo vệ có thể đã mất tác dụng dù bề ngoài còn tốt.

Mỗi đôi nên có một mã và một dòng trong sổ cấp phát, ghi ngày cấp và người nhận. Khi cần so sánh thêm các kiểu dáng khác, có thể xem qua nhóm ủng cao su hoặc nhóm giày ủng bảo hộ để chọn đúng kiểu cho từng vị trí, sau đó lập bảng cấp phát theo tổ.