Gờ giảm tốc cao su lắp sai thì không chỉ mất tác dụng mà còn sinh thêm rủi ro: xe hai bánh vấp mép, giải gờ bật bu lông sau vài tháng, hoặc gầm ô tô cạ khi qua. Bài viết tập trung vào phần kỹ thuật của dòng gờ cao su mã AGT: cách gọi đúng theo ngành giao thông, dải kích thước có căn cứ, cách chọn chiều cao, cách khoan bắt và những lỗi lắp đặt hay gặp.
Gờ Giảm Tốc Cao Su AGT Trong Cách Gọi Của Ngành Giao Thông
Có một điểm lệch giữa cách gọi ngoài thị trường và cách gọi trong văn bản kỹ thuật. Theo Hướng dẫn tạm thời ban hành kèm Quyết định 1578/QĐ-BGTVT ngày 30/5/2017, gờ giảm tốc là một dạng vạch sơn kẻ đường dày không quá 6 mm, còn khối cong nổi lên trên mặt đường để cưỡng bức xe giảm tốc được gọi là gồ giảm tốc.
Như vậy, sản phẩm cao su đen vàng bắt vuống ngang đường mà thị trường quen gọi là gờ giảm tốc cao su, xét theo văn bản thì thuộc nhóm gồ giảm tốc dạng băng. Biết phân biệt hai tên này rất có lợi khi làm hồ sơ thi công hoặc khi tra cứu kích thước, vì tra nhầm tên sẽ ra bảng số liệu của vạch sơn chứ không phải của tấm cao su.
Dòng cao su phổ biến tại Bảo Hộ Xanh mang mã AGT0036, đúc khuôn thành từng đoạn ghép nối, mặt trên dập gân chống trơn, phối màu đen vàng kèm mắt phản quang và có sẵn lỗ bắt vít nở đúc chìm. So với khối bê tông đổ tại chỗ, ưu thế của tấm cao su là tháo lắp được, di dời được khi thay đổi luồng xe và không phá mặt đường khi gỡ ra.
Kích Thước Theo Hướng Dẫn Của Bộ Giao Thông Vận Tải
Hướng dẫn kèm Quyết định 1578/QĐ-BGTVT được ban hành cho vị trí đường bộ giao cắt cùng mức với đường sắt. Đây không phải quy định bắt buộc cho đường nội bộ trong khuôn viên nhà máy hay hầm giữ xe, nhưng là tài liệu ngành hiếm hoi ghi cụ thể dải kích thước cho loại gồ làm bằng nhựa và cao su, nên rất đáng lấy làm mốc đối chiếu khi đặt hàng.
- Gồ dạng băng bằng nhựa hoặc cao su: chiều cao lớn nhất 4 đến 8 cm, chiều rộng theo phương dọc đường 20 đến 50 cm.
- Gồ dạng sống trâu đổ bê tông: chiều cao lớn nhất 6 đến 9 cm, chiều dài theo phương dọc đường 100, 200 hoặc 400 cm tùy loại.
- Gờ giảm tốc dạng vạch sơn: dày 4 đến 6 mm, bề rộng mỗi vạch 200 mm, khoảng cách giữa hai mép vạch 400 mm, dùng sơn dẻo nhiệt phản quang màu vàng.
Một chi tiết thường bị bỏ qua: hướng dẫn này không đưa ra một con số duy nhất áp cho mọi nơi, mà yêu cầu xác định kích thước theo thành phần dòng xe và loại xe tải lớn nhất đi qua, làm thí điểm trước rồi theo dõi để điều chỉnh. Cách làm này áp thẳng được cho bãi xe: lắp thử một dải, theo dõi một tuần, rồi mới đặt đủ số lượng cho toàn tuyến.
Chọn Chiều Cao Theo Loại Xe Và Mặt Bằng
Trong dải 4 đến 8 cm, chiều cao càng lớn thì xe càng buộc phải đi chậm, đồng thời rủi ro cạ gầm và xóc mạnh cũng tăng theo. Ba nhóm mặt bằng thường gặp nên chọn khác nhau:
- Hầm giữ xe và bãi đỗ chung cư: ưu tiên mức thấp trong dải. Xe ở đây vốn đã chạy chậm, mục tiêu là nhắc tài xế chứ không phải chặn xe; thêm nữa, tiếng dội trong hầm kín rất khó chịu với cư dân tầng dưới.
- Cổng nhà máy, đường nội bộ có xe tải và xe nâng: chọn mức giữa và ưu tiên loại có bề rộng dọc đường lớn hơn để bánh xe lên xuống từ từ thay vì hẫng một nhịp.
- Lối cắt ngang của người đi bộ, trước barie, trước điểm khuất tầm nhìn: đây là nơi cần mức cao trong dải, vì yêu cầu là xe thực sự phải dừng được.
Một lưu ý về địa hình dốc: hướng dẫn của Bộ Giao thông vận tải nêu rõ chiều cao gồ ở đoạn lên dốc phải nhỏ hơn ở đoạn xuống dốc. Đưa vào hầm giữ xe có đường dốc hai chiều thì điều này có nghĩa là không dùng cùng một loại gờ cho cả lối lên và lối xuống.
Vị Trí Đặt Và Khoảng Cách Giữa Các Dải Gờ
Văn bản hiện hành không đưa ra bảng khoảng cách giữa các dải gồ theo tốc độ thiết kế cho đường nội bộ, nên mọi con số tự đặt đều chỉ là kinh nghiệm thi công. Thứ có căn cứ và nên làm trước là xác định điểm cần giảm tốc, rồi đặt gờ ở khoảng cách đủ để xe kịp chậm lại trước khi tới điểm đó.
- Đặt vuông góc với tim đường, các đoạn ghép khít nhau, không chừa khe cho bánh xe hai bánh lọt vào.
- Khi đường không có làn xe thô sơ riêng, hướng dẫn ngành giao thông cho phép chừa trống khoảng 50 cm giáp lề đường thay vì trải kín toàn bộ bề rộng.
- Hai đầu dải gờ theo phương ngang đường được vát theo tỷ lệ 1:2 để xe máy đi sát lề không bị hất tay lái.
- Ưu tiên vị trí có đèn chiếu sáng. Gờ nằm trong đoạn tối là tình huống bất lợi nhất cho xe hai bánh.
- Mặt đường để bắt gờ phải còn tốt, là bê tông xi măng hoặc bê tông nhựa; nền đã rạn vỡ thì phải vá trước khi khoan.
Cần báo hiệu đi kèm chứ không để gờ đứng một mình. Trong hướng dẫn của Bộ Giao thông vận tải, nơi có gồ giảm tốc phải đặt biển cảnh báo W221b báo đường có gồ giảm tốc. Ở bãi xe nội bộ, vai trò này thường được thay bằng biển giới hạn tốc độ cùng hàng cọc tiêu giao thông dẫn hướng đặt trước đó vài mét.
Khoan Lỗ, Bắt Vít Nở Và Khác Biệt Giữa Nền Bê Tông Và Nền Nhựa
Trình tự thi công gọn trong năm bước: quét sạch và làm khô mặt đường, đặt thử toàn bộ dải gờ cho thẳng hàng, lấy dấu qua chính các lỗ đã đúc sẵn, khoan đúng đường kính và đủ sâu theo vít nở đang dùng, sau cùng siết đều từ giữa ra hai đầu.
Bắt đủ toàn bộ số lỗ nhà sản xuất chừa sẵn, không bớt lỗ cho nhanh. Mỗi lỗ bỏ trống là một điểm tấm cao su được phép võng lên khi bánh xe cán qua, và chính chuyển động võng lặp lại đó làm rộng lỗ và làm long các vít còn lại.
Khác biệt giữa hai loại nền nằm ở độ giữ của vít nở. Nền bê tông xi măng cứng và ổn định, vít nở bám chắc ngay sau khi siết. Nền bê tông nhựa mềm hơn và còn mềm thêm khi nắng gắt, nên nên dùng vít dài hơn để ăn xuống lớp dưới, tránh thi công vào giữa trưa nắng, và kiểm tra lại lực siết sau khoảng một tuần khai thác đầu tiên.
Sau mùa mưa và sau mỗi đợt xe tải nặng ra vào dày, nên đi một vòng siết lại toàn bộ vít và nhìn kỹ các mối ghép. Kèm theo đó là vệ sinh mặt gân và lau sạch mắt phản quang, vì bụi bám làm mất gần hết khả năng nhìn thấy vào ban đêm. Cùng nguyên tắc đó, đinh phản quang giao thông gắn dọc theo hai bên lối đi cũng cần được lau định kỳ.
So Sánh Gờ Cao Su Với Gồ Bê Tông Và Vạch Sơn Giảm Tốc
Ba giải pháp dưới đây cùng nhằm một mục đích nhưng khác nhau về mức cưỡng bức, chi phí ban đầu và khả năng sửa đổi về sau:
- Vạch sơn giảm tốc. Chỉ dày vài milimét nên gần như không gây xóc, tác dụng chủ yếu là nhắc bằng tiếng động và rung nhẹ. Chi phí thấp nhất, thi công nhanh nhất, nhưng mòn dần theo lưu lượng xe và phải sơn lại định kỳ. Hợp với đoạn cần cảnh báo sớm chứ không cần chặn tốc độ.
- Gồ bê tông đổ tại chỗ. Mức cưỡng bức cao nhất và tuổi thọ dài nhất, nhưng đổ xong là cố định vĩnh viễn. Muốn dời vị trí phải đục bỏ và vá lại mặt đường, nên chỉ nên chọn khi luồng xe đã ổn định lâu dài.
- Gờ cao su bắt vít nở. Nằm giữa hai nhóm trên. Lắp trong buổi sáng là chạy được, tháo ra dời chỗ được khi thay đổi mặt bằng, và hỏng đoạn nào thay đoạn đó thay vì phá cả dải. Đổi lại, vít nở là điểm cần kiểm tra định kỳ chứ không lắp một lần rồi quên.
Với nhà xưởng và khu dân cư, yếu tố quyết định thường không phải độ bền mà là khả năng thay đổi. Luồng xe trong khuôn viên nhà máy hay thay đổi theo từng đợt mở rộng kho bãi, còn bãi xe chung cư thì thay đổi theo cách bố trí lối ra vào. Trong hai bối cảnh đó, một dải gờ tháo lắp được có giá trị sử dụng cao hơn hẳn một khối bê tông không dời được.
Trường hợp còn lại là đoạn đường đối ngoại, nơi có xe container ra vào thường xuyên và vị trí đã cố định nhiều năm. Ở đó, khối bê tông đổ tại chỗ kết hợp vạch sơn cảnh báo phía trước vẫn là phương án ít phải bảo trì nhất.
Năm Lỗi Lắp Đặt Hay Gặp
- Đặt chéo so với hướng xe chạy. Xe hai bánh lên gờ theo góc chéo rất dễ trượt bánh trước, nhất là khi mặt đường ướt.
- Ghép hở giữa hai đoạn. Khe hở vài centìmét đủ để bánh xe đạp và xe đẩy hàng kẹt lại.
- Bắt thiếu vít cho nhanh. Là nguyên nhân số một khiến dải gờ bật lên sau vài tháng.
- Lắp ngay tại chân dốc hoặc đỉnh dốc. Xe đang đổ dốc cán qua gờ sẽ dồn tải mạnh, vừa hỏng gờ vừa mất độ bám; nên lùi về đoạn bằng phẳng trước chân dốc.
- Không có báo hiệu đi kèm. Một dải gờ không biển báo, không sơn dẫn, nằm sau khúc cua khuất là cái bẫy chứ không phải biện pháp an toàn.
Bảo Hộ Xanh có sẵn các gờ giảm tốc các loại theo nhiều chiều cao và chiều rộng để ghép đủ bề rộng mặt đường, kèm đoạn bịt đầu vát hai bên. Khi đặt hàng, gửi kèm số đo bề rộng làn xe, loại xe nặng nhất đi qua và loại nền đường để chọn đúng cấu hình ngay từ đầu.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Gờ Giảm Tốc Cao Su
Nên chọn chiều cao bao nhiêu cho bãi đỗ xe chung cư?
Chọn mức thấp trong dải 4 đến 8 cm, vì xe di chuyển chậm sẵn và số lượt cán qua mỗi ngày rất lớn. Gờ cao quá sẽ sinh tiếng ồn và khiến tài xế tìm cách đi vòng qua mép.
Gờ cao su có bền hơn gờ nhựa không?
Cao su lưu hóa chịu nén và va đập tốt hơn, không giòn gãy mép như nhựa rẻ. Tuổi thọ thực tế phụ thuộc tải trọng xe, mật độ xe qua lại và việc có phơi nắng trực tiếp hay không, nên không có con số chung cho mọi vị trí.
Lắp gờ có cần thợ chuyên không?
Không bắt buộc, nhưng người lắp cần biết chọn mũi khoan đúng với vít nở và siết đủ lực. Siết non thì long vít, siết quá tay thì làm rách lỗ trên tấm cao su.
Có thể tháo ra lắp lại chỗ khác không?
Có, đây là ưu thế chính so với gồ bê tông đổ tại chỗ. Khi tháo cần bít lại các lỗ khoan cũ trên mặt đường để nước không ngấm xuống nền, và nên thay vít nở mới cho lần lắp sau.
Để xem cách phân loại theo vật liệu và ứng dụng cho từng khu vực, tham khảo thêm bài tổng quan về gờ giảm tốc. Toàn bộ nhóm biển báo, gương cầu và vật tư phân làn đi kèm nằm trong danh mục thiết bị giao thông.
