5 Loại Ủng Chống Cháy Phổ Biến Trên Thị Trường Hiện Nay

Khi gõ tìm mua, người mua thường gặp một loạt sản phẩm dán nhãn theo con số độ C và theo nước sản xuất. Cách chia ấy dễ nhớ nhưng không giúp gì cho việc chọn đúng, vì hai đôi cùng ghi một con số vẫn có thể dùng cho hai loại công việc khác hẳn nhau. Cách chia có ích hơn là chia theo nguồn nhiệt mà người thợ phải đứng trước.

Bài này dựng lại bản đồ nhóm hàng theo nguồn nhiệt, giải thích con số in trên tem thực ra nói điều gì, và đưa ra danh sách câu hỏi để hỏi nhà cung cấp khi tem không ghi số hiệu tiêu chuẩn nào. Mục tiêu là để một người phụ trách mua hàng có thể tự chấm điểm một bảng báo giá mà không cần tin vào lời giới thiệu.

Ủng Chống Cháy Không Gọi Chung Một Loại

Cụm từ này đang được dùng cho ít nhất năm nhóm sản phẩm khác nhau, phục vụ năm tình huống khác nhau. Nhầm nhóm khi đặt hàng là lỗi tốn kém, vì đôi ủng về kho rồi thì rất khó trả lại mà cũng không điều sang bộ phận khác được.

• Nhóm chữa cháy chuyên dụng. Dành cho lực lượng tiếp cận đám cháy, cấu tạo nhiều lớp có màng chống thấm và lớp cách nhiệt, cổ rất cao, xỏ nhanh. Đây là nhóm đắt nhất và cũng nặng nhất, không hợp để đi cả ca sản xuất.
• Nhóm tráng nhôm cho xưởng đúc. Mặt ngoài phủ lớp ánh kim để hắt bức xạ nhiệt, miệng ủng kín trơn để giọt kim loại lỏng không lọt vào. Dùng ở vị trí rót, vị trí mở lò, vị trí tháo khuôn.
• Nhóm ủng da cho thợ hàn. Rủi ro chính ở đây là xỉ hàn bắn và vụn kim loại nóng. Da bò dày không bắt lửa ngay và không chảy nhựa, miệng ủng có nắp phủ che dây buộc.
• Nhóm cao su chịu nhiệt cho khu hoá chất và dầu khí. Yêu cầu kép: không tiếp lửa và không thấm chất lỏng. Thân ủng liền khối, không đường may, thường đi kèm yêu cầu chống tĩnh điện của khu vực dễ cháy.
• Nhóm vải chống cháy cho khu có nguy cơ cháy chớp. Đây không phải ủng chịu nhiệt cao mà là ủng không góp thêm nhiên liệu vào người mặc khi có luồng lửa quyét qua. Tiêu chí là tự tắt khi rút nguồn lửa và không chảy nhựa dính vào da.

Trước khi khép lại danh sách: không nhóm nào trong năm nhóm trên là ủng dùng cho công việc điện. Ủng dùng cho công việc điện được thử theo một hệ tiêu chuẩn hoàn toàn khác và loại bỏ mọi chi tiết kim loại trong cấu tạo. Còn ủng chống cháy thì ngược lại, nhiều mẫu có mũi bảo vệ và tấm lót chống đâm xuyên bằng kim loại. Hai họ này không thay thế cho nhau được dù trông bề ngoài đều là ủng cao su cổ cao.

Bảng Đối Chiếu Nguồn Nhiệt Với Kiểu Ủng

Cách dùng bảng dưới đây là đi từ cột trái sang. Xác định xem ở vị trí đó, nhiệt đến với bàn chân bằng đường nào, rồi mới chọn kiểu ủng. Không đi ngược lại bằng cách xem có gì trong kho rồi gán cho vị trí.

Nguồn nhiệt chính	Vị trí điển hình	Kiểu ủng phù hợp	Điểm phải kiểm
Bức xạ từ khối kim loại đỏ	Máng rót, miệng lò	Tráng nhôm	Độ sáng bề mặt, miệng ủng kín
Văng bắn kim loại nóng	Trạm hàn, cắt plasma	Ủng da có nắp phủ	Nắp che dây, mũi ủng liền
Nền nóng dưới chân	Xưởng cán, sàn lò	Đế dày chịu nhiệt	Độ dày đế, lớp lót cách nhiệt
Cháy chớp, lửa quét qua	Khu hoá dầu, kho dung môi	Cao su hoặc vải không tiếp lửa	Không chảy nhựa, tự tắt
Tiếp cận đám cháy	Đội chữa cháy cơ sở	Ủng chữa cháy nhiều lớp	Cơ cấu xỏ nhanh, màng chống thấm

Nhiều nhà máy có hai hoặc ba dòng trong bảng này cùng lúc. Khi đó cách làm đúng là chia hẳn theo khu và đánh dấu màu khác nhau trên tủ cấp phát, chứ không tìm một mẫu chung cho tiện quản lý. Một đôi ủng đủ tốt cho khu hàn có thể hoàn toàn không phù hợp ở khu rót, và ngược lại.

Con Số Độ C In Trên Tem Nói Được Gì

Đây là phần cần thận trọng nhất. Một con số như năm trăm hay một nghìn độ in trên bao bì không phải một cấp bảo vệ được tiêu chuẩn định nghĩa. Nó có thể là nhiệt độ của nguồn trong một phép thử nội bộ, có thể là nhiệt độ vật liệu bắt đầu biến dạng, có thể chỉ là cách gọi tên dòng hàng. Điều chắc chắn là nó không có nghĩa bàn chân người đi an toàn ở nhiệt độ đó.

Lý do nằm ở chỗ một con số nhiệt độ không đi kèm thời gian thì không mang thông tin. Cùng một nguồn nhiệt, chạm một giây khác hẳn đứng mười phút. Các phép thử nghiêm túc đều ghi cặp số: nguồn nhiệt ở mức nào và vật liệu giữ được bao lâu trước khi mặt sau đạt ngưỡng gây bỏng. Thiếu vế thời gian, con số còn lại chỉ là một nhãn dán.

Có thể mượn một ví dụ để thấy cách ghi đúng trông ra sao. EN 407, tiêu chuẩn dành cho găng tay chống nhiệt và lửa, chấm sáu chỉ tiêu nhiệt và mỗi chỉ tiêu ghi bằng một chữ số. Dãy chữ cái A đến F không thuộc về EN 407 mà là bậc cắt TDM đo theo ISO 13997 của EN 388, nên thấy chữ cái trên tem thì đó là chỉ số cắt chứ không phải chỉ số nhiệt. Riêng chỉ tiêu nhiệt tiếp xúc của EN 407 luôn ghi thành cặp: nguồn nhiệt ở mức 100, 250, 350 hay 500 °C, kèm khoảng thời gian vật liệu giữ được trước khi mặt trong đạt ngưỡng gây bỏng. EN 407 áp cho găng chứ không áp cho ủng, nhưng đó chính là dạng cặp số nên đòi hỏi ở bất kỳ phiếu thử nhiệt nào, kể cả phiếu của một đôi ủng.

• Khi thấy một con số độ C, hỏi ngay: con số này đo theo phương pháp nào và giữ được trong bao nhiêu giây.
• Hỏi tiếp: phép thử đo mặt ngoài hay đo nhiệt độ truyền tới mặt trong. Hai cách cho hai kết quả cách xa nhau.
• Hỏi xem con số đó áp cho riêng vải mặt ngoài hay cho cả kết cấu ủng đã hoàn thiện. Rất nhiều trường hợp con số thuộc về tấm vải, không thuộc về đôi ủng.
• Nếu ba câu trên không có câu trả lời bằng văn bản, bỏ con số đó ra khỏi bảng so sánh và chấm các đôi ủng bằng tiêu chí khác.

Cách tên nước sản xuất được dùng như một tiêu chí phân loại cũng có vấn đề tương tự. Một nước có cả nhà máy làm hàng tốt lẫn xưởng gia công nhỏ, nên dòng chữ nơi sản xuất không thay được cho phiếu thử của lô hàng. Điều nên hỏi là tên nhà máy và tên đơn vị thử, chứ không phải tên quốc gia.

Chất Liệu Mũ Ủng Đặt Giới Hạn Thực Tế

Mỗi vật liệu có một kiểu thất bại riêng, và biết kiểu thất bại đó giúp đoán được đôi ủng sẽ hỏng ở đâu trước.

• Vải sợi thủy tinh. Không bắt lửa và giữ được hình dạng ở nhiệt cao, nhưng giòn theo thời gian và gãy sợi ở chỗ gập. Chỗ gãy sợi là điểm thủng đầu tiên.
• Lớp tráng nhôm. Phản xạ bức xạ nhiệt rất tốt nhưng chỉ khi còn sáng. Bụi, bồ hóng, dầu và vết xước làm giảm tác dụng rất nhanh.
• Da bò dày. Chịu được xỉ hàn bắn và không chảy dính vào da, nhưng co cứng khi bị nung khô nhiều lần. Da co cứng thì nứt ở nếp gập cổ chân.
• Cao su tổng hợp. Kín nước và liền khối, nhưng mềm ra khi gặp dầu và dung môi. Ở khu hoá dầu, chính dung môi làm hỏng ủng chứ không phải nhiệt.
• Vải xử lý chống cháy. Nhẹ và thoáng, nhưng một số loại mất dần tính năng sau nhiều lần giặt. Phải đọc hướng dẫn giặt của hãng chứ không giao cho tổ giặt tự quyết.

Riêng chi tiết kim loại hay bị hiểu ngược. Mũi bảo vệ và tấm lót chống đâm xuyên làm nhiệm vụ cơ học, tức chống vật rơi và chống đinh đâm từ dưới lên. Chúng không giúp chống nhiệt, và kim loại thực ra dẫn nhiệt tốt hơn vật liệu xung quanh. Ở vị trí có nền nóng, nhiều đơn vị chọn mũi composite và tấm lót phi kim loại để tránh chính vấn đề này.

Đế Và Đường May Hỏng Trước Phần Mũ

Khi kiểm tra một đôi ủng đã dùng, mắt người thường nhìn vào thân ủng vì đó là phần dễ thấy. Nhưng thống kê từ các đợt thay hàng cho thấy hai chỗ hỏng trước là mặt đế và đường nối.

• Mặt đế hứng nhiệt từ nền suốt cả ca. Cao su bị nung lâu sẽ chại cứng, mất gân và trơn đi, nên nguy cơ trượt ngã tăng trước cả khi nguy cơ bỏng tăng.
• Đường dán nối đế với thân chịu đồng thời nhiệt và lực gập mỗi bước đi. Đây là chỗ hở đầu tiên, và khi nó hở thì giọt kim loại có đường đi vào.
• Chỉ khâu ở miệng ủng bị cọ sát với ống quần cả ngày. Chỉ đứt thì miệng ủng bạnh ra và mất tính kín.
• Khoá kéo hoặc quai gài là chi tiết cơ khí, hỏng hoàn toàn độc lập với phần vật liệu. Khoá kỹt làm người thợ không rút chân ra kịp lúc cần.

Vì vậy bản kiểm đầu ca nên bắt đầu bằng việc lật đế lên xem, chứ không phải nhìn thân ủng. Ba động tác: lật đế soi gân và vết chại, miết ngón tay dọc đường nối tìm chỗ hở, kéo thử khoá hoặc quai một lần. Toàn bộ mất không đến ba mươi giây mỗi đôi.

Hỏi Gì Khi Tem Ủng Không Ghi Số Hiệu

Phần lớn hàng bày trên thị trường không có số hiệu tiêu chuẩn nào trên tem. Điều đó không tự động nghĩa là hàng kém, nhưng nó có nghĩa là người mua phải tự xây căn cứ để quyết định. Dưới đây là bộ câu hỏi nên gửi bằng văn bản để có câu trả lời lưu lại được.

1. Sản phẩm được thử theo phương pháp nào, do đơn vị nào thực hiện, và phiếu thử đó cấp ngày nào.
2. Phiếu thử ấy gắn với lô hàng đang chào hay gắn với một mẫu đã thử từ trước. Nếu là mẫu cũ, lô hiện tại có gì khác so với mẫu đó.
3. Vật liệu mũ ủng, vật liệu lớp lót và vật liệu đế là những gì, ghi cụ thể chứ không ghi chung là vật liệu chịu nhiệt.
4. Nhà sản xuất khuyến cáo sử dụng ở loại công việc nào và loại nào thì cấm. Câu trả lời cho phần cấm thường bọc lộ nhiều hơn phần khuyến cáo.
5. Hướng dẫn vệ sinh và hướng dẫn bảo quản bằng tiếng Việt có kèm theo hàng không.
6. Chính sách đổi trả khi lô hàng không đúng mô tả, và thời hạn áp dụng tính từ ngày nhận hay ngày đưa vào sử dụng.

Song song với việc hỏi, nên lấy một đôi mẫu cho một người ở đúng vị trí đó đi thử hai tuần, rồi ghi lại trạng thái đế, miệng ủng và đường nối sau đợt thử. Hai tuần ở vị trí thật cho nhiều thông tin hơn bất kỳ tờ giới thiệu nào, và cũng cho biết người đi có chịu đi hay không.

Khi cần so sánh nhiều phương án cùng lúc, nhóm hàng cho vị trí này nằm ở danh mục ủng bảo vệ chân ở khu vực nhiệt cao, xếp theo kiểu cổ và theo vật liệu thân ủng.

Ghép Ủng Với Quần Áo Và Găng Cho Kín Cổ Chân

Một đôi ủng đứng riêng không giải quyết được bài toán, vì ranh giới giữa hai món đồ là chỗ yếu nhất của cả bộ. Ở khu nhiệt cao, phần lớn tai nạn bỏng chân xảy ra ở đúng đoạn từ gấu quần đến miệng ủng.

• Gấu quần luôn phủ trùm ra ngoài miệng ủng và dài quá miệng ít nhất một gang bàn tay. Nhét ống quần vào trong là sai.
• Quần phải cùng nhóm vật liệu với ủng. Mặc quần vải tổng hợp thông thường đi cùng ủng chịu nhiệt là tự tạo ra chỗ yếu ngay trên mắt cá.
• Tất cũng thuộc bộ đồ. Tất sợi tổng hợp chảy nhựa khi gặp nhiệt cao và gây vết thương nặng hơn chính nguồn nhiệt.
• Với vị trí phải cúi hoặc quỳ nhiều, xem xét thêm miếng che ống chân để phần giữa đầu gối và miệng ủng không bị hở khi gấp chân.

Phần thân trên tương ứng nằm ở nhóm quần áo chống cháy cho khu vực nguy hiểm, và nên đặt cùng đợt với ủng để cỡ khớp nhau. Với đội chữa cháy cơ sở, danh mục thiết bị đi kèm như bình chữa, đèn và dụng cụ phá dỡ nằm ở nhóm thiết bị phòng cháy và chữa cháy.

Size là chỗ dễ chọn sai nhất khi đặt ủng cho khu nhiệt cao. Ủng dùng ở khu nhiệt cao thường đi cùng tất dày hơn bình thường, nên cỡ đặt hàng phải cộng thêm so với cỡ giày thường ngày của người đi. Đặt đúng cỡ giày thường sẽ cho ra một đôi chật, và một đôi chật thì người thợ sẽ tháo ra ngồi nghỉ ngay khi có cơ hội, kể cả ở nơi không nên tháo. Đo bàn chân của từng người khi họ đang đi loại tất sẽ dùng thật, ghi vào bảng cỡ của tổ, rồi đặt theo bảng đó.

Tổng kết lại, trình tự chọn gọn trong bốn bước. Xác định nguồn nhiệt ở từng vị trí. Chọn nhóm ủng theo nguồn nhiệt đó. Bỏ qua các con số độ C không kèm thời gian và không kèm phương pháp thử. Cuối cùng, đặt ủng cùng đợt với quần, tất và găng để không để hở chỗ nối.