Trong một bệnh viện, chiếc mũ y tế xanh không phải là một món đồ dùng chung cho mọi vị trí. Cùng một khoa, người đứng bàn mổ và người ngồi bàn khám đội hai loại khác nhau, thay theo hai nhịp khác nhau và bỏ vào hai thùng khác nhau. Bài viết đi vào phần thường bị bỏ qua khi mua sắm: mũ nào cho khu nào, đội vào lúc nào trong trình tự mặc, và tháo ra rồi thì bỏ đi đâu.

Vì Sao Phòng Mổ Chọn Sắc Xanh Cho Mũ Y Tế Xanh

Sắc xanh lá và xanh dương trong phòng mổ được chọn vì mắt người, không vì thẩm mỹ. Khi nhìn lâu vào vùng mô đỏ dưới đèn mổ, các tế bào cảm nhận màu đỏ ở võng mạc mỏi dần, và mắt bắt đầu thấy một vệt lưu ảnh ngả sang lục mỗi lần rời tầm nhìn. Trên nền trắng, vệt lưu ảnh ấy hiện rõ và bám lấy chỗ phẫu thuật viên vừa nhìn sang. Trên nền xanh, nó lẫn vào nền và gần như biến mất.

Cùng lý do đó, sắc xanh làm mắt đỡ phải điều tiết khi chuyển tầm nhìn giữa vùng mổ sáng chói và vùng xung quanh, nên bớt mỏi trong ca kéo dài. Một lợi ích phụ nữa: vết dịch sinh học nổi bật trên nền xanh hơn nền trắng ngả vàng, nên người phụ mổ nhận ra sớm chỗ cần thay. Đó là toàn bộ lý do của màu, và cũng là lý do vì sao không nên đổi sang tông sáng rực chỉ vì lý do nhận diện thương hiệu.

Mũ Phòng Mổ Khác Mũ Khoa Khám Ở Điểm Nào

Hai loại mũ này khác nhau ở ba chỗ, và cả ba đều xuất phát từ tư thế làm việc chứ không từ chất liệu:

Độ bám khi cúi người. Phẫu thuật viên cúi trên bàn mổ hàng giờ, đầu nghiêng và xoay liên tục. Mũ phòng mổ vì thế thường có dây buộc sau gáy hoặc bo ôm sâu, giữ nguyên vị trí khi cúi. Mũ khoa khám chỉ cần đứng yên ở tư thế thẳng.
Cách nằm cùng khẩu trang. Trong phòng mổ, dây mũ phải buộc phía trên hoặc phía dưới dây khẩu trang chứ không chồng chéo, vì mỗi lần chỉnh khẩu trang là một lần tay chạm vào vùng đã sát khuẩn. Mũ có bo chun tròn dễ bị đẩy lệch khi kéo khẩu trang qua đầu.
Độ phủ vùng tóc mai và gáy. Bàn mổ nằm dưới luồng khí thổi từ trên xuống, nên bất kỳ sợi tóc nào lộ ra đều nằm trong đường đi của luồng khí. Ở phòng khám, yêu cầu che phủ nhẹ hơn và mục tiêu chính là ngăn tóc rụng cùng gàu.

Từ ba khác biệt này, việc mua một mã mũ duy nhất cho cả bệnh viện luôn dẫn tới một trong hai kết cục: khu mổ dùng loại không đủ bám, hoặc khu khám dùng loại đắt hơn mức cần thiết và nhân viên tự bỏ ra vì vướng.

Khu Vô Khuẩn Và Khu Thường Dùng Hai Nhóm Mũ Khác Nhau

Ranh giới thực tế trong bệnh viện không phải là ranh giới giữa các khoa mà là ranh giới vô khuẩn: bên trong nó, mọi thứ chạm vào người bệnh đều phải đi qua quy trình tiệt khuẩn; bên ngoài, yêu cầu là sạch và kiểm soát được.

Bên trong ranh giới đó, nhóm mũ dùng một lần chiếm ưu thế vì một lý do đơn giản: chúng ra khỏi bao bì ở trạng thái đã kiểm soát và không mang theo lịch sử của lần dùng trước. Mỗi ca một chiếc mới, không cần theo dõi số lần giặt, không cần lo mẻ hấp nào bị bỏ sót.

Bên ngoài ranh giới, ở khu khám, khu hành chính lâm sàng và các phòng chức năng, mũ vải giặt và hấp lại được dùng phổ biến hơn. Điều kiện đi kèm là mũ phải nằm trong vòng xử lý tập trung của bệnh viện chứ không do từng người mang về nhà. Vải chịu hấp phải là loại giữ được form sau nhiều chu kỳ nhiệt ẩm, và mỗi chiếc cần một dấu nhận biết để bộ phận giặt biết nó đã đi qua bao nhiêu vòng. Không có hai điều kiện này, mũ vải chỉ là mũ cá nhân đội cho có. Dấu nhận biết nên gắn với số vòng hấp chứ không chỉ với tên khoa, vì mỗi vòng là một lần vải chịu hơi nước bão hoà ở nhiệt độ cao: hai chu trình hấp ướt phổ biến trên thiết bị đang dùng là 121 °C giữ khoảng 15–20 phút và 134 °C giữ khoảng 3–4 phút. Vải giữ được form qua bao nhiêu vòng là con số bộ phận giặt hấp đo được sau vài tháng, và nên đưa thẳng vào yêu cầu mua hàng của đợt sau.

Mũ dùng cho khu vô khuẩn và mũ dùng cho phòng sạch công nghiệp không thay thế cho nhau. Yêu cầu ở phòng sạch xoay quanh việc giữ hạt bụi từ người không phát tán ra sản phẩm, nên cả bộ trang phục được thiết kế theo hướng khác. Ai làm cả hai mảng nên tách hai danh mục ngay từ khâu mua, tương tự cách tách quần áo phòng sạch khỏi trang phục lâm sàng. Ranh giới ấy còn nằm ở chỗ hai bên được đo bằng hai đại lượng khác nhau: phòng sạch công nghiệp phân cấp theo ISO 14644-1, tức đếm nồng độ hạt lơ lửng trong dải kích thước 0,1–5 µm bằng máy đếm hạt tán xạ ánh sáng, còn khu vô khuẩn của bệnh viện được đánh giá qua quy trình tiệt khuẩn và kiểm soát nhiễm khuẩn. Một chiếc mũ đạt yêu cầu phát tán hạt vì thế vẫn có thể chưa đi qua bất kỳ chu trình tiệt khuẩn nào.

Vị Trí Của Mũ Trong Trình Tự Mặc Trang Bị Vô Khuẩn

Trình tự mặc có một nguyên tắc xuyên suốt: những gì trùm lên đầu và mặt được mặc trước, những gì phải giữ vô khuẩn tuyệt đối được mặc sau cùng, và tay được sát khuẩn ngay trước bước cuối. Áp vào thực tế, mũ luôn nằm ở đầu chuỗi:

Bỏ trang sức, buộc gọn tóc dài thành búi thấp sau gáy để mũ không bị đội lên và tạo khe hở ở chân tóc.
Đội mũ, kéo từ trán ra sau, kiểm tra riêng hai vị trí hay sót là tóc mai và chân tóc gáy.
Đeo khẩu trang, chỉnh thanh nẹp mũi và dây đeo. Nếu phải chỉnh mũ sau bước này thì coi như tay đã nhiễm bẩn.
Rửa tay phẫu thuật, mặc áo choàng vô khuẩn, đi găng sau cùng.

Khi tháo, thứ tự đảo ngược lại: những thứ bẩn nhất ra trước, mũ ra gần cuối, và khẩu trang thường là món cuối cùng vì vùng mặt cần được che đến khi rời khỏi khu vực. Cách cầm cũng khác nhau: mũ được nhấc thẳng từ đỉnh lên chứ không lộn từ mép ra, để mặt ngoài không quét ngang qua trán và mắt. Hướng dẫn chi tiết về trang phục và kiểm soát nhiễm khuẩn quanh cuộc mổ được CDC công bố trong hướng dẫn phòng ngừa nhiễm khuẩn vết mổ.

Vì mũ nằm ở bước đầu, nó ảnh hưởng đến mọi bước sau. Một chiếc mũ tuột dần trong ca buộc người mặc phải đưa tay lên đầu, và đó chính là hành động mà cả trình tự được thiết kế để tránh.

Tháo Mũ Cuối Ca Và Xử Lý Ở Khu Lây Nhiễm

Ở khu thường, mũ dùng một lần đi thẳng vào thùng chất thải lây nhiễm ngay tại chỗ tháo, không đặt tạm lên mặt bàn và không treo lại để dùng cho ca sau. Mũ vải đi vào túi thu gom riêng, không trộn chung với đồ vải sạch, và di chuyển bằng xe riêng về khu xử lý.

Ở khu cách ly và khu điều trị bệnh lây qua đường hô hấp, ba điểm khác biệt cần được viết thành quy trình chứ không truyền miệng:

Tháo ngay tại buồng đệm, trước khi bước ra hành lang chung, chứ không mang nguyên bộ ra ngoài rồi mới cởi.
Thùng chứa đặt trong tầm với ở đúng vị trí tháo. Thùng đặt xa là nguyên nhân phổ biến nhất khiến người ta cầm mũ đã bẩn đi qua vài mét hành lang.
Rửa tay xen giữa các bước tháo, không chỉ ở cuối. Mũ được tháo sau găng và áo choàng, nên tay lúc đó tuy đã bỏ găng nhưng vẫn cần sát khuẩn trước khi chạm lên đầu.

Mũ đội trong khu lây nhiễm không quay lại vòng giặt dùng chung, kể cả khi trông còn mới. Đây là chỗ nên chọn loại dùng một lần cho toàn bộ khu vực để bỏ hẳn khâu phân loại về sau, và tính lượng dự trữ theo số lượt ra vào thay vì theo số nhân sự.

Phân Màu Mũ Để Nhìn Ra Người Đi Sai Khu

Nhiều bệnh viện dùng màu mũ như một lớp kiểm soát bằng mắt: một tông cho kíp mổ, một tông cho điều dưỡng buồng bệnh, một tông cho học viên và khách tham quan. Cách này không thay thế được hệ thống thẻ ra vào, nhưng nó phát huy tác dụng ở chỗ mà thẻ không với tới: người đứng ở hành lang nhìn một cái là biết ai đang ở khu không thuộc phần việc của mình.

Ba điều kiện để bảng màu chạy được trên thực tế:

Số màu ít, tốt nhất là ba đến bốn, và cách nhau đủ xa để phân biệt dưới ánh đèn trắng.
Bảng màu được dán ở cửa mỗi khu, không chỉ nằm trong quy chế.
Màu gắn với khu vực chứ không gắn với chức danh, vì cùng một người có thể làm ở hai khu trong một ngày.

Khi đặt hàng theo bảng màu, nên chốt mã màu chứ không chốt tên gọi. “Xanh lá” ở hai nhà cung cấp là hai màu khác nhau, và một lô lệch tông sẽ phá vỡ toàn bộ ý nghĩa của việc phân màu. Nguyên tắc này áp dụng như nhau cho mũ, khẩu trang bảo hộ và áo choàng nếu bệnh viện phân màu cả bộ.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Mũ Y Tế Xanh

Kíp mổ có bắt buộc dùng kiểu buộc dây không? Không có ràng buộc cứng về kiểu dáng; điều được yêu cầu là tóc phải được che kín và mũ giữ nguyên vị trí trong suốt ca. Kiểu buộc dây đáp ứng điều đó tốt nhất với người tóc ngắn; người tóc dài thường cần kiểu trùm sâu hơn để chứa hết phần tóc đã búi.

Mũ vải cá nhân do nhân viên tự mang có được dùng trong phòng mổ không? Chỉ khi nó đi qua đúng vòng xử lý tập trung của bệnh viện như mọi đồ vải khác. Mũ giặt tại nhà không có hồ sơ xử lý, nên không đáp ứng được yêu cầu truy vết khi cần rà soát một ca nhiễm khuẩn.

Có cần thay mũ giữa hai ca mổ liên tiếp không? Có, nếu người mặc rời khỏi khu vô khuẩn giữa hai ca, hoặc nếu mũ dính dịch. Trường hợp ở nguyên trong khu và không có sự cố, phần lớn quy trình nội bộ cho phép giữ nguyên cho đến hết đợt làm việc trong khu.

Nên dự trù bao nhiêu cỡ? Ít nhất hai, chia theo nhóm tóc ngắn và tóc dài búi cao, vì đây là yếu tố ảnh hưởng đến thể tích cần chứa nhiều hơn cả kích thước đầu. Đặt một cỡ duy nhất dẫn tới nhóm này bị siết hằn trán còn nhóm kia bị tuột. Về cách ghi cỡ trong đơn hàng, cần biết là ISO 4417 — tiêu chuẩn cỡ số mũ nón trước đây — đã bị thu hồi, nên hiện không còn thang cỡ quốc tế đang hiệu lực để viện dẫn. Cách chốt chắc chắn là ghi thẳng chu vi vòng đầu tính bằng milimét, đo vòng qua trán ngay trên chân mày và điểm nhô nhất của xương chẩm, rồi ghi kèm phần chừa cho búi tóc.

Bảo Hộ Xanh cung cấp mũ trùm đầu phòng sạch và các loại mũ dùng trong khu điều trị theo màu và kiểu dáng của từng khu vực, kèm tư vấn tách danh mục theo ranh giới vô khuẩn. Đơn vị đang chuẩn hoá cả bộ trang phục có thể tham khảo thêm nhóm đồ bảo hộ y tế theo cấp để đồng bộ mũ, áo choàng và găng trong cùng một trình tự mặc.